📚 هویت قرن نوزدهی

✍ ابراهیم رشیدی

📌 باستانی پاریزی در کتاب نون جو، ص ۵۷۶، درباره عبدالباقی گولپینارلی می‌نویسد که شعر را به فارسی می‌گوید، به عربی موعظه میکند و مقاله را به ترکی می‌نویسد. این جمله گویای حال و هوای بخشی از مردم جهان در قرن نوزده است که هنوز هویت ملی خاصی را انتخاب نکرده و ممزوجی از هویتها را در خود داشتند.

📌 یهودیان بالکان خودشان را مجارستانی می‌دانستند ولی لباس و فینه سرخ ترکی پوشیده و به اسپانیولی صحبت میکردند. مسلمانان بالکان نیز خود را ترک دانسته، اسامی ترکی- عربی و فامیلی صربی انتخاب کرده و به دولت اتریش سرباز و مالیات می‌دادند. مسیحیان بالکان خودشان را صرب دانسته، دعاگوی امپراطور اتریش بوده و در نوشتار از زبان آلمانی استفاده میکردند تا اینکه جنگ جهانی اول هویت ملی منفردی را جایگزین این هویتهای متکثر کرد.

📌 در میان ما نیز، فتحعلی آخوندزاده با نوشتن آثار ادبی‌اش به ترکی، بنیانگذار ادبیات مدرن آذربایجان شد ولی ستایشگر ایران باستان، خواستار اجرای قانون اساسی فرانسه و طرفدار اصول حکمرانی روسیه بود. محمدحسین شهریار نیز احیاگر زبان ترکی، پل ارتباطی شاعران جمهوری آذربایجان با تبریز، عاشق رستم، تالی حافظ و مداح حضرت علی بود و در چارچوب هیچ هویت یکسان‌سازی نمی‌گنجید.

📌 بنده این هویتهای متکثر را هویت قرن نوزدهمی می‌نامم که با جنگ اول جهانی و ملت‌شدگی رنگ باخت و هویتهایی تک رنگ و با خلوص ملی قرن بیستمی جایگزین آنها شد که ملت‌سازی پهلوی نماینده آن در ایران بود و با ظهور اسلامگرایانی که از لحاظ ملی قرن نوزدهمی و از لحاظ مذهبی قرن بیستمی بودند، نیمه کاره ماند.

📌 همان اسلامگرایان در ادامه از نظر ملی به تمام معنا قرن بیستمی شده و خواهان تداوم شوونیسم قبلی با عناوینی مانند ویرانشهری شدند. ولی پزشکیان همچنان قرن نوزدهمی، اهل نهج‌البلاغه و همچنان ترک ماند. در دام ایرانیت یکسان‌ساز نیافتاد و درباره همسایگان از دوستی با کرد و عرب و ترک و در موضوعات مذهبی و زبانی از پذیرش تکثر دم زد.

📌 چون فارس زبانهای ایران با دولت پهلوی ملت‌شدگی و هویت قرن بیستمی را تجربه کرده‌اند، شاعر و سیاستمدار آنها مثل شهریار و پزشکیان هویت قرن نوزدهمی نمی‌یابد و برای همین هواداران قرن بیستمی پزشکیان (چه ترک، چه فارس) هویت متکثر او را نمی‌پذیرند. غافل از آنکه هویت قرن بیستمی با جنگ اول آغاز و با جنگ دوم جهانی باطل شده و قرن ۲۱ منادی تکثر است. @ibrahimsavalan

🆔 @anti_panfarsism