سلطه پزشکی

در تاریخ یکصد و اندی ساله اخیر ایران، پزشکی و بهداشت از نقش بسیار مهمی برخوردار بوده اند. آنچه در این بازه زمانی شاهد آن بوده ایم قدرتمند شدن بیش از پیش نهاد پزشکی و دخالت آن در تمام عرصه های اجتماعی است.

به عنوان نمونه، آموزش و مدارس جدید از دل آغار همین «پزشکی شدن جامعه» و تبلیغات گسترده به منظور «بهداشتی شدن زندگی» درآمده است.

عده ای که خود را روشنفکر و مبلغ سلامتی می دانستند شروع کردند به آلوده و غیر بهداشتی نامیدن مکتب خانه ها.
آنها اصرار داشتند که این فضاهای مولد بیماری و عفونت باید بسته شوند و به جای آنها ضرورت دارد تا مدارسی به سبک غربی تاسیس شوند که بنا بر فرض پاکیزه و بهداشتی بودند. مدارسی که امروز کمتر کسی است که در مجموع فواید آنها را بیش از مضراتشات بداند.
و جالب است که اکنون و در دوران شیوع کرونا، باز هم همین نهاد پزشکی است که به بستن مدارس حکم می کند و دایر بودن آنها را موجب رواج بیماری و عفونت می داند.

به بیان دیگر، پزشکی یکبار در تولد مدارس جدید نقشی جدی دارد و بار دیگر زمینه ساز تعطیلی آنها می شود.

بی شک اکنون گفتمان پزشکی قدرتمندترین گفتمان مسلط بر تمام ابعاد و شئون زندگی است. پزشکی است که از نحوه اداره حکومت و عملکردهای اقتصادی تا سبک زندگی انسانها را تعیین می کند و بایدها و نبایدهای اجتماعی را پایه می گذارد.
پزشکی بر همه چیز و بر همه جا مسلط است زیرا در یکصد سال اخیر، روز به روز بر «ارزش» دانستن سلامتی و «ارزشمند شمردن» زندگی افزوده شده است و پزشکی آن نهادی است که سلامتی و زندگی را نوید می دهد و آنها را به آدمیان ارزانی می دارد.

پزشکی اکنون از همیشه قدرتمند تر است زیرا میل به زندگی و بیشتر زیستن هیچ گاه به اندازه امروز نبوده، بیماری هیچ گاه به مانند امروز امری عجیب و غیر عادی تلقی نشده و مردن هیچ گاه همانند امروز واقعه ای مبهم و ترسناک تصور نشده است.

رضا تسلیمی طهرانی



@taslimi_tehrani