‍ بیستم مهرماه روز بزرگداشت حافظ

حافظ ایران و زبان فارسی

ایرج افشار

حافظ خود را «حافظ شیراز» خوانده است، اما او یکی از نگاهبانان معنوی ایران و «ایرانیت»، یعنی حافظ ایران در هفت قرن اخیر بود و هست و خواهد بود؛ چه، تا نظم دلکش و بضاعت سخن درفشان او در قلمرو زبان فارسی نقاب از رخ اندیشه می‌کشد و شعر تر و شیرین او تعویذ بخت ایرانیان است ایران و زبان فارسی ماندنی است. از همین روست که کسی را یارای هماوردی با نیروی جادویی و طبیبانۀ این صدرنشین غزل نبوده است.
امسال یونسکو ـ انجمن داعیه‌دار فرهنگبانی جهانی ـ باعث و محرّک آن شده است که دولتهای علاقه‌مند مدنیّت‌شناس، گرانمایگی حافظ را به ملّتهای خود بشناسانند و به یاد آن نادرۀ زبان فارسی مراسمی داشته باشند، و طبعاً به تناوب چنین خواهند کرد. پس کتابها و مقاله‌ها نوشته و چاپ می‌شود و سخنرانیها و خطبه‌ها گفته و پخش خواهد شد. گروهی پژوهشهای دلپسند و پرمایه منتشر خواهند کرد و دسته‌ای نوشته‌های پیشینۀ خود را با آرایشی نوین بار دیگر به حافظ‌دوستان ارمغان می‌کنند.
اما بهترین شناسانندۀ حافظ شیرین‌سخن خوش‌لهجه که در سخن گفتن دری از چشمۀ حکمت جامها به کف آورده بود همانا غزلهای بازمانده از اوست که از شمار پانصد درنمی‌گذرد. تردید نباید کرد که شاخص اصلی مقام بلند، فرهنگی و پایگاه والا و لطف سخن خداداد او همه‌جا شعر عنبرافشان اوست.
اگر هم چیزی دربارۀ او نگویند و ننویسند ـ نگوییم و ننویسیم‌ ـ ثبت است بر جریدۀ عالم دوام «او». این ماییم و آیندگان که از گفتۀ شکرفشان او شفا می‌جوییم و تردید نباید کرد: «کز بهر جرعه‌ای همه محتاج این دریم».
نه مگر، در این سالها «سفینۀ حافظ» بارها و بارها، به رنگها و نگارها چاپ شد و هرکس که دلش از پرده شده بود به قول و غزل او نوایی ساز کرد و آن «مقام» را پناهی معنوی و روحانی دانست.
امید آنکه ما ایرانیان با فرهنگ و زبان و ادبیات خود چنان رفتار کنیم که شایستۀ داشتن و نازیدن به حافظ و اقران او باشیم و آنها را چنانکه می‌اندیشیده‌اند بشناسانیم. بتوانیم در احترام گذاردن به آزادگی و مقامی که حافظ می‌پسندید با او هم‌آواز باشیم و از او پیروی کنیم که زبان حالش این بود:

من این مقام به دنیا و آخرت ندهم
اگرچه در پی‌ام افتند خلق انجمنی

آینده، سال چهاردم، شهریور ـ آبان ۱۳۶۷، شمارۀ ۶ تا ۸، ص ۲۲۹-۲۳۱.

بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار؛ تعمیم زبان فارسی، تحکیم وحدت ملّی و تمامیت ارضی

@AfsharFoundation