... زرارة بن اعین: ابوعبدالله (ع) به من گفت: «به من خبر بده دربارهٔ حمزه؛ آیا او گمان می‌کند که پدرم نزد او می‌آید؟» گفتم: آری. فرمود: به خدا سوگند دروغ می‌گوید؛ نزد او نمی‌آید مگر «متکوّن». همانا ابلیس، شیطانی را که «المتکوّن» نامیده می‌شود بر او مسلط کرده است. او نزد مردم به هر صورتی که بخواهد می‌آید؛ اگر بخواهد در صورت کوچک و اگر بخواهد در صورت بزرگ. و به خدا سوگند، نمی‌تواند در صورت پدرم بیاید» (رجال کشی، 300).
در این گزارش، شیطانی به نام «متکوّن» می‌بینیم که بر حمزة بن عمارهٔ بربری -از سران غلو- ظاهر می‌شود. این شیطان عملکری مشابه با شیطان موسوم به «مذهّب» در روایت مربوط به ابوالخطاب دارد. او در صورت‌های مختلف -غیر صورت امام- بر شخص ظاهر می‌شود.
۵. تجربهٔ معراج به سوی عرش شیطان
... حفص/ خضر بن عمرو: نزد ابوعبدالله (ع) نشسته بودم که مردی به حضرت گفت: فدایت شوم، ابومنصور [عجلی] برای من نقل کرد که او به سوی پروردگارش بالا برده شد، و [پروردگار] دست بر سر او کشید و به زبان فارسی به او گفت: «یا پسر!». امام صادق (ع) در پاسخ فرمود: «پدرم از جدم برای من نقل کرد که رسول خدا (ص) فرمود: همانا ابلیس عرشی میان آسمان و زمین قرار داده و لشکریانی به شمار فرشتگان فراهم کرده است. هنگامی که مردی را فرامی‌خواند و او دعوتش را اجابت می‌کند و دنباله‌رو و اتباع پیدا می‌کند، ابلیس بر او ظاهر می‌شود و آن مرد به سوی او بالا برده می‌شود. ابومنصور هم فرستادهٔ ابلیس بود. خدا ابومنصور را لعنت کند، خدا ابومنصور را لعنت کند، خدا ابومنصور را لعنت کند» (رجال کشی، 303).
در اینجا، یک تجربهٔ معراج‌گونه (بالا برده‌شدن به سوی "خدا") و مواجهه با موجودی که شخص آن را خدا می‌پندارد، در روایت منقول از امام صادق (ع) مربوط به دیدن «عرش ابلیس» دانسته شده است (دربارهٔ عرش ابلیس همچنین نگر: مصنف ابن ابی‌شیبه، 21/ 343، 357).
۶. ظهور شیطان در زیباترین صورت انسانی
در روایتی از هشام بن حکم از امام صادق (ع) دربارهٔ بنان، سری و بزیع آمده است:
... هشام بن حکم > امام صادق (ع): همانا بنان و سری و بزیع -خدا آنان را لعنت کند- شیطان بر آنان ظاهر شد، در زیباترین صورتی که یک انسان می‌تواند داشته باشد، از فرق سر تا ناف»... (رجال کشی، 304).
در این روایت هم جالب است که شخص در تجربۀ شیطانی، یک موجود کریه‌المنظر را نمی‌بیند بلکه زیباترین آدمی را می‌بیند تا از تجربه‌اش احساس مثبتی داشته باشد.
۷. وحی سخنان فریبنده
... محمد بن عیسی: «ابوالحسن عسکری [امام هادی] (ع) بدون آنکه من سؤالی پرسیده باشم به من در نامه نوشت: «خداوند قاسم یقطینی را لعنت کند، و خداوند علی بن حسکهٔ قمی را لعنت کند؛ همانا شیطانی بر قاسم آشکار شد و سخنان فریبنده را از روی نیرنگ به او وحی کرد» (رجال کشی، 518).
@Al_Meerath