علی الفتی_شعر و فلسفه هنر

دڵگیر و دڵتەنگ

چۊ ماڵئاوایی
دۊیەت لەکێگ
لە پشت دەروەچ ماشینێگ

ئەڕائ جار ئاخر



عەلی ئۆڵفەتی
کرماشان، پایز ٠٥


@aliolfati_poem

«مخاطبان من کسانی هستند که می‌کوشند گامی فراتر نهند، نه آنان که پاسدار معادلات کهن‌اند یا کسانی که از واکاوی خویش و تأمل درونی هراس دارند.»

استاد بهرام بیضایی

یا سەر لە بان وژنێ ،یاچەو وە چەفت جادە
بمرم ئەڕاێ ت هەێ دڵ ،چەن ساڵە ئێرە جا دە!؟


د. عەلی ئۆڵفەتی


@aliolfati_poem

‌
ساکنان قلبت را به دقت انتخاب کن، زیرا هیچ‌کس به غیر از تو، بهای سکونت‌شان را نخواهد پرداخت.

جبران خلیل جبران


@aliolfati_poem

فلسفه هنر، فلسفه شعر

* دکتر علی الفتی

پارت سوم

شعر پیش از نام


«امر نوشتن» بدون آگاهی و بهره‌مندی از ذهنی رشد‌یافته شاید ممکن باشد، اما الزاماً کفایت ندارد. نوشتن می‌تواند بدون دانش اتفاق بیفتد؛ اما آفرینش ادبی در سطحی جدی، نیازمند مواجهه با تاریخ زبان، تجربهٔ انسانی، سنت، فلسفه، هنر و امکانات پنهان خود زبان است. آگاهی البته تضمین‌کنندهٔ آفرینش نیست؛ اما فقدان آگاهی می‌تواند شاعر را در سطح صناعت متوقف کند.
از همین منظر، شاید در بازخوانی آغاز شعر معاصر ایران، لازم باشد نگاه خود را اندکی از خود شعر به سوی نثر فارسی نیز جابه‌جا کنیم. بخشی از ظرفیت شاعرانهٔ زبان فارسی در نثری شکل گرفته است که اساساً قصد شعر نداشته است؛ نثری که در دوره‌هایی در فضای عرفان و تصوف شکل گرفته، اما بی‌آنکه قصد سرودن شعر داشته باشد، گاه به لحظه‌هایی رسیده که از حیث تصویر، فشردگی، موسیقی و نسبت میان زبان و تجربه، واجد کیفیتی شاعرانه شده‌اند.
برای نمونه: «به صحرا شدم، عشق باریده بود.» این جمله را نمی‌توان صرفاً با این پرسش سنجید که «موضوع آن چیست؟» مسئله، نحوهٔ پدیدار شدن تجربه در زبان است. زبان، صرفاً چیزی را گزارش نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند وضعیت تازه‌ای از ادراک را پدید آورد.
شاید از همین‌جا بتوان گفت که آغاز امر تازه در شعر، الزاماً از جایی شروع نمی‌شود که شاعری تصمیم می‌گیرد «شعر جدید» بنویسد. گاهی امر تازه در جایی پدیدار می‌شود که نویسنده هنوز نامی برای آن ندارد. نام بعدها می‌آید؛ منتقد آن را شناسایی می‌کند، تاریخ ادبیات دسته‌بندی‌اش می‌کند و نظریه درباره‌اش سخن می‌گوید. اما اثر، پیش از نام خود وجود دارد.
و شاید وظیفهٔ شاعر دقیقاً همین باشد: پدید آوردن چیزی، پیش از آنکه نامی برای آن وجود داشته باشد.



*شاعر، نویسنده و مدرس دورهٔ دکتری فلسفه هنر

بخشی از درس‌گفتار واحد «فلسفه شعر»
دانشجویان دکتری فلسفه هنر ـ بهار ۱۴۰۴

@aliolfati_poem

فلسفه هنر، فلسفه شعر
* دکتر علی الفتی

پارت دوم


شعر، موضوع نیست؛ مسئله است

شعر را نمی‌توان صرفاً دارای «موضوع» دانست. شعر، پیش از آنکه موضوع باشد، «مسئله» است. موضوع می‌تواند قابل تعیین، توصیف و حتی حل باشد؛ اما مسئله، امکان بازگشت، پرسش و تفسیر دوباره را در خود دارد. از این منظر، مسئله هویتی ثابت و نهایی ندارد و در نسبت با زمان، زبان و موقعیت تاریخی خود، تا زمانی حضور مؤثر دارد که همچنان امکان پرسش‌پذیری داشته باشد.
از همین‌جا می‌توان میان «پدیدار شدن» و «پدیدآوردن» نیز تمایز گذاشت. هر چیزی که در زبان ظاهر می‌شود، الزاماً به یک پدیدهٔ هنری تبدیل نشده است. بخشی از آنچه تولید می‌شود، در سطح صناعت باقی می‌ماند؛ صناعاتی که گاه طبیعی‌اند و گاه انسانی. تکنیک، مهارت و آشنایی با ابزارهای بیان برای آفرینش ضروری‌اند، اما هیچ‌کدام به تنهایی ضامن آفرینش نیستند. میان توانایی ساختن و توانایی پدید آوردن فاصله‌ای بنیادین وجود دارد.
برای به دست آوردن ذره‌ای طلا، باید کوهی از خاک را سرند کرد. آفرینش نیز چنین است. حاصل نهایی، اغلب بسیار کوچک‌تر از انبوه موادی است که ذهن، تجربه، زبان، حافظه، مطالعه، شکست و تردید شاعر از میان آن‌ها عبور کرده است. آفرینش، محصول حذف‌ها نیز هست؛ محصول شک و تردید و حتی نپذیرفتن چیزی که در ابتدا گمان می‌رفت پاسخ است.
از همین نقطه است که شعر می‌تواند با فلسفه وارد گفت‌وگو شود؛ نه از آن جهت که هر شعر باید فلسفی باشد، بلکه از آن جهت که آفرینش جدی با پرسش آغاز می‌شود و پرسش، امکان فلسفی دارد. با این همه، نتیجهٔ این فرایند ضرورتاً نباید به یک دستگاه نظری یا دسته‌بندی مشخص منتهی شود. چه‌بسا ارزش یک تجربهٔ شعری دقیقاً در مقاومت آن در برابر دسته‌بندی‌های موجود باشد. شاعر گاهی باید چیزی را پدید آورد که هنوز نامی برای آن وجود ندارد.


*شاعر، نویسنده و مدرس دورهٔ دکتری فلسفه هنر ،واحد درسی فلسفه شعر

@aliolfati_poem

فلسفه هنر، فلسفه شعر

پارت یکم

*دکتر علی الفتی


شعر، آفرینش و مسئلهٔ ایسم‌ها


یکی از مسائل اساسی در شعر معاصر، نسبت میان «آفرینش» و «نظریه» است. مسئله، وجود ایسم‌ها نیست؛ مسئله آنجاست که «ایسم» به پیش‌شرط آفرینش تبدیل شود. در تاریخ ادبیات، بسیار اتفاق افتاده است که ابتدا اثری یا شیوه‌ای تازه در نوشتن پدید آمده و سپس منتقدان، پژوهشگران و مطالعات تطبیقی، ویژگی‌های آن را شناسایی کرده، نسبت‌هایش را با آثار دیگر سنجیده و برای آن نامی وضع کرده‌اند. بنابراین، نام‌گذاری غالباً امری پسینی است. اثر پیش از نام خود وجود دارد.
نام‌گذاری می‌تواند راه را هموار کند، اما خودِ راه نیست. شاعر می‌تواند تمام اتفاق‌های رخ‌داده در تاریخ شعر را بشناسد؛ می‌تواند از سنت‌ها، مکاتب و نظریه‌ها بیاموزد و حتی آگاهانه با آن‌ها وارد گفت‌وگو شود. اما این آگاهی، به خودی خود، آفرینش نیست. شاعر، تا زمانی که چیزی به آنچه پیش از او رخ داده نیفزاید، صرفاً ادامه‌دهندهٔ یک اتفاق تاریخی است؛ نه پدیدآورندهٔ یک اتفاق تازه.
از همین‌جاست که باید میان «شناخت نظریه» و «زیستن در نظریه» تفاوت گذاشت. ایسم، اگر پس از آفرینش و برای توضیح اثر به کار رود، می‌تواند ابزار شناخت باشد؛ اما اگر پیش از آفرینش به الگوی تولید تبدیل شود، خطر آن وجود دارد که شاعر به جای خلق اثر، در حال اجرای یک نظریه باشد.
پس مسئله بسیار ساده است: ما باید در آفریده‌های یک شاعر به دنبال نام‌ها بگردیم، نه در نام‌هایی که شاعر بر گرد خود می‌تند. اثر باید امکان نام‌گذاری را ایجاد کند، نه اینکه نام، امکان اثر را محدود کند.


* شاعر، نویسنده و مدرس دورهٔ دکتری فلسفه هنر ،واحد درسی فلسفه شعر


@aliolfati_poem

من اهل ادعای بی‌سند نیستم؛ اهل ادعاهای تازه‌ساختن برای تجربه‌های قدیمی هم نیستم و در ادبیات باکسی هم شوخی و تعارف ندارم


مسیر من در شعر فارسی سال‌ها پیش از نام‌گذاری‌های امروز شکل گرفته است؛ مسیری که در آن کوشیدم امکانات سه جریان مهم شعر معاصر ــ شعر حجم، شعر دیگر و شعر ناب ــ نه به‌صورت تقلیدی، بلکه در یک مواجهه و تلفیق تازه، به تجربه‌ای مستقل تبدیل شوند.
این مسیر را می‌توان در تاریخ آثارم پی گرفت:
«هوای هرات» — آغاز تجربه و سرایش: ۱۳۸۰
«آنها از مرگ ترسیده بودند» — ۱۳۸۸
«آهوان ملل» — ۱۳۹۱
«شفاهی به ندرت» — ۱۳۹۳
«گلوی زود» — ۱۳۹۶
«اسامی آب» — ۱۴۰۳
«بنابراین» — ۱۴۰۵
این تاریخ‌ها قابل بررسی‌اند؛ همان‌طور که باید میان تاریخ سرایش و تاریخ انتشار تفاوت گذاشت.
نقدها و نوشته‌های منتشرشده درباره شعر من نیز این مسیر را صرفاً یک ادعای شخصی نمی‌دانند؛ در برخی از این خوانش‌ها، صراحتاً از قرار گرفتن شعر فارسی من در فضای میان حجم، ناب و دیگر و تلاش برای ایجاد مسیری ترکیبی سخن گفته شده است.
بنابراین بحث من بر سر «نام» نیست؛ بر سر تقدم تجربه و متن است.
اگر امروز کسی اصطلاحی تازه برای این نوع تجربه پیشنهاد می‌کند، حق اوست؛ اما اصطلاح تازه نمی‌تواند تاریخ شعرهای نوشته‌شده پیش از آن را به تاریخ بعد از خودش منتقل کند.
جریان ادبی با نام‌گذاری متولد نمی‌شود؛ با متن متولد می‌شود.
من نمی‌خواهم کسی به سود من رأی بدهد و علیه دیگری موضع بگیرد. فقط یک دعوت دارم:
آثار را بخوانید.
تاریخ‌ها را بررسی کنید.
نقدها را بخوانید.
نسبت این شعرها را با حجم، دیگر و ناب بسنجید.
اگر در این آثار راهی تازه دیده می‌شود، آن را خود اهل ادبیات خواهند دید؛ و اگر نمی‌بینند، ادعای من ارزشی ندارد.
من سندها و شعرهایم را روی میز می‌گذارم.
نه حکم می‌دهم، نه حکم می‌خواهم.
قضاوت با اهل ادبیات و مردم.


دکتر علی الفتی ، کرمانشاه

شاعر، نویسنده و مدرس دوره دکتری فلسفه هنر


@aliolfati_poem

مهشید کشاورز نازنین مترجم، شاعر و ویراستار این اثر چنین می گوید 👆


آلفردو : زندگی مث فیلما نیست
زندگی خیلی سخت تره
از اینجا برو
برگرد رم . تو جوونی و دنیا مال توئه . من پیرم
دیگه نمی خوام صداتو بشنوم
می خوام صدای بقیه رو بشنوم که درباره ی تو حرف می زنن


#سینما_پارادیزو


@aliolfati_poem

آنچه بر من گذشته است بخشی از تاریخ من است ،اما مالک من نیست .

د. علی الفتی،کرماشان

نقاشی استاد ماشاالله محمدی،سنه

@aliolfati_poem

نشر شب چله جهت تهیه کتاب 👆

علی الفتی
"نامه‌ای به مردگانِ تنبل"

که بوی سوسن بدهی به فراسو و بیاید از راه
که دوری می‌نمود از شناسه‌ها،
کمانِ کشیده دهی به کودک
از دست بدهی ترکش از شانه و طلوع کنی
که خطا کنی روی جهان
خاک تعارف کنی به ابدان کهن
دوره‌گرد بفروشد ماه را به چهره‌های نیم‌چهر و پنهان بگشاید از اسرار
قرون را بیاوری بر صفحه‌ی ساعت و زن ِ پنهان به سطر بعد بیاید
امان‌نامه بگیری برای ساکنان حرمِ ستر و عفاف
شیر از سینه‌ی رئیسه بگیری
برادر شوی با نظامی، تشبیه را به اوج برسانی
و بگویی که من‌ام برادرِ حکیم ابومحمد الیاس پسر یوسف
به کنعان بسته‌ی پُستی بفرستی
به نامه‌رسان گیاه تعارف کنی و بمیری در رواق از دست پسر
در سوگ فرزند خاقانی خرقه بدری و
اعلامیه را از پشتِ در برگیری به سطلِ آشغال
سیگار به سوی میت دوان از دود بگریزد
که تنی دیگر، که تنی در فندکِ سنگی
شنای میرشکاران در بحرالمیت
به سوی روان رفته بیاید به باز، به گردی از زنبورِ عسل
می‌بینی چه زیباست زندگی در جهان مردگان و
آبنباتِ چوبی در گوشه‌ی لبِ معشوق!
که ببوسی با ولع نبودنِ آن شب‌های رفته را به اختیار

دیدی چه آرزوهایی داشت بشر؟!
و تسخیر جهان به چه کار می‌آمد که خود اسیر بود و مسخر
بروی در پستوی دلِ زنی روی خود پتو بکشی و بمیری در خواب
بعد از مرگ بیدار شوی
در کاسه‌ای مسی گریه کنی که فلزات را چگونه می‌شود بخشید!
بمیری و هی بمیری و هی بمیری
که مرگ آخرین سیگار در پاکت مچاله بود
ای حلق بشر!
از گلو بپرس آن دستِ هجری به کجا رفت
که سرشاریم از استخوان دوست،
ای اموات رفته بیایید
ای امواتِ تنبلِ لوس
برویم که پستان عمیقِ رابعه غرق نیاز به مکیدن بسیار.


#علی_الفتی

https://t.me/derangeadabi

کۆمەڵە شێعری «ناڵەی جودایی»
بە دەنگی شاعیر: مامۆستا هێمن


@aliolfati_poem

👆
سلام همراهان گرامی

در صورت امکان با تهیه این کتاب نشر هنر شعر را توسعه دهید ، این کتاب حاصل زحمات استاد فیض شریفی و حمایت نشر شب چله می باشد و طبیعی است که امید دارد از جانب دوستان بنده نیز حمایتی ویژه گردد،به هرحال اوضاع کتاب و فرهنگ این سامان بر کسی پوشیده نیست، اخلاق حرفه ای حکم می کند اثری که درباره ۳۰ سال نوشتن اینجانب است را یاری دهم ،شخصا از ناشر تعدادی را خریداری نمودم.

شادمان و شادکام بمانید

علی الفتی ،کرماشان


@aliolfati_poem

کتاب نقد و بررسی
شاعران معاصر ما ۹
علی الفتی
به همت استاد فیض شریفی
و با ویراستاری مهشید کشاورز
توسط نشر شب چله به چاپ رسید
برای تهیه کتاب
می توانید از سایت نشر شب چله اقدام نمایید
www.shabecheleh.ir
ممنون از انتخاب شما عزیزانم.
#شاعران_معاصر_ما_۹_علی_الفتی
#شاعران_معاصر
#علی_الفتی
#فیض_شریفی
#نشر_شب_چله
کتابفروشی_شب_چله

م دێر رەسۊم
قەتار لەێرە چۊدن
قەتارێگ بێ خەوەر ت بردۊدن

قەتار وسێدوو
ت پاتیەریدنەو
م دی لەشێگم گ سەدجار مردۊدن


د.عەلی ئۆڵفەتی، کرماشان



@aliolfati_poem

@aliolfati_poem


در این بحث مشارکت نمایید و نظرتان را بفرمایید کار به درست و غلط نداشته باشید

تفکر برای یک احمق به اندازه‌ی بلند کردن باری سنگین برای یک بازوی ضعیف دشوار است. هر دو می‌خواهند به سرعت از شر آن خلاص شوند.

آرتور شوپنهاور