🔰 پژوهش هنر

ای که چو شکل خوشت آراستند
فتنۀ اربابِ نظر خواستند.

[تحفه‌الاحرار جامی]

سیاه‌مشق تمرینی
برگی از یک مرقّع شامل آثاری از سدۀ ۱۶ تا ۱۸ م.
گردآورنده: غلامحسین‌خان و آرچیبالد سوینتون
گواش، مرکب مشکی و طلا روی کاغذ
برگه: ۳۵.۴ × ۲۲ سانتی‌متر
موزه‌های ایالتی برلین

دارا و گله‌بان

نسخه خطی بوستان سعدی
1531-32 م. و حـ . 1620 م.
بخارا، دوره شیبانیان
منسوب به شیخ‌زاده
کاتب: میرعلی الحسینی هروی
نوشته شده برای سلطان عبدالعزیز
موزه هنر هاروارد

شاه دارا (داریوش) و گله‌بان
بوستان سعدی
ربع اول سده ۱۶ میلادی
سبک تبریز، به شیوه شیخ زاده
مرکب مشکی و گواش روی کاغذ
نگاره: ۱۸۱ × ۱۰۱ میلی‌متر
برگه: ۱۹۹ × ۱۲۰ میلی‌متر
موزه هنر و تاریخ MAH، شهر ژنو.

دارا و گله‌بان
از نسخه بوستان سعدی، مکتب بخارا
حدود ۹۴۶ ق. ۹۱۸ ش. ۱۵۴۰ م.
گواش، مرکب و طلا روی کاغذ
۱۶۳ × ۱۰۱ میلی‌متر
موزه فیتزویلیام

دارا و گله‌بان
گفتار اندر شناخت پادشاهْ دوست و دشمن را
از نسخه دست‌نویس بوستان سعدی
عمل محمود مذهّب
۹۷۰ ه‍ .ق‌. ، ۱۵۶۲ میلادی

بیژن جهانگیری‌ | استاد دانشگاه تهران


گزارش رسمی رتبه‌بندی دانشگاه‌های جهان در سال ۲۰۲۴ توسط مؤسسه آموزشی تایمز منتشر شد. طبق این گزارش دانشگاه آکسفورد انگلستان برای نهمین سال متوالی رتبۀ اول دانشگاه‌های جهان را به‌دست‌ آورد. همزمان با انتشار این گزارش خبر داده شد که متعاقب سه دور رأی‌گيری فشرده آقای ویلیام هیگ به سمت ریاست دانشگاه آکسفورد به مدت یک دورۀ ۱۰ ساله انتخاب شده است. سمت‌های پیشین ایشان معاونت نخست‌وزير و وزارت امور خارجه انگلستان بود.

انشار این دو خبر و تقارن آن با انتصاب‌های اخیر عده‌ای از رؤسای دانشگاه‌های ایران و تغییرات وسیع مدیریت آموزش عالی به‌دنبال انتخاب رئیس‌جمهور (سنتی که با آمدن هر رئيس‌جمهور جدید تکرار می‌شود)، موجب بازبینی بعضی مشخصات ده دانشگاه برتر جهان با احتمال درس‌آموزی از پاره‌ای اختصاصات این دانشگاه‌ها، شد.

اسامی ۱۰ دانشگاه برتر بدین ترتیب می‌باشد: آکسفورد ـ استانفورد ـ ام‌آی‌تی ـ هاروارد ـ کمبریج ـ پرینستون ـ کالتک ـ ایمپریال‌کالج ـ برکلی و یل.

از این ده دانشگاه ۳ عدد در انگلستان و ۷ عدد در امریکا هستند. سال تأسیس قدیمی‌ترین آن‌ها یعنی کمبریج در ۱۲۰۹ میلادی و آکسفورد در ۱۲۵۰ میلادی است. (البته عده‌ای سال تأسیس آکسفورد را سال ۱۰۹۶ میلادی ذکر کرده‌اند). سال تأسیس دانشگاه‌های هفتگانه امریکا بین ۱۶۵۰ تا ۱۸۷۰ میلادی (مصادف با دوران حکومت قاجاریه) می‌باشد. غالب این دانشگاه‌ها در هر دو کشور انگلیس و امریکا غیردولتی و خصوصی هستند. خصوصی‌بودن به معنی استقلال تام در تمام امور مربوطه و عدم وابستگی به دولت و آزادی در آموزش و پژوهش با کمترین تأثیر از نوسانات سیاسی کشور است.

ثبات مدیریت از اصول تغییرناپذیر ادارۀ این دانشگاه‌ها است. به این رکوردها توجه بفرمائید: آقای چارلز ویلیام الیوت بمدت چهل (۴۰) سال مداوم ریاست دانشگاه هاروارد را به‌عهده داشت. آقای جیمز کارلاهان ۳۱ سال رئیس دانشگاه پرینستون بود.

اخیرأ در دانشگاه آکسفورد آقای ویلیام هیگ جانشین آقای لرد پاتن شد. ایشان نمایندۀ ملکه و فرماندار هنگ‌کنگ بود که با درایت تمام امر انتقال هنگ‌کنگ به چین را با حفظ استقلال نسبی به سرانجامی صلح‌جویانه و مطلوب رساند. سپس به انگلستان بازگشت و مدیریت «بی بی سی» را به‌عهده گرفت. متعاقبا و هنگامی‌که به او اختیار دادند بین نخست‌وزیری انگلستان و ریاست دانشگاه آکسفورد یکی را انتخاب کند که گزینه دوم را ترجیح داد و به‌مدت ۲۱ سال در این سمت خدمت کرد.

دانشگاه‌های برتر، هدف اول حیات علمی خود را «کشف حقیقت» / «وریتاس» می‌دانند. مشارکت جدی و مؤثر در این مهم و عرضۀ نتایج و دستاوردهای ملموس و معتبر علمی شرط انتصاب و ارتقای هیأت علمی در این دانشگاه‌ها می‌باشد. دستاوردهای علمی کشوری و جهانی این دانشگاه‌ها قابل ملاحظه است و تحسین‌برانگیز است.

دانشگاه هاروارد با دریافت ۱۶۱ جایزه نوبل و کمبریج با دریافت ۱۲۱ جایزه، برترین مقام‌ها را دارا می‌باشند.

کمبریج افتخار می‌کند که پذیرای بزرگان و نوابغی از قبیل نیوتن و فرانسیس بیکن و راترفورد و بوهر بوده و آکسفورد محل تحصیل نخست‌وزیران متعددی از کشور‌های پاکستان، هندوستان، کانادا، استرالیا، سریلانکا، غنا، جامائیکا و مقامات بلند‌پایه‌ای از قبیل پادشاه نروژ، امپراتور ژاپن، ایندیرا گاندی و هابل (ستاره‌شناس شهیر) بوده است. پنج تن از رؤسای‌جمهور آمریکا فارغ‌التحصیل دانشگاه یل بوده‌اند : هوارد تافت، جرالد فورد، بوش پدر و بوش پسر و بیل کلینتون.

این دانشگاه‌ها از پرورش جسمانی غافل نبوده و در این راه مجاهدت و سرمایه‌گذاری می‌کنند. دانشجویان دانشگاه استانفورد تا کنون موفق به کسب ۱۵۲ مدال طلای المپیک شده‌اند و به‌دنبال آن دانشجویان دانشگاه برکلی قرار دارد با ۱۲۱ مدال طلای المپیک.

به‌علت دارا بودن اعتبار اجتماعی و علمی بالا، دانشگاه‌های آمریکا ثروت‌های هنگفتی دارند. یک سنت پسندیده اینست که ثروتمندان این دو کشور، خصوصاً آن‌ها که از این دانشگاه‌ها فارغ‌التحصیل شده‌اند و حتی آن‌ها که چنین توفیقی به‌دست نیاورده‌اند، قسمتی از ثروت خود را به این دانشگاه‌ها تقدیم می‌کنند. به‌عنوان نمونه و نتیجه اینکه ثروت هاروارد بالغ بر ۵۰ بیلیون دلار و پرینستون متجاوز از ۳۴ بیلیون دلار می‌باشد.

در مورد رفتار این دانشگاه‌ها با دانشجویان چند نکته قابل ذکر است: این دانشگاه‌ها مبنا را بر سختگیری و عدم اغماض گذاشته‌اند. معدل نمرات امتحانات ورودی دانشجویانی که پذیرفته می‌شوند به‌طور باورنکردنی بالا است و غالبا متجاوز از ۹۵ روی ۱۰۰ می‌باشد.


از کانال گشت‌ها (هومن پناهنده) | با اندکی ویرایش

شنیدم که دارای فرخ تبار
ز لشکر جدا ماند روز شکار

دَوان آمدش گله‌بانی به پیش
به دل گفت دارای فرخنده‌کیش

مگر دشمن‌ست این که آمد به جنگ
ز دورش بدوزم به تیر خدنگ

کمان کیانی به زه راست کرد
به یک‌دم وجودش عدم‌خواست‌کرد

بگفت ای خداوند ایران و تور
که چشم بد از روزگار تو دور

من آنم که اسبانذ شه پرورم
به خدمت بدین مَرغزار اندرم

ملک را دل رفته آمد به جای
بخندید و گفت: ای نکوهیده‌رای

تو را یاوری کرد فرخ‌سروش
وگرنه زه آورده‌بودم به گوش

نگهبان مرعی بخندید و گفت:
نصیحت ز منعم نباید نهفت

نه تدبیر محمود و رای نکوست
که دشمن نداند شهنشه ز دوست

چنان است در مهتری شرط زیست
که هر کهتری را بدانی که کیست

مرا بارها در حضر دیده‌ای
ز خیل و چراگاه پرسیده‌ای

کُنونَت به مهر آمدم پیشباز
نمی‌دانیَم از بداندیش باز

توانم من، ای نامور شهریار
که اسبی برون‌آرَم از صدهزار

مرا گله‌بانی به عقل است و رای
تو هم گلۀ خویش باری، بپای

در آن تخت و ملک از خلل غم بود
که تدبیر شاه از شبان کم بود


| بوستان سعدی، باب اول در عدل و تدبیر و رای |

دارا و گله‌بان: اندر شناختن دوست و دشمن
برگی از نسخۀ بوستان سعدی
کتابت میرعلی الحسینی
بخارا ۹۲۹ ه‍ .ق./۲۳-۱۵۲۲ میلادی
مرکب، آبرنگ مات و طلا روی کاغذ؛
29.2 × 19.7 سانتی‌متر
موزه متروپولیتن، نیویورک

یکی نعره زد در میان گروه
که گفتی بدَرّید دریا و کوه
برون جَست از خیمه ارژنگ‌دیو
چو آمد بگوشش بدان‌سان غریو
چو رستم ورا دید انگیخت‌اسب
بیامد بر او چو آذرگُشَسْب
سر و گوش بگرفت و یالش دلیر
سر از تن بکَندش به کردار شیر
پر از خون سر دیو کنده ز تن
بینداخت زان‌سو که بود انجمن

خوان ششم: نبرد رستم با ارژنگ‌دیو
نسخۀ دست‌نویس شاهنامه شاه طهماسبی
حدود ۹۰۴ تا ۹۰۹ ش. ۱۵۲۵–۱۵۳۰ م.
دورۀ صفویان، ایران، تبریز
مرکب، گواش، آبرنگ مات، طلا و نقره
کتابت نستعلیق، عنوان‌ها بخط رقاع
.

گل و مرغ
ایران، قاجار، سده ۱۹ م.
آبرنگ روی کاغذ
۲۱.۵ × ۱۴.۵ سانتی‌متر
فروش در مزایده‌ها

حرم امام رضا، گنبد طلا، مسجد گوهرشاد

عکس از آنه‌ماری شوارتسنباخ
۱۳۱۷ خورشیدی، ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۰ م.
کتابخانة ملی سوئیس

هو
تاريخ تولّد نور چشمی آقا ميرزا محمّد حفظه الله شب سه شنبه پنجم شهر ربيع دوّم مطابق سنۀ يک هزار و دويست و هشتاد و شش ۱۲۸۶
تحریراً شهر ربیع المولود سنۀ ۱۲۹۱
یا علی مدد است

( کلمات پراکنده ) : قند ریزد

( با تشکّر از استاد پوریا خاکپور )

#میرزا_غلام_رضا_اصفهانی
#نستعلیق_قدما
#نستعلیق
@Calligraphy_Archive

درویش نشسته و شاهزاده‌ای ایستاده در کنار درختی شکوفان

نیمه اول سدۀ ۱۷ م.
ایران، صفوی، مکتب اصفهان
طلا، آبرنگ، تشعیر، تذهیب
قاب مرکزی: ۱۷.۵×۱۱.۸ سانتی‌متر
کل اثر: ۳۵.۷×۲۲ سانتی‌متر
موزه ریکس آمستردام

در پشت برگه، دو تمبر ایرانی با تاریخ‌های ۱۶۲۰/۲۱ م. و ۱۶۳۰/۱ م. وجود دارد. بنابراین، این نگاره مربوط به زمان شاه‌عباس کبیر (۱۵۸۶-۱۶۲۸) یعنی دوره اوج هنر صفویان است.
آنچه این مینیاتور را منحصر به فرد می‌کند، کتیبۀ هلندی با دستخط مربوط سدۀ هفدهم در پشت آن است که آن را به قدیمی‌ترین نمونۀ شناخته شده از حضور هنر ایرانی در هلند تبدیل می‌کند. تنها چهار مینیاتور ایرانی دیگر با کتیبه قدیمی هلندی شناخته شده است که دو تا از آن‌ها در مجموعه موزه امپراتوری هلند (Rijksmuseum) قرار دارند. با این حال، هر چهار اثر احتمالاً مربوط به حدود سال ۱۷۰۰ و با کیفیت بسیار پایین‌تری هستند. این اثر قدیمی‌ترین مینیاتور شناخت‌ شده‌ای است که از ایران به هلند رسیده است. این امر گواهی منحصربه‌فرد و بسیار قدیمی از علاقه به نقاشی ایرانی در جمهوری سدۀ هفدهم هلند است.

سیاه‌مشق نستعلیق تذهیبی
برگی از یک مرقّع شامل آثاری از سدۀ ۱۶ تا ۱۸ م.
گردآورنده: غلامحسین‌خان و آرچیبالد سوینتون
گواش، مرکب مشکی و طلا روی کاغذ
برگه: ۳۵.۴ × ۲۲ سانتی‌متر
موزه‌های ایالتی برلین

هوالمعز
هرآن‌کو غافل از حق یکزمانست
در آن‌دم کافرست اما نهانست
اگر آن غافـلی پیـوسته بودی
درِ اسلام بر وی بسته بودی

[کشکول شیخ بهایی]

الفقیر الحقیر المذنب عماد الحسنی غفر ذنوبه و ستر عیوبه

چلیپای نستعلیق تذهیبی
رقم عماد الحسنی
برگی از یک مرقّع
گردآورنده: آرچیبالد سوینتون
گواش، مرکب مشکی و طلا روی کاغذ
برگه: 33.0 در 24.5 سانتی‌متر
موزه‌های ایالتی برلین
.

هوالمعز
هرآن‌کو غافل از حق یکزمانست
در آن‌دم کافرست اما نهانست
اگر آن غافـلی پیـوسته بودی
درِ اسلام بر وی بسته بودی

[کشکول شیخ بهایی]

الفقیر الحقیر المذنب عماد الحسنی غفر ذنوبه و ستر عیوبه

چلیپای نستعلیق تذهیبی
رقم عماد الحسنی
برگی از یک مرقّع
گردآورنده: آرچیبالد سوینتون
گواش، مرکب مشکی و طلا روی کاغذ
برگه: 33.0 در 24.5 سانتی‌متر
موزه‌های ایالتی برلین
.

اتصالات حروف نستعلیق
کتبه الفقیر المذنب عماد الحسنی
۱۰۰۸ ه‍ .ق.
مجموعه ثاقب صابونچی