‍⏪ تجدیدنظر در مسئلۀ تفضیل‌ علی (ع) در اسلام آغازین (بخش نخست)

🔵مرور و ترجمۀ کامل مقالۀ عمار مسلم دربارۀ مسئلۀ تفاضل (رتبه‌بندی) صحابه در کوفه و بصرۀ متقدّم

از مسائل مورد بحث در میان گروه‌های مختلف مسلمان از دوران قدیم، این بوده که کدام‌یک از صحابۀ پیامبر (ص) برترین صحابی بوده است. در این میان، باور به برتربودن علی بن ابی‌طالب (ع) و تفضیل‌دادن او، باوری است که در میان شیعیان رایج بوده است.

🟣عمار مسلم الدُدمی در مقالۀ خود به نام

A Re-Evaluation of the Tafḍīl of ʿAlī in Early Islam (Pt. 1)

که در مرداد 1404ش به عنوان بخش اول سلسلۀ مقالاتش دربارۀ تفاضل صحابه در صدر اسلام منتشر کرده، به بررسی دیدگاه‌های کوفیان و بصریان متقدّم دربارۀ این مسئله می‌پردازد.

⤵️مطالعهٔ متن کامل مقاله
🔗مطالعهٔ متن کامل ترجمه

عالمان سنّی و محقّقان غربی همواره این تصوّر رایج را داشته‌اند که تفضیل‌دادن علی (ع) در نگاه شیعیانِ متقدّم کوفی صرفاً در مواجهه با عثمان بوده و بسیاری از آنان به ترتیبِ (ابوبکر > عمر > علی) باور داشته‌اند و تفضیل‌دادنِ علی (ع) شامل تفضیل‌دادن بر ابوبکر و عمر نمی‌شده است.

در برابر، عمار مسلم در پژوهش خود این فرضیه را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که شواهدِ نادیده‌گرفته‌شده‌ای از تفضیل‌دادن علی (ع) بر همۀ صحابه -از جمله ابوبکر و عمر- در کوفهٔ متقدم می‌گویند. او در این پژوهش نخست به مطالعۀ موضع شیعی کوفه و در ادامه به مطالعۀ موضع عثمانی بصره توجه می‌کند.

🟣عمار مسلم به گزارش‌هایی توجه می‌کند که از شایع‌بودن تفضیل‌دادن علی (ع) بر همۀ صحابه در کوفۀ متقدم می‌گوید: او گزارش‌هایی می‌آورد از مراجع کهن حدیث -معمر بن راشد (د. 153ق)، یحیی بن آدم (د. 203ق)، و عبیدالله بن موسی (د. 213ق)- که عموم کوفیان، علی (ع) را بر ابوبکر و عمر برتری می‌دادند. عمار پس از توجه به موضع عمومی کوفی‌ها، به تغییرهای مکرَّر موضع سفیان ثوری (د. 160ق) در مسئلۀ تفضیل نیز می‌پردازد.

عمار مسلم در ادامه به موضع عثمانی‌های بصری توجه می‌دهد. او شواهدی می‌آورد که عثمانی‌ها اغلب علی (ع) را به عنوان چهارمین صحابی قبول نداشتند بلکه عمدتاً به ترتیبِ (ابوبکر > عمر > عثمان) باور داشتند و پس از آن، سکوت می‌کردند و بسیاری از آنان جایگاه علی (ع) را به کلّی منکر بودند.

⏪او در نهایت نتیجه می‌گیرد که موضعی که بعداً توسط اهل‌سنت به عنوان موضع رسمی پذیرفته شد (ابوبکر > عمر > عثمان > علی)، عمدتاً در کوفه و بصره در دوران متقدِّم پذیرفته نمی‌شد و تفضیل‌دادن ابوبکر و عمر مورد اجماع نبود و پیشاسنی‌ها هم در مورد جایگاه علی (ع) اتفاق نداشتند. به ویژه در کوفه اکثریت قابل‌توجهی علی (ع) را افضل صحابه می‌دانستند و حتی تعداد قابل‌توجهی از آنان (رافضه) به ابوبکر و عمر طعن می‌زدند.

🔖ترجمۀ کامل مقالۀ عمار مسلم به زبان فارسی را در اینجا بخوانید.

@Al_Meerath