🔰پرسش از فقیهان ؛ اسلام و حکومت‌داری مدرن(۱)

#زیدآبادی ✍

اردیبهشت ۸۴

سنت پرسش از فقيهان در جامعه ما دير زماني است فراموش شده و در بين بسياري از اهل رأي و نظر رغبتي برنمي انگيزد. حتي فقيهاني كه خطر طرح نظريات تازه را به جان مي خرند، در بين روشن فكران ديني و غيرديني چندان مورد استقبال قرار نمي گيرند.
گويي طبقه تحصيل كرده به اين نتيجه رسيده است كه فقيهان امكان خروج از دستگاه انديشه سنتي خود را ندارند و از خاستگاه فقه، اميدي به گشودن گره اي از مشكلات روزافزون جامعه ايران نمي رود. از همين رو، نوآوري هاي برخي از فقيهان كه همچنان دغدغه همگامي با شرايط "زمان و مكان" را دارند، در چشم روشن فكران چندان رهگشا به نظر نمي رسد. اين نوآوري ها اگر مورد تحقير و انكار قرار نگيرد، دست كم "ديرهنگام" و "ناكافي" تلقي مي شود و تشويق فراگيري در پي ندارد.
براين مبنا، آسيب شناسي حوزه ها نيز كه روزگاري در مركز توجه روشن فكران قرار داشت، به طور كامل از دستور كار آنان خارج شده است. ظاهراً از نظر بسياري از دانشگاهيان، اين كار افزون بر آن كه "بيهوده" است، به خطرهايي هم كه در كمين آن نشسته است، نمي ارزد.
صداهايي كه طي ساليان اخير از حوزه برخاسته است نيز به نوبه خود كم تر كسي را به سودمندي پرسش از فقه يا فقيهان اميدوار مي كند. در واقع نزد جرياني كه "مسلط" بر حوزه قلمداد مي شود، طرح پرسش هاي بنيادي، چيزي جز "شبه افكني" در باورهاي ديني و "عناد" با اساس مذهب تفسير و تعبير نمي شود و معمولاً سزاي شبه افكنان و معاندان هم روشن است.
اين جريان مسلط كه متأسفانه پاي بندي خود را به سنت بحث و جدل حوزه ها، به حداقل ممكن رسانده و نسبتي آشكار با نوع شگفت و نوظهوري از سياست ورزي پيدا كرده است، بزرگ ترين آفت بالندگي حوزه ها و عامل اصلي گريز صاحبان تحصيلات نوين از فقه است و هرگونه انحطاطي كه از اين رهگذر دامن اين دانش كهن سال را بگيرد و ته مانده اين سرمايه سنت را به باد دهد، مقصرانش پيشاپيش شناخته شده اند.

به رغم اين مقدمه تلخ، در اين متن، پرسشي روبه روي فقيهان گذاشته مي شود كه البته انتظاري به پاسخ آن نمي رود. هدف اصلي طرح اين پرسش نيز دريافت پاسخ نيست، بلكه تلاش براي برانگيختن قريحه ‌هايي است كه چه از موضع تجدد و چه از خاستگاه سنت، از دغدغه دينداري در قرن بيست و يكم رها نشده اند.

ادامه

@Anglosphere2 | سنت و مدرنیته
@JAAMEbaaz | فلسفه‌‌ی علوم اجتماعی
@mghlte | عصر روشنگری