سربازی که به پادشاهی رسید(شماره ۱۹)
#پهلوی
#سفرنامه
#ایرانشناسی
#پژوهشگاه_ایرانشناسی

دولت روسیه البته تمام دعاویِ پیشین خود را مطرح نکرده بود، اما همچنان چند مورد آن را مورد ادعا قرار داده بود. این موارد خود سبب نگرانی دولت ایران بود. یکی از موارد ادعای روسیه مسئله‌ی تعرفه‌های گمرکی بود؛ پیش از جنگ قرار بر این بود که محصولات روسی مبلغ ۴/۷۵ ٪ از تعرفه گمرک را پرداخت کنند و برابر قرار داد سال ۱۹۲۱ میلادی می‌بایست، تعرفه‌‌ی گمرکی یکنواخت برای تمامِ کشورهای صادرکننده به ایران صادر شود، اما مذاکره با روسیه در این مورد نتیجه‌ای نداشت، و این مسئله طی مناقشات بعدی پیچیده‌تر شد. ماهیگیری در دریای خزر(=کاسپی)نیز یکی از موارد موردِ اختلاف بود، زیرا که یکی از دولت‌های پیشین ایران امتیاز ماهیگیری در دریای خزر را به شرکت روسی لیونوزوف(Lionozoff)واگذار کرده بود، شرکت مذکور در طی جنگ نتوانسته بود بدهی مالیاتی خود را پرداخت کند و دولت ایران بدین جهت لغو امتیاز او را خواستار شده بود، اما دولت روسیه بدان اعتراض کرده و ایران همچنان از حقوق قانونی خود دفاع می‌کرد.

در مجلس گروه نمایندگان مذهبی از جمله مدرس مدعی بود که ماهی سواحل ایرانی دریای خزر به ایران تعلق دارد و هیچ دلیلی وجود ندارد که ما آن را به یک کشور خارجی واگذار کنیم. پاسخ دولت روسیه این بود که پس از این مرزهای خود را به روی مبادلات تجاری با ایران مسدود خواهد کرد، رویدادی که البته ایران را به شدت زیر فشار اقتصادی قرار می‌داد، اما به ضرر روس‌ها نیز بود. مناقشات مذکور البته با عقد قرارداد سال ۱۹۲۷ میلادی از میان رفت، زیرا مضمون این قرارداد در مواردی تضمین متقابل بود. به موجب این قرارداد، هر یک از طرفین باید از تجاوز به خاک دیگری خودداری می‌کردند و نیز متعهد شدند که در صورت جنگ در هر یک از این دو کشور، آن دیگری اعلامِ بی‌طرفی کرده و یا مشارکت نظامی علیه کشور سوم به گونه‌ای که باعث آسیب منافع کشور دیگر شود نداشته باشند. پس امتیاز شرکت ماهیگیری لیونوزوف لغو شد و حقوق ماهیگیری در دریای خزر به‌طور مساوی میان دو کشور تقسیم شد که تحت مدیریت مشترک دو کشور قرار می‌گرفت. پس از لغو قرارداد تجاری روسیه و ایران دوباره روابط تجاری طرفین به‌طور پیوسته و به حالت عادی درآمد و بانک روسی در تهران آماده‌ی خدمات در خصوص این روابط گردید.

📕 کریستن‌سن. آرتور، ایران کهن و ایران نو: سفرنامه‌ی ایران، ترجمه سعید سهیلی، آبادان، نشر پرسش، چاپ اول ۱۴۰۲، ص ۱۴۶ و ۱۴۷
@atorabanorg