📔 الهیات نبوّت در دیالوگ: یک مواجههٔ یهودی-مسیحی-مسلمان
✍️ زیشان غفار و کلاوس فون‌استوش (ویراستاران)
Zishan Ghaffar and Klaus von Stosch (ed.), Theology of Prophecy in Dialogue: A Jewish-Christian-Muslim Encounter, Brill, 2025.
🔵مفهوم «نبوت» در قرآن و بایبل (به ویژه عهد عتیق) بسیار محوری است. اما رویکرد قرآن به «نبوت» به شکلی اساسی با آنچه در بایبل مشاهده می‌شود در چالش است. قرآن نه تنها چهره‌ای متفاوت از انبیا به تصویر کشیده، گزینشی بسیار خاص و غیر متعارف از انبیا ارائه داده است. مثلاً قرآن از یک‌سو انبیای بایبلی بزرگی چون اشعیا و ارمیا را نادیده گرفته و از سوی دیگر اشخاصی را به عنوان نبی معرفی می‌کند که در بایبل به عنوان نبی شناخته‌شده نیستند؛ مثلاً ابراهیم، اسحاق و یعقوب، که در بایبل «شه‌پدر Patriarch» هستند و داوود و سلیمان، که در بایبل «پادشاه King» هستند، همه در قرآن نبی خوانده شده‌اند. این ناسازگاری‌های ظاهری میان رویکرد قرآن و بایبل به نبوّت، در نگاه نخست برای عموم خوانندگان مسلمان، مسیحی و یهودی گیج‌کننده به نظر می‌رسد. در عین حال، همین ناسازگاری‌ها می‌تواند دریچه‌ای برای درک دقیق‌تر روابط پیچیدهٔ بینامتنی و جریان‌های دینی در دوران باستان متأخر باشد.
🔵کتاب «الهیات نبوت در دیالوگ: یک مواجههٔ یهودی-مسیحی-مسلمان (۲۰۲۵)» به ویراستاری زیشان غفار و کلاوس فون‌استوش، بر اساس مشاهدهٔ همین ناسازگاری غریب بنا شده است. مجموعهٔ مقالات منتشر شده در این کتاب، به‌جای آنکه این چالش را مانعی غیرقابل‌عبور برای گفتگوی الهیاتی قرآن و بایبل درباره نبوّت تلقی کنند، تلاش می‌کنند از دل این تنش فرصت‌هایی برای درک متقابل عمیق‌تر فراهم آورند. ویراستاران در مقدمه استدلال کرده‌اند که گزینش قرآن از انبیا زمانی قابل‌فهم می‌شود که از دریچهٔ ادبیات ربّانی یهودی و سنت آباء کلیسا، به‌ویژه مسیحیان سریانی، مطالعه شود. زمینه‌مندسازی تاریخی نشان می‌دهد که قرآن عمیقاً در مناقشات بین‌ادیانی دوران باستان متأخر جای دارد و به‌جای خلق مفاهیم کاملاً جدید، به سنت‌های دینی موجود در عصر خود واکنش نشان داده، به آن‌ها پاسخ داده و آن‌ها را بازسازی کرده است.
🔵کتاب در سه بخش اصلی سازمان‌دهی شده که منعکس‌کنندهٔ رویکرد روش‌شناختی سه‌جانبهٔ آن است. بخش اول نبوّت را از دریچه نگاه ربّانی یهودی بررسی می‌کند، بخش دوم بر نبوّت‌شناسی قرآنی تمرکز کرده و بخش سوم رویکرد مسیحی را به چالش‌های مطرح‌شده توسط سنّت‌های یهودی و اسلامی ارائه می‌دهد.
فهرست مقالات و نویسندگان این کتاب به شرح زیر است:
🍔بخش اول: مفاهیم ربّانی نبوّت‌شناسی
۱. نبوّت در سنّت ربّانی کلاسیک: انجامه‌ها و دگرگونی‌ها
شارلوت ای. فونروبرت (دانشگاه استنفورد)
۲. معجزات عیسی در قرآن و در تُلدوت یشوع
هولگر زلنتین (دانشگاه توبینگن)
۳. مسیح ملکه: آموزهٔ تلمودی هفت زن نبی
الیزا کلافک (پادربورن)
۴. از قانون‌گذار تا نبی: دگرگونی تصویر موسی در دوران باستان متأخر
کاترین هزر (مطالعات شرقی و آفریقایی، دانشگاه لندن)
🍔بخش دوم: مفاهیم قرآنی نبوّت‌شناسی
۵. تلقّی قرآن از بلعم و شرایط نبوت در ادبیات دوران باستان متأخر
فاطمه توفیقی (دانشگاه ادیان و مذاهب)
۶. تعلیم آدم از طریق نبوّت: ارزش افزوده جدّی گرفتن نبوّت قرآنی
آنگلیکا نویویرت (دانشگاه آزاد برلین) و دیرک هارتویگ (کورپس کورانیکوم)
۷. پادشاهی الهی: داوود، سلیمان و ایّوب در سورهٔ ص (۳۸)
ثاقب حسین (دانشگاه لویولا مری‌مونت)
۸. محمد به‌عنوان نبی دوران باستان متأخر: ماهیت ضدآخرالزمانی حکمت نبوی محمد [ص]
زیشان غفار (دانشگاه پادربورن)
۹. اعراف ۱۸۹-۱۹۰: فرزند سالمی که برای آدم و حوّا متولد شد؟ ماهیت هگّادی روایت‌های تفسیری مسلمان
علی آقایی (دانشگاه هومبولت)
۱۰. جسم و حکمت: نبوّت یوسف در قرآن
نورا اشمیت (دانشگاه آکسفورد)
۱۱. بافتار عربی نبوت محمد [ص]: شهادت دو سنگ‌نبشته
سلیمان دوست (دانشگاه تورنتو)
🍔بخش سوم: چالش‌ها برای نبوّت‌شناسی در چارچوب الهیات تطبیقی
۱۲. سوره یوسف به‌عنوان بررسی مضامین مسیح‌شناسی؟
کلاوس فون‌استوش (دانشگاه بن)
۱۳. نامه یهودا به‌عنوان شاهدی بر پیش‌گویی مسیحی اولیهٔ داوری الهی و مسئله قدرت‌های نبوی در الهیات نبوت در دیالوگ
کریستیان بلومنتال (دانشگاه بن)
⬇️کتاب «الهیات نبوت در دیالوگ» به صورت دسترسی آزاد منتشر شده و فایل کامل آن از اینجا قابل دستیابی است.
@AlBasatin