اگر بر اساس فراوانی و شدت محکومیت‌هایی که تاریخ‌نگاران و روحانیان در نوشته‌های خود بیان کرده‌اند قضاوت کنیم، به نظر می‌رسد رسم خویدوده تا مدت‌ها در میان ارمنیان ادامه داشته است. در سال ۳۶۵ میلادی، سنت نرسس اول، معروف به بزرگ، در شورای کلیسایی آشْتیشات، مجموعه‌ای از قوانین مربوط به ازدواج برای ارمنیان وضع کرد که خویدوده را ممنوع می‌ساخت. پاوستوس و خورناتسی(خورنی) هر دو به‌تفصیل به این قوانین پرداخته‌اند و گارسویان پیشنهاد کرده است که چنین توجهی نشان می‌دهد این مسئله تا چه اندازه جدی تلقی می‌شده است.
اگرچه شورای آشتیشات برای کسانی که همچنان به این رسم پایبند می‌ماندند مجازاتی تعیین نکرد، شاید به این دلیل که توانایی تحمیل اراده خود بر ناخوار های قدرتمندی را که این رسم در میانشان رواج داشت نداشت. گفته می‌شود این خاندان‌ها برای حفظ اموال در داخل خانواده به چنین ازدواج‌هایی روی می‌آوردند. بااین‌حال، قوانین کلیساییِ بعدی سخت‌گیرانه‌تر شدند. در یکی از آن‌ها آمده است:
«هرکس مادر یا دختر خود را به همسری بگیرد، آنان را در آتش بسوزانید.»
شایان توجه است که همان سنت باسیل که اندکی پیش از شورای آشتیشات، سنت نرسس(نرسه) را به مقام اسقفی منصوب کرده بود، قوم «مغوسائیان» را در کاپادوکیه به‌سبب «ازدواج‌های غیرقانونی» مورد حمله قرار داد.
به نظر می‌رسد کلیسا در ریشه‌کن کردن ازدواج‌های خویشاوندی در ارمنستان ناکام مانده بود؛ زیرا این رسم را در کتاب حقوقیِ «داتستاناگیرک» اثر مخیتار گُش، متعلق به سال ۱۲۱۳ میلادی، نیز محکوم‌شده می‌یابیم.
نکته شگفت‌انگیز آن است که خویدوده تا آستانه انقلاب روسیه در میان زمینداران ارمنی قفقاز نیز ادامه یافت. این فرمانروایان محلی در قلمروهای کوهستانی و دورافتاده خود، بخشی از نظام کهن ناخوار هارا حفظ کرده بودند.
در روستای آلیغامار، واقع در ناحیه سورمالو، مِلیک وِرتانِس دو همسر داشت. از همسر نخستش دختری به نام آرپِنیک و از همسر دومش پسری به نام گارِگین به دنیا آمد. بعدها این پسر و دختر با یکدیگر ازدواج کردند.
ازدواج میان پسرعموها و دخترعموها در سورمالو رایج بود. حتی در تفلیس شهری با جمعیتی متنوع و جهان‌وطن، موردی ثبت شده است که در آن دو برادر با دو خواهر ازدواج کرده بودند.
📚| Russell, J. (1987). Zoroastrianism in Armenia. Frye. R. N. (Ed.), Harvard Iranian Series, Volume 5. pp. 94-96.
@Arsacid_Chronicle