Продолжение про атттический диалект, теперь про новый.

Ἀττικὴ διάλεκτος (συνέχεια)


Ἡ νεωτέρα ἀττικὴ διάλεκτος, ἀφού ἐχωρίσθη ἀπὸ τὴν συγγενῆ ἰωνικήν, ἀνέπτυξε ἰδιαίτερα γλωσσικὰ χαρακτηριστικά. Τὰ κυριώτερα σημεῖα, κατὰ τὰ ὁποῖα διαφέρει ἀπὸ τὴν ἰωνικήν, εἶνε τὰ ἀκόλουθα·

Τὸ ἰωνικὸν η, τὸ ὁποῖον προῆλθεν ἀπὸ τὸ μακρὸν α, εἰς τὴν ἀττικὴν γίνεται πάλιν α ὅταν προηγῶνται τὰ ρ, ι, ε· π.χ. χώρα, καρδία, γενεά, ἀντὶ τῶν ἰωνικῶν χώρη, καρδίη, γενεή.

Ἀντὶ τοῦ διπλοῦ σσ τῆς ἰωνικῆς, ἡ ἀττικὴ ἔχει ττ· π.χ. πράττω ἀντὶ πρήσσω, θάλαττα ἀντὶ θάλασσα. Τὸ ττ προήλθεν ἀπὸ τὴν γειτονικὴν βοιωτικήν.

Ἡ ἀττικὴ ἔχει διπλὸν ρρ ἀντὶ τοῦ ἰωνικοῦ ρσ· π.χ. χερρόνησος ἀντὶ χερσόνησος, θαρρῶ ἀντὶ θαρσέω. Τὸ ρρ παρατηρεῖται καὶ εἰς τὴν βοιωτικὴν καὶ εὐβοϊκὴν διάλεκτον.

Ἡ ἀττικὴ ἀπέβαλε τὸ F μετὰ τὰ λ, ν, ρ, σ, χωρὶς νὰ συμβῇ ἀναπληρωτικὴ ἔκτασις· π.χ. ξένος ἀντὶ ξεῖνος, κόρη ἀντὶ κούρη.

Συχνότερα παρατηρεῖται συναίρεσις· π.χ. ἐθνῶν ἀντὶ ἐθνέων, ἁλιῶς ἀντὶ ἁλιῆος, ἔτη ἀντὶ ἔτεα.

Τὰ πρωτόκλιτα ἀρσενικὰ οὐσιαστικὰ εἰς τὴν γενικὴν τοῦ ἐνικοῦ λήγουν εἰς -ου, π.χ. πολίτου ἀντὶ πολίτεω. Ἡ κατάληξις αὕτη προῆλθεν ἀπὸ τὰ δευτερόκλιτα, ὅπως λόγου, βίου, ὕμνου.

Ἡ χρήσις τοῦ δυϊκοῦ ἀριθμοῦ περιορίζεται.

Εἰς τὴν ἀττικὴν ἀπαντοῦν οἱ τύποι μείζων καὶ κρείττων, ἀντὶ τῶν ἰωνικῶν μέζων καὶ κρέσσων.

Ὑπάρχουν ῥήματα εἰς -άννυμι, ὅπως κεράννυμι, κρεμάννυμι, πετάννυμι, σκεδάννυμι. Τὰ ῥήματα αὐτὰ εἶνε χαρακτηριστικὰ τῆς ἀττικῆς διαλέκτου.

Πολὺ συχνὴ εἶνε ἡ λεγομένη ἀττικὴ σύνταξις· π.χ. τὰ παιδία παίζει, ἀντὶ τοῦ τὰ παιδία παίζουσι.

Ἰσχύει καὶ ὁ κανὼν τοῦ Vendryes, σύμφωνα μὲ τὸν ὁποῖον περισπώμενον ὄνομα μὲ βραχεῖαν προπαραλήγουσαν γίνεται προπαροξύτονον· π.χ. ἕτοιμος, τρόπαιον, ὅμοιος (ὡς καὶ εἰς τὴν νεοελληνικήν)