📚 آریایی‌ها و باستان‌شناسی ایران

✍ دکتر کریم علیزاده

📌 آقای مهندس بهشتی در این ویدیو درباره حفاری‌های مسجد کبود تبریز - که در محل معروف به گؤی مچید Göy Məçid است - صحبت میکنند. این محوطه باستانی در واقع گورستانی متعلق به عصر آهن است و من آن زمانی که حفاری‌ها در حال انجام بود، دانشجوی فوق لیسانس باستانشناسی در دانشگاه تهران بودم.

📌 ایشان از سال 1376 که به عنوان رئیس سازمان میراث فرهنگی منصوب شد و بعدها در سمت‌های مختلفی در آن سازمان کار کرد، هم با باستانشناسان در آن سازمان و هم با باستانشناسان دانشگاهی در ارتباط تنگاتنگ بوده است. یعنی نزدیک به سی سال در معرض اطلاعات باستانشناسی قرار داشته است. اما آیا از آن زمان تا کنون هیچ باستانشناسی در ایران چه در داخل سازمان چه در دانشگاهها به ایشان نگفته که چیزی به نام آریایی در باستانشناسی شناخته شده نیست و هیچ شواهد علمی درباره آریایی‌ها تا کنون کشف نشده است؟

📌 شاید فکر کنید کسی از میان باستانشناسان احتمالا جرات نکرده تا الان به ایشان بگوید که آریایی افسانه‌ای بیش نیست! اما اینطور نیست! متاسفانه داستان غم‌انگیزتر از اینهاست. اینکه تا الان ایشان درباره افسانه بودن آریایی چیزی نشنیده‌اند بدان علت است که جوانبی از باستانشناسی ایران هنوز قرن نوزدهمی است و هیچ تغییری نکرده است. مرزهای این علم را چنان دیوارهای نامرئی سفت و سختی کشیده‌اند که دانشجویان نمیتوانند پا را فراتر از آن بگذارند. جالب است که این غیر باستانشناسان (اغلب فعالین مدنی) بودند که توانستند راحت‌تر مباحث جدی و جا افتاده‌ای همچون موضوع قوم آریایی در باستانشناسی ایران را به چالش بکشند و زیرسوال ببرند.

📌 پس اینکه چرا تا کنون آقای مهندس بهشتی اطلاعاتی متفاوت درباره موضوع آریایی به گوشش نرسیده است دو دلیل عمده دارد: یکم اینکه، قوم و مهاجرت آریایی‌ها هنوز در دانشگاه‌های ایران جزو مطالب درسی به دانشجویان تدریس میشود. یعنی این موضوع جاافتاده و پذیرفته شده است. دلیل دوم اینکه، اگر کسی از باستانشناسان مطلع هم باشد جرات نخواهد کرد چیزی در مخالفت بگوید و یا آن را زیر سوال ببرد.

📌 شاهد این مسئله هم در صحبتهای آقای بهشتی به خوبی دیده میشود. کسی جرات نمیکند از منسوخ بودن بحث آریایی صحبت کند! چون به راحتی آب خوردن با برچسب‌هایی همچون پان‌ترک، تجزیه‌طلب، ایران‌ستیز و... به حاشیه رانده یا حتی حذف خواهد شد. اینها برچسب‌هایی هستند که فقط کارکرد سرکوب اجتماعی/سیاسی دارند. تا زمانی که من در ایران بودم به سختی کسی را میتوانستید پیدا کنید که واقعا مصداق یکی از این برچسب‌ها باشد.
    
📌 بیش از یک قرن است که محققین در دنیا (از جمله باستانشناسان و مورخین) تلاش کرده‌اند که شواهدی از قوم موسوم به آریایی به دست بیاورند ولی هنوز چیزی کشف نشده است. چون فقط یک افسانه است در خدمت یک ایده سیاسی. فقط در ایران است که چیزی به نام قوم آریایی و مهاجرت آنها هنوز موضوع بحث جدی است و درباره آن صحبت میشود. در جاهای دیگر موضوعی برای خنده است. همین مسئله شاید بتواند آینه خوبی باشد تا در آن بعضی از جوانب کمتر دیده شده باستانشناسی در ایران را مشاهده کرد. @archaeologicalanthropology

🆔 @anti_panfarsism