رفتار ناشایست خلیفهٔ سوم نسبت به جناب عمار

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ قَالَ: حَدَّثَنَا قُطْبَةُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، قَالَ: كَتَبَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَيْبَ عُثْمَانَ فَقَالُوا: مَنْ يَذْهَبُ بِهِ إِلَيْهِ؟ فَقَالَ عَمَّارٌ: أَنَا، فَذَهَبَ بِهِ إِلَيْهِ، فَلَمَّا قَرَأَهُ قَالَ: أَرْغَمَ اللهُ بِأَنْفِكَ، فَقَالَ عَمَّارٌ: وَبِأَنْفِ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ؛ قَالَ: فَقَامَ فَوَطِئَهُ حَتَّى غُشِيَ عَلَيْهِ، قَالَ: وَكَانَ عَلَيْهِ تُبَّانٌ. قَالَ: ثُمَّ بَعَثَ إِلَيْهِ الزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ فَقَالَا لَهُ: اخْتَرْ إِحْدَى ثَلَاثٍ: إِمَّا أَنْ تَعْفُوَ، وَإِمَّا أَنْ تَأْخُذَ الْأَرْشَ، وَإِمَّا أَنْ تَقْتَصَّ، قَالَ: فَقَالَ عَمَّارٌ: لَا أَقْبَلُ مِنْهُنَّ شَيْئًا حَتَّى أَلْقَى اللهَ (مصنف ابن أبي شیبة، ج16، ص110).

ابن ابی شیبه به اسنادش از سالم بن ابی الجعد نقل می‌کند که اصحاب پیامبر (ص) عیوب عثمان [در امر خلافت] را نوشتند. گفتند: چه کسانی این نوشته را برای او می‌برد؟ عمار فرمود: من. پس عمار آن نوشته را برد و به عثمان داد. چون عثمان آن را خواند، گفت: خداوند بینی تو را به خاک مالد [= تو را خوار کند]! عمار فرمود: همچنین بینی ابوبکر و عمر را! سالم گوید: پس عثمان برخاست و عمار را لگدمال کرد تا آنکه عمار بی‌هوش شد... پس از آن عثمان، زبیر و طلحه را فرستاد نزد عمار. آن دو به عمار گفتند: یکی از این سه را برگزین: یا عثمان را ببخش، یا دیه بگیر، و یا قصاص کن! سالم گوید: عمار فرمود: هیچ‌یک از این سه را نمی‌پذیرم تا آنکه خدا را دیدار کنم [و حقّ خویش را از عثمان بگیرم]!

این برخورد زشت خلیفۀ سوم با جناب عمار وقتی مهم‌تر می‌شود که نگاهی به یکی از احادیث پیامبر اکرم (ص) در شأن جناب عمار داشته باشیم:
«ابْنُ سُمَيَّةَ مَا خُيِّرَ بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلَّا اخْتَارَ أَرْشَدَهُمَا» (مصادر متعدد با تعابیر نزدیک به نقل از حذیفة بن یمان، ابن مسعود، و عائشه).

افزون بر این، در مصادر عامه از پیامبر (ص) نقل شده است:
«مَنْ عَادَى عَمَّارًا عَادَاهُ اللهُ، وَمَنْ أَبْغَضَ عَمَّارًا أَبْغَضَهُ اللهُ» (نمونه: مصنف ابن أبي شیبة، ج17، ص202؛ مسند أحمد، ج7، ص3709؛ المستدرك علی الصحیحین، ج3، ص390).
«يَا عَمَّارُ، أَنْتَ عَرَّفَكَ اللهُ الْمُنَافِقِينَ» (المعجم الأوسط، ج7، ص305).

همچنین جایگاه عمار و نقش او در تشخیص حق چنان پراهمیت است که مطابق نقلی، حذیفه بن یمان که خود آگاه به اسماء منافقین بوده، در بستر مرگ، افراد را به همراهی عمار دعوت می‌کند: «سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ: أَبُو الْيَقْظَانِ عَلَى الْفِطْرَةِ أَبُو الْيَقْظَانِ عَلَى الْفِطْرَةِ لَا يَدَعُهَا حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يَمَسَّهُ الْهَرَمُ» (مسند البزار، ج7، ص348؛ مشابه: الطبقات الکبری، ج3، ص199؛ تاریخ المدینة المنورة، ج4، ص1249).
#عثمان #عمار_بن_یاسر

@Al_Meerath