روشن خیاوی
صفحه ای از مجلد پنجم «فرهنگ ساوالان»
بریده ای از روایت سفر اوغوزخاقان و
نام کوه ساوالان و آذربایجان
«به نقل از اوغوزنامه»
اوٍغوزخاقان در مسیر آران و موغان:
اوٍغوزخاقان از شروان بیرون آمد و هنگامی که به آران و موغان رسید، تابستان بود. هوا بسیار گرم بود و ماندن در آنجا ممکن نبود. از این رو تصمیم گرفتند به ییلاق بروند و چنین گفتند: وقتی زمستان برسد، از ییلاق پایین می‌آییم و دوباره این سرزمین‌ها را تصرف می‌کنیم.
در فصل تابستان، آنان تمام ییلاق‌های این نواحی را تا کوه‌های ساوالان(سبلان)، آلتاغ و آغ‌دیبریه تصرف کردند. گفته می‌شود نام‌های ساوالان و آلتاغ را نیز خود آنان گذاشته‌اند. در زبان ترکى «ساوالان» به معنای «برآمده و ایستاده» است.
در مدت اقامت در ییلاق، همه سرزمین‌های آن نواحی را گرفتند و تابع خود ساختند. آذربایجان را نیز تصرف کردند. اوٍغوز اسب‌های خاص خود را در چراگاه‌های گسترده و زیبای اوجان رها کرد.
در آنجا دستور داد هر کس مقداری خاک در دامن خود بیاورد و روی هم بریزد تا تپه‌ای ساخته شود. نخست خود او چنین کرد و چون این کار را انجام داد، همه جنگجویان نیز به تقلید از او خاک آوردند. از این خاک‌ها تپه بزرگی شکل گرفت و نام آن را «آذربایگان» گذاشتند.
«آذر» در زبان ترکی به معنای بلند و برتر است و «بایگان» به معنای جای ثروتمندان و بزرگان. این سرزمین با این نام شناخته شد و از همین‌جا نام آذربایجان پدید آمد.
آن تابستان را اوٍغوز در ییلاق آلتاغ گذراند. از آنجا به بغداد، گرجستان، دیاربکر و رَقه فرستادگانی فرستاد و خبر داد که قصد آمدن دارد، تا ببیند پاسخ آنان چیست. اگر تسلیم شوند و هر سال خراج بدهند، سپاهی به آنجا نخواهد فرستاد و اگر نپذیرند، برای جنگ خواهد آمد.
پس از فرستادن پیام‌آوران، برای زمستان‌گذرانی به آران و موغان رفت. میان رودهای کُر و ارس اردوگاه خود را برپا کرد و زمستان را در آنجا گذراند. همه مردم آن ناحیه را تابع خود ساخت و کسانی را که سرپیچی کردند غارت کرد.
با آمدن بهار، فرستادگان بازگشتند. اهل دیاربکر، رقه و بغداد گفته بودند که چون اوٍغوز به آران بازگشته، باید صبر کنند تا او برگردد آن‌گاه یا جنگ می‌کنند یا تسلیم می‌شوند. اما گرجی‌ها گفته بودند: ما آماده جنگ هستیم.
اوٍغوز پیشاپیش پیامی فرستاد و به گرجی‌ها خبر داد که به سوی شما حمله خواهم کرد، آماده باشید و میدان جنگ را تعیین کنید.
https://t.me/Adabiyyatsevanlar
Post #30431
369