Zoroastrian wisdom

👆🏼
An Opportunity for all the Mobeds and Mobedyars:

The Future Zoroastrians 2027 Leadership Programme, organised by the Shapoorji Pallonji Institute of Zoroastrian Studies (SSPIZS) at SOAS University of London, aims to nurture the next generation of Zoroastrian religious leaders through academic learning, practical skills development, and individual mentoring.

Program Date: 26–30 April 2027
Venue: SOAS University of London, London.
Travel and Accommodation: Fully funded for selected participants.
Application Deadline: 15 November 2026

Who Can Apply?
All the Mobeds and Mobedyars around the world, even priest inside Iran and abroad, are encouraged to consider this valuable opportunity. The organisers welcome applications from both women and men who meet the programme’s eligibility requirements. This program offers an opportunity to strengthen leadership skills, exchange experiences with Zoroastrian communities around the world, and help build a stronger future for our religious heritage.

Program Detail:

https://mailchi.mp/3a88fd9f0a73/artisttalk-18243803

Application Form:

https://forms.cloud.microsoft/Pages/ResponsePage.aspx?id=odBNZ2Kux0Kjn2nuGZU3qPVDF8rAGYBJp7039x6V0dVUM082MUk2RUNSTjJMSUVSVzEzM1kzTEwxRy4u

For further enquiries, contact: sspizs@soas.ac.uk

We encourage eligible Iranian Mobeds and Mobedyars to explore this opportunity and apply before the deadline.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

لینک ارسال درخواست در کپشن پایین.
👇🏼

čiyōn gōwīhēd pad gāhān kū: ēdōn-iz ān ī har dō mēnōg ō ham mad hēnd, ō ān ī ōy fradom dahišn, kū har dō mēnōg ō tan ī gayōmart mad hēnd, kē-z pad zīndagīh. ohrmazd, pad ēd kār kū tā-š zīndag *dārād; kē-z pad azīndagīh, gannāg-mēnōg kū tā-š be *ōzanād. kē-z ēdōn ān ast tā ō ān ī abdom andar axwān, kū mardōm-iz ī abārīg abar *ōh rasēnd. ud wattomīh ī druwandān, ahreman druwandān rāy *abēsīhēnišn be dīd, ēdōn ōy ī ahlaw, pāšom-menišnīh ī ohrmazd ī ēmēd ī hamēīgīhā. (Anklesaria, 1964, p. 18-19)

چنان‌که در گاهان نیز گفته شده است، آن دو مینو در آغازِ آفرینش به یکدیگر رسیدند و در تنِ کیومرث، نخستین انسان، رویاروی شدند و در هم آمیختند؛ یکی در سوی زندگی و دیگری در سوی مرگ. اورمزد خواستارِ پویایی و نگهبانِ آن بود، و اهریمن در پیِ مرگ و نابودی؛ و این رویاروییِ زندگی و مرگ، که از کیومرث آغاز گشت، تا واپسین هنگامِ جهان، در میان مردمان نیز همچنان ادامه خواهد یافت؛ چراکه آنچه بر نخستین انسان رفت، به دیگر آدمیان نیز خواهد رسید. اما این دو راه به یک فرجام نمی‌رسند؛ در سویِ دروندان، آنان که راهِ تباهی را برمی‌گزینند، بدترین فرجام و نابودی در پیش است؛ و در سویِ اَشَوان، آن‌که با اَشا هم‌راه و هم‌پیمان است، در سایهٔ اندیشهٔ اورمزد قرار می‌گیرد؛ اندیشه‌ای که در دلِ او امیدی همیشگی برمی‌افروزد و جاودانگی در قلبِ آن می‌تپد…
(بخشی از متن پهلوی گزیده‌های زادسپرم)

As it is also said in the Gathas, at the beginning of creation the two Spirits came together and met within the body of Gayomard, the first man, where they confronted and mingled with one another: one stood on the side of life, and the other on the side of death. Ohrmazd desired life and its flourishing, and stood as its guardian, while Ahriman sought death and its destruction. And this encounter between life and death, which began with Gayomard, will continue among humankind until the final hour of the world; for what befell the first man will also come to the generations of humanity that follow him. Yet these two paths do not lead to the same end. On the side of the Druj stand the druvands, those who choose the path of corruption, and before them lies the darkest end and destruction. But the Ashavan, the one who walks in fellowship and covenant with Asha, abides beneath the wisdom of Ohrmazd, a divine thought that kindles an everlasting hope within the heart, where the promise of immortality continues to beat.
A passage from the Pahlavi text of “Selections of Zādspram”.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

ōšnar guft kū: xwarišn nē tanīhāg xwarēnd; ud kirbag petyārag kē ān bazag kunēd ud bazag kē kunēd stambagīh ī āz ud xēšm rāy ud pad āz ud xēšm ud waran-iz, čē āz pad hunsandīh ud waran pad čārag ud hammōzišn ī pad xōg ud xēšm pad wahman-menišnīh zanēd. (Dhabhar, 1930, pp. 7-8)

پس اوشنر دانا چنین گفت: آذوقه و خوراک را تنها برای خویش مخواه و در داد و دهش کوشا باش؛ و بدان که آنچه در برابر کرفه و کردار نیک می‌ایستد، جز تباهی‌ای نیست که از چیرگیِ آز (حرص)، خشم و وَرَن (شهوت) بر آدمی پدید می‌آید. اما آدمی در برابر این نیروها بی‌پناه نیست؛ آن‌چنان‌که دیوِ آز را با خرسندی می‌توان شکست داد، وَرَن و طمع را با چاره‌اندیشی و نیک‌سرشتی به سامان آورد، و خشم را با نیک‌اندیشی و منشی که از وهومن سرچشمه می‌گیرد، فرو نشاند. چراکه هرگاه خرسندی جایِ آز را بگیرد، خویِ آدمی به نیکی پرورده شود و وهومن بر اندیشه فرمان براند، دیگر آز و خشم و شهوت نیستند که راهِ انسان را برمی‌گزینند؛ این خودِ اوست که با خرد و منشِ نیک، راهِ خویش را به سوی نیکی و کرفه برمی‌گزیند…
«بخشی از متنِ پهلویِ کتابِ اندرز اوشنر دانا»

Thus spoke the wise Ōšnar: Do not desire food and sustenance for yourself alone, but be generous in giving and sharing. Know that what stands against kirbag and righteous deeds is the corruption that arises when greed, wrath, and uncontrolled desire gain mastery over a person. Yet we are not powerless before these forces. The demon of greed can be overcome through contentment; lust and craving can be brought under control through wise judgment and the cultivation of good character; and wrath can be subdued through good thoughts and a disposition inspired by Vohuman, the Good Mind. For when contentment takes the place of greed, when one’s character is nurtured toward goodness, and when Vohuman guides the mind, greed, wrath, and lust no longer choose the path we walk. It is then we ourselves, through wisdom and good character, choose our path toward goodness and kirbag.
A passage from the Pahlavi text of Handarz-ī ōšnar ī dānāg.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

چنین است که آنچه مرگ از هم گسسته بود، در فرشگرد بار دیگر به هم می‌پیوندد؛ از مرگ برخاسته، جان یافته و رها می‌گردند، و سرانجام به همازوریِ یکدیگر بازمی‌گردند؛ تا در پایان، هر یک برای دیگری سرچشمهٔ رامش شود…
(بخشی از متن پهلوی گزیده‌های زادسپرم)

Thus, at Frashogard, all whom death had parted will be brought together once more. The departed will rise from death, return to life, and be freed from mortality; and in the end, they will find one another again in Hamazori, each becoming a source of peace and joy for the other.
A passage from the Pahlavi text of “Selections of Zādspram”.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom


#مهشاد_کشانی

mihr rōz agar-it az kas mustōmand-ē abar mad ēstēd pēš mihr ēst az mihr dādwarīh xwāh ud garzišn kun. (Jamasp-Asana, 1913, p.70)

در مهرروز، اگر از کسی رنجی بر دل داری و گله و دادخواهی‌ای از دیگری پیش آمده، در پیشگاهِ مهر ایزد بایست؛ آنچه بر تو رفته است بازگو کن و از مهر یاوری بخواه؛ آنگاه که گلهٔ خویش را به پیشگاه او بردی، داوری را نیز به او بسپار…
«بندی از اندرزنامه‌ی پهلوی دستور آذرباد ماراسپندان»

On Mihr Roj, if someone has left sorrow in your heart and you have a grievance or cause to seek justice from another, stand before Mihr Yazad. Speak of what has befallen you and ask Mithra for a judgment. And once you have brought your grievance before Mithra, entrust the judgment to the angel as well.
A passage from the Pahlavi text of exhortation of ‘Ādurbād-ī Mahraspand’

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

pad gētīg fradom pad dēn āstawān būdan pad-iš warzīdār ud yaštār ud az-iš awardāg būdan, wurrōyišn menišnīhā pad weh-dēn ī māzdēsnān dāštan, sūd az zyān ud wināh az kirbag wehīh az wattarīh ud rōšnīh az tārīkīh ud māzdēsnīh az dēw-ēsnīh be wizīdan. (Jamasp-Asana, 1913, pp.42-43)

پس در جهان، نخستین گام آن باشد که انسان به دینِ بهی پایبند و بدان استوار باشد؛ و دین را تنها در دل و زبان نپذیرد، بلکه آن را در کردار خویش نیز به کار ببرد، در نیایش و پرستش بدان پایبند و هرگز از آن روی نگرداند. باورِ خویش به دینِ مزدیسنی را در اندیشه زنده نگاه دارد، تا چشمِ خردش چنان روشن شود که سود را از زیان، گناه را از کرفه، خوبی را از بدی، روشنی را از تاریکی، و مزداپرستی را از دیوپرستی بازشناسد و از یکدیگر تمیز دهد.
«بخشی از متن پهلوی چند اندرز از پوریوتکیشان»

Thus, in this world, the first step is for a person to remain devoted to the Good Religion and steadfast in it. One should not merely accept the Religion in word and in heart, but live it through one’s actions; remain devoted to it in worship and prayer, and never turn away from it. One should keep one’s faith in the Religion of the Mazdayasnians alive within one’s thoughts, until the eye of wisdom becomes so clear and illumined that one can discern benefit from harm, sin from merit, goodness from evil, light from darkness, and the worship of Mazda from the worship of the Daevas.
A fragment from the Pahlavi text of “čīdag handarz ī pōryōtkēšān”

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

ān ī dušāgāh ī wiyābān kē xwēš-tan rāy zūr drāyēnēd, u-š āhōg pad xwēš wattar čē axwēš-kārīh *dušnām az *drāyīdan nang *ī *drāz-gōwišnīh xwēš-tan xwad kunēd ōbastag ud dusraw ud duščašm be bawēd pad xwēš abāyist bawēnd ēraxtag. (Jamasp-Asana, 1913, p.164)

پس آن انسانِ بداندیش و گمراه که در زندگی به ناراستی و سخنِ دروغ روی می‌آورد، بیش از همه، زیانِ این بدی را خود بر دوش می‌کشد. زیرا وظیفه‌نشناسی و کوتاهی در آنچه بر عهدهٔ اوست، بدنامی به بار می‌آورد؛ و گفتارِ مهارنشده و درازگویی، جز ننگ و خواری، ثمری برای او ندارد. چنین کسی، خودْ خویشتن را از جایگاهش فرو می‌کشد؛ بدنام می‌گردد و حتی از دیدنِ نیکی و کامیابیِ دیگران نیز به رنج می‌افتد. سرانجام، به سبب همان راهی که خود برگزیده و کردارهایی که خود به انجام رسانده است، سزاوارِ نکوهش می‌گردد…
«بندی از متن پهلوی خیم و خرد فرخ مرد»

Thus, the ill minded and misguided person who turns to falsehood and deceitful speech in life bears, above all, the harm of that wrongdoing himself. Neglecting one’s duties and failing in what has been entrusted to one brings a bad name; and uncontrolled, long winded speech bears no fruit but shame and humiliation. Such a person lowers himself from his own standing, falls into ill repute, and even becomes troubled by the goodness and prosperity of others. In the end, because of the path he himself has chosen and the deeds he himself has carried out, he becomes deserving of reproach.
A passage from the Pahlavi text of xēm ud xrad ī farrox-mard.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

mard pad hunar u-š rōz-wehīh pad hunar nigerēnd pad guft ud uskārd ud wīr ud xrad, pas rōz-wehīh wēš menēd, az axwēš-kārīh nām ul stānēd, frāz ō wuzurgīh arzōmandīh pad xrad xēm šawišn. (Jamasp-Asana, 1913, p.162)

آدمی را به هنر و شایستگیِ او می‌سنجند، و روزیِ او نیز از همان هنر است که به وی می‌رسد؛ گفتارِ سنجیده، اندیشه و هم‌اندیشی با دیگران، آگاهی و زیرکی، و سرانجام خردی که همواره راهنمای اوست، همگی یاورش خواهند بود. پس سزاوار است بیش از هر چیز، به بهروزیِ خویش از راهِ درست بیندیشد و از وظیفه‌نشناسی و کوتاهی در امور دوری جوید؛ تا نامش از کردار و شایستگی به خوبی بلند گردد، و با خرد و خیمِ نیک، راهِ خویش را به سوی بزرگی و ارجمندی بپیماید…
«بندی از متن پهلوی خیم و خرد فرخ مرد»

A person is measured by their skill and worthiness, and even the share that comes to them in life is shaped by that same excellence. Thoughtful speech, reflection and counsel with others, awareness and discernment, and above all the wisdom that continually guides them, all become companions along the way. Therefore, one should seek true well being through the right path, avoiding neglect of duty and carelessness in one’s responsibilities, so that a good name may rise from one’s deeds and worthiness. And with wisdom and noble character, one may walk the path toward greatness and true esteem.
A passage from the Pahlavi text of xēm ud xrad ī farrox-mard.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼
به این ترتیب، آن مرز تاریخی که نسل‌های پیش برای کم‌رنگ کردنش کوشیده بودند، این‌بار در قالبی تازه و ساختارمند دوباره شکل گرفت و بار دیگر به زرتشتیان یادآوری شد: تو می‌توانی ایرانی باشی، در ساختن این سرزمین سهم داشته باشی و تاریخ نیاکانت با تاریخ آن درآمیخته باشد، اما در ساختار رسمی همچنان نخست در قالب یک «اقلیت دینی» تعریف می‌شوی و در حوزه‌های حقوقی و سیاسی از برابری کامل با شهروند مسلمان برخوردار نیستی! اما برای ما زرتشتیان خطر چنین وضعیتی تنها در تبعیض‌های بیرونی خلاصه نشد. خطر عمیق‌تر از جایی آغاز می‌شود که بخش‌هایی از خودِ جامعه زرتشتی نیز رفته‌رفته همین تعریف را درونی سازی کردند؛ آن‌گاه زرتشتی بودن، به‌جای آنکه با آنچه هستیم، می‌سازیم و به آینده انتقال می‌دهیم معنا شود، بیش از پیش از خلال آنچه بر ما گذشته و جایگاهی که حکومت برایمان تعریف کرده است شناخته میشود. در چنین وضعیتی، «اقلیت بودن» آرام‌آرام از یک واقعیت جمعیتی و سیاسی به مرکزِ تعریف هویت تبدیل گشته؛ و جامعه‌ای که روزگاری از دل محدودیت، مدرسه و انجمن و اندیشه و نهاد ساخته بود، ناخواسته تمام داستان خود را به داستانِ محدودیت‌ها، دردها و رنج‌هایش تقلیل داد. از همین‌جاست که زرتشتی‌زاده بودن نیز می‌تواند برای برخی، نه به‌عنوان دریافتِ یک مسئولیت تاریخی، بلکه به‌صورت نوعی تفاوتِ ذاتی فهمیده شود؛ و جامعه‌ای که زمانی از «بقا» به «ساختن» رسیده بود، بار دیگر آرام‌آرام خود را در منطقِ بقا تعریف میکند. اما شاید دشوارترین پرسش از جایی آغاز شود که دیگر نتوان همه‌چیز را به فشار بیرونی نسبت داد. اگر متون، آموزشِ سینه‌به‌سینه، جایگاه ویژه‌ی موبدان به‌عنوان حافظان آیین‌ها و سنت‌های دینی، و حافظه‌ی جمعیِ هازمان که چهار ستون اصلی این هویت بوده‌اند، باید از خود بپرسیم امروز هرکدام از این ستون‌ها در چه وضعی قرار دارند؟ امروز در جامعه‌ی زرتشتی، آموزش دینی بسیار کم‌رنگ دیده میشود، آشنایی با متون و سنت‌های فکری، جای خود را به دانسته‌های پراکنده اینترنتی و بسیار سطحی داده، جایگاه موبدان و موبدیاران و نهادهای دینی با فرسودگی و بی‌اعتمادی عموم روبه‌رو شده، و حافظه‌ی جمعی نیز بیش از آنکه وسیله‌ای برای فهمیدن گذشته باشد، به ابزاری برای افتخار کردن به نام‌ها و داستان‌های پیشینیان بدل گشته است.
در چنین فضایی، نقد کردنِ نهادها و پرسیدن از وضع موجود آسان نیست؛ گاه صدای منتقد کنار زده می‌شود و در مقابل، چهره‌هایی که با روایت‌های ساده‌تر و عامه‌پسندتر از هویتِ زرتشتی سخن می‌گویند، بیشتر مجال نمایندگی پیدا می‌کنند.
خطر شاید دقیقاً همین‌جاست: آن‌گاه که نام نیاکان را بسیار تکرار می‌کنیم، اما کاری را که آنان برای ساختن جامعه‌‌ی خویش انجام دادند ادامه نمی‌دهیم؛ از ماستر خدابخش، شاه‌جهان، کیخسرو شاهرخ و دیگران سخن می‌گوییم، اما مدرسه، نهاد، دانش، داد و دهش و جسارت فکری‌ای را که آنان نمایندگی می‌کردند بازتولید نمی‌کنیم. آن زمان بدون شک زرتشتی‌زاده بودن ممکن است جای زرتشتی بودن را میگیرد؛ یعنی هویت، به چیزی تبدیل شود که صرفاً به ارث رسیده، نه چیزی که هر نسل باید دوباره آن را بفهمد، بازتولید کند و شایستگیِ پاسداری و انتقالش را نیز به دست آورد.
اگر تنها خط‌کش ما برای سنجشِ عیارِ زرتشتی بودن، صرفاً تولد در یک خانواده‌ی زرتشتی باشد، باید از خود بپرسیم: پس از آن همه میراث، واقعاً چه چیزی را حفظ کرده‌ایم که ارزشی ورای نام خانوادگی و افتخارات گذشته مان داشته باشد؟
شاید پاسخِ به تمامی این پرسش ها در همین‌ چند جمله بتوان خلاصه کرد: زرتشتی‌زادگی بیش از آنکه نشانه‌ی «برگزیدگی» باشد، امانتی تاریخی و مسئولیتی سنگین است. تبار را می‌توان به ارث برد، اما اشویی، خرد، دهش و شایستگی را هرگز!
اگر این میراث ارزشی دارد، ارزشش در خویشکاریِ ماست؛ اینکه بیاموزیم، بسازیم، به جامعه خدمت کنیم و آنچه به ما رسیده است زنده‌تر و شایسته‌تر به نسل بعد بسپاریم. و آری، به چنین مسئولیتی می‌توان افتخار نیز کرد؛ نه از سرِ برتری بر دیگری، بلکه از این آگاهی، که ما حلقه‌ای از زنجیره‌ای کهن هستیم؛ زنجیره‌ای از مردمانی که در سخت‌ترین روزگارها آموختند، حفظ کردند، ساختند و سپردند. رنجِ آنان هرگز مقدس نبود؛ آنچه معنا داشت، پاسخی بود که به آن رنج دادند. پس میتوان چنین گفت که : زرتشتی‌زادگی میراث است و زرتشتی بودن حفظ یک مسئولیتِ عمیق…

۳

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom

👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼👆🏼
اما این زنجیره‌ی انتقال همیشه در یک مسیر پیوسته، ادامه پیدا نکرد و در سرزمین مادری خود، با فراز و نشیب‌های سهمگین تاریخی دستخوش تغییرات بسیار شد.
شاید یکی از تلخ‌ترین فصل‌های تاریخ زرتشتیان را بتوان در دوره‌ی صفویه دید؛ دورانی که با رسمی‌شدن اسلامِ شیعه و قدرت گرفتن دستگاه مذهبیِ حاکم، فشار بر زرتشتیان دیگر تنها به متفاوت بودن در باور محدود نماند، بلکه در مقاطعی به اجبار برای تغییر دین، کشتار، کوچ‌های اجباری، تخریب و محدود کردن نهادهای دینی و تحقیر اجتماعیِ گسترده‌ی آنان کشیده شد. حتی می‌توان گفت برای جامعه‌ی زرتشتی، آنچه در برخی مقاطعِ دوره‌ی صفوی بر آنان گذشت، از بعضی جهات یکی از هولناک‌ترین تجربه‌هایشان پس از فروپاشی ایرانِ ساسانی بود؛ دورانی که گاه نه فقط آزادیِ زیستن، بلکه خودِ امکانِ زرتشتی ماندن را نشانه می‌رفت.
این فشارها در دوره‌ی قاجار نیز، هرچند با شکل و شدتی متفاوت، در زندگی روزمره‌ی بهدینان ادامه یافت؛ از جزیه و قوانین نابرابر گرفته تا نَجِس‌انگاری، محدودیت در دادوستد و رفت‌وآمد، ناامنی و تحقیرهایی که برای نسل‌هایی از زرتشتیان به بخشی از تجربه‌ی زیسته‌ی آنان تبدیل شده بود. با این همه، شاید لازم باشد همین‌جا این تصور رمانتیک را کنار بگذاریم: رنج، زرتشتیان را قدرتمند نکرد. کشتار، فقر، اجبار و تحقیر هیچ فضیلتی در خود ندارند؛ این فشارها جامعه‌ی زرتشتی را بسیار کوچک کردند، بسیاری را به مهاجرت یا تغییر دین واداشتند و گاه همان رشته‌ی باریکِ انتقال را تا مرز گسستن پیش بردند. آنچه بعدها از این جامعه نیرویی برای دوباره ایستادن ساخت، خودِ این رنج‌ها نبود؛ معنایی بود که به آنها داد، پاسخی بود که در برابرشان ساخت و تصمیمی بود که پس از آن همه ظلم ها گرفت تا اجازه ندهد تمام هویتش صرفاً به قربانی بودن خلاصه شود. شاید رازِ ماندن را باید نه در زخمی که بر تن یک جامعه نشسته، بلکه در آن انتخابی جست‌وجو کرد که آن جامعه پس از رنج ها، برای خود و آینده‌اش گرفته است.
و شاید نقطه‌ی مهمِ این داستان از جایی آغاز شد که جامعه‌ی زرتشتی در ایران، پس از قرن‌ها تلاش برای زنده ماندن، آرام‌آرام توانست از «بقا» به «ساختن» برسد. پیوند دوباره و گسترده‌تر زرتشتیان ایران با پارسیان هند در سده‌ی نوزدهم، تنها به انتقال پول و کمک‌های مالی محدود نبود؛ نوعی بازگشتِ اعتمادبه‌نفسی بود که به جامعه یادآوری می‌کرد هنوز هم می‌توان چون گذشته، در امور مدنی و اجتماعی پیشرو بود، مدرسه ساخت، کودکان را آموزش داد، در چهارچوب همان نظم سیاسی و حقوقی حاکم در دوران اسلامی برای حقوق مدنی جنگید، انجمن‌های صنفی و اجتماعی تشکیل داد و دوباره در سرنوشت سرزمین مادری سهم داشت؛ سرزمینی که برای زرتشتیان، در حافظه‌ی دینی و تاریخی‌شان، همواره چیزی فراتر از صرفِ یک جغرافیا بوده است.
برای نمونه، کوشش‌های روانشاد مانکجی لیمجی هاتریا برای بهبود وضعیت زرتشتیان ایران و مبارزه‌ی طولانی برای برچیده شدن جزیه پس از ۱۳۰۰ سال، و نیز حمایت پارسیان از ایجاد مدارس در یزد، کرمان و دیگر شهرهای زرتشتی نشین، تنها آغاز این حرکت بود. در واپسین دهه‌های قاجار و سپس در جریان مشروطه، خودِ زرتشتیان ایران نیز با چهره‌هایی چون ارباب جمشید، خاندان جهانیان، کیخسرو شاهرخ و بسیاری دیگر از دل همان جامعه‌ی کوچک برخاستند و در تجارت، آموزش، نهادهای مدنی، مجلس و جنبش مشروطه حضور یافتند؛ روندی که در دوره‌ی پهلوی نیز شکل تازه و گسترده‌تری پیدا کرد. نکته شاید همین‌جاست: جامعه‌ای که زمانی برای حفظ ساده‌ترین نشانه‌های هویت خود می‌جنگید، دیگر فقط نمی‌خواست زنده بماند؛ می‌خواست دوباره بسازد و در ساختنِ تمامی ایران سهم داشته باشد. مدرسه، انجمن، آموزش دختران، تجارت، دهش و مشارکت سیاسی، هرکدام شکلی تازه از همان خویشکاری قدیمی بودند که پیش‌تر، صرفا در حفظ متون، سنتها و آیین های دینی دیده میشد. در واقع این رنج نبود که ما را زنده نگه داشت؛ آنچه در پاسخ به رنج ساختیم و معنایی که به آن بخشیدیم، جامعه‌ی کوچکِ ما را زنده نگه داشت. و شاید همین تفاوت است که یک جامعه‌ی زخمی را از جامعه‌ای که هویت خود را تنها در زخم‌ها و رنج‌هایش تعریف می‌کند، جدا می‌سازد. اما شوربختانه تاریخ ایران همواره دست‌خوش شگفتی‌ها بوده و گاهی اجازه نمی‌دهد زخمی که رو به ترمیم است، به‌آسانی بسته شود. با استقرار نظام جمهوری اسلامی در این مرز و بوم، اگرچه فشار بر زرتشتیان دیگر به همان صورتِ آشکارِ روزگار صفوی و قاجار ادامه نیافت، اما مرزبندی میان مسلمان و غیرمسلمان بار دیگر در ساختار حقوقی و سیاسی کشور معنایی جدی پیدا کرد. زرتشتیان از یک‌سو به‌عنوان اقلیتی دینی به رسمیت شناخته شدند، اما از سوی دیگر در نظامی زندگی کردند که در آن اسلامِ شیعی نه فقط دینِ اکثریت، بلکه بخشی از تعریف رسمیِ قدرت سیاسی و جایگاه حقوقی شهروندان بود.
۲
👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼

زرتشتی بودن دقیقاً به چه معناست؟ آیا نوعی برگزیدگی قومی یا نژادی است، یا امانتی تاریخی که سنگینیِ آن از خودِ تبار زرتشتی بودن بیشتر است؟
🌿🌼
اگر نسل‌های پیش از ما دین، آیین، حافظه و هویت خود را از میان کشتار، تحقیر، مهاجرت و فشارهای پی‌درپی عبور داده‌اند تا به دست ما برسد، آیا سهم ما از این میراث فقط افتخار کردن به گذشته است؟ یا زرتشتی‌زادگی در اصل یعنی پذیرفتنِ یک هویت که ارزش آن نه به خونی که در رگ‌های ما جریان دارد، بلکه به آن چیزی است که با این میراث در این جهان ساخته‌ایم؟ و به راستی چرا زرتشتی بودن برای برخی از زرتشتیان، نوعی حسِ برتری ذاتی به همراه دارد؟
شاید بخشی از این احساسِ برتری از یک واقعیت تاریخی تغذیه شده باشد: زرتشتیان، با وجود جمعیت بسیار اندک خود و نزدیک به چهارده قرنی که پس از فروپاشی ساسانیان در موقعیت یک جامعه‌ی دینیِ کوچک و به‌تدریج اقلیت قرار گرفتند، در دوره‌های مختلف ردپایی به‌مراتب بزرگ‌تر از آمارِ جمعیتی خود در تاریخ ایران و هند و حتی سراسر جهان بر جای گذاشته‌اند. از بازرگانان و نهادسازان زرتشتیِ عصر مشروطه، چون ارباب جمشید، پرویز شاه‌جهان و کیخسرو شاهرخ، تا پارسیانی چون نائوروجی، تاتا و بهابها و… نام‌هایی دیده می‌شود که در سیاست، هنر، صنعت، آموزش، علم و امور اجتماعی، مستقیماً در شکل‌گیری تاریخ تمدن مدرن اثرگذار بوده‌اند. اما آیا این موفقیت را باید نشانه‌ی نوعی برتریِ ذاتی دانست؟ البته که هیچ شاهد علمی چنین چیزی را نشان نمی‌دهد و هیچ ژنی شناخته نشده که یک زرتشتی زاده را را ذاتاً باهوش‌تر، اخلاقی‌تر یا موفق‌تر از دیگران سازد. اما آنچه تاریخ با وضوح بیشتری پیش چشم ما می‌گذارد، چیز دیگری است: فرهنگی که در آن آموزش و سواد، اعتماد درون‌جامعه‌ای، داد و دهش، جایگاهِ دانش در میان خانواده ها و بخصوص زنان، جایگاه دینیِ موبدان، شبکه‌های مدنی و نهادسازی های اجتماعی و… نسل‌به‌نسل ارزش پیدا کرده است. شاید آنچه برخی امروز به «خون» نسبت می‌دهند، در حقیقت میراث فرهنگیِ جامعه‌ای باشد که قرن‌ها آموخته بود برای تداوم و باقی ماندن، باید بداند، بسازد و چیزی فراتر از صرفاً نام خود و گذشته‌ی تاریخی‌اش بر جای بگذارد. تبار می‌تواند به ارث برسد، اما خرد و شایستگی باید نسل‌به‌نسل ساخته شوند و به نسل بعد انتقال پیدا کنند.
این فرهنگِ زیستن و انتقال دادن، البته یک‌شبه و صرفاً پس از سقوط ساسانیان به وجود نیامده است. زرتشتیان وارثِ جامعه‌ای هستند که در روزگار ساسانی، دین در آن تنها مجموعه‌ای از مناسک و آیین‌ها نبود، بلکه با جهان‌بینی، اخلاق، حقوق، پزشکی، نجوم، حکمت، پرسش‌های عمیق فلسفی و حتی مبانی مدنی در جامعه درآمیخته بود. برخلاف تصویر ساده‌انگارانه‌ای که گاه از ایرانِ ساسانی به‌عنوان جامعه‌ای بسته و صرفاً مذهبی ارائه می‌شود، امروزه از خلال شواهد تاریخی، متنی و باستان‌شناختی به‌خوبی می‌دانیم که ایرانِ ساسانی در خلأ زندگی نمی‌کرد؛ اندیشه و دانش ایرانی با جهان یونانی‌ـ‌رومی و بیزانسی، سنت‌های سریانی و حتی دانش هندی در رفت‌وآمد بود و همین دادوستدها، فضای فکری‌ای پدید آورده بود که گفت‌وگو، آموختن و انتقال دانش بخشی از زندگی فکری و مدنی آن دوره به شمار می‌رفت.
اگرچه با فروپاشی شاهنشاهی ساسانی آن ساختار سیاسی از میان رفت، اما همه‌ی آن سنت های فکری همراه با آن دفن نشد. بخش مهمی از این میراث در حافظه و سنتِ موبدان، در آموزش نسل‌به‌نسل و بعدها در متون پهلوی چون دینکرد، بندهشن، دادستان دینی، نوشته‌های زادسپرم و منوچهر و دیگر آثار پهلوی دوباره گردآوری، تفسیر و به نگارش درآمد. شاید همین‌جا بتوان یکی از مهم‌ترین پایه‌های هویت زرتشتی را به روشنی مشاهده کرد: «متون، آموزشِ سینه‌به‌سینه، جایگاهِ موبدان و حافظه‌ی جمعیِ این جامعه‌ی کوچک»؛ چهار ستونی که زمانی اهمیت شان آشکارتر شد که دیگر حکومتی برای نگاهبانی از سنت‌های فکری و امور دینی وجود نداشت. از آن پس، این خودِ جامعه و تک‌تک افراد آن بودند که ناچار شدند نگهبانِ دانش، آیین و حافظه‌ی تاریخیِ خویش باشند؛ و شاید از همان زمان، برای زرتشتی ماندن تنها زرتشتی‌زاده بودن کافی نبود. در واقع باید چیزی را می‌آموختیم، حفظ می‌کردیم، زندگی می‌کردیم و به نفر پس از خود می‌سپردیم؛ چیزی که برای مردمان بیرون از این جامعه گاه غریب و متفاوت به نظر می‌رسید، اما رفته‌رفته همان هویتِ زیسته‌ای را شکل داد که امروز معنای عمیق آن را بیش از هر جا می‌توان در تجربه‌ی نسل‌به‌نسلِ زرتشتی‌زادگان جست‌وجو کرد. این هویت از میان رنج‌ها و ستمگری‌های زمان عبور کرد و بر شانه‌ی همین چهار ستون، خود را به نسل‌های پس از خویش رساند.
۱
👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼👇🏼

u-š ātaxš ī abzōnīg xwad andar garōdmān be dād u-š paydāgīh, pad ātaxš ī pad zamīg sōzišnīg. u-š abzōnīgīh ēd kū har sardagān ō xwēš-čihrīh [abzāyēd]. (Anklesaria, 1964, p. 40)

پس دادار اورمزد، آتشِ افزاینده را در گروثمان، آن جایگاهِ مینویِ برین، بر تخت نشاند؛ و تجلیِ آن در گیتی، همین آتشی است که بر زمین می‌سوزد. افزونی‌بخشیِ این آتش از آن روست که تمامی آفریدگان را یاری می‌رساند تا در سرشتِ ویژهٔ خویش ببالند؛ تا هر آفریده، در جایگاه خود و آن‌گونه که در سامانِ آفرینش برایش نهاده شده است، رشد کند، به فزونی رسد و شکوفا شود…
(بخشی از متن پهلوی گزیده‌های زادسپرم)

Thus, Dadar Ohrmazd enthroned the Increasing Fire in Garothman, that exalted spiritual abode; and its manifestation in the Getig world is this very fire that burns upon the earth. The life giving power of this Fire lies in its helping all created beings to flourish according to their own true nature, so that each creation, in its rightful place and according to the order established for it, may grow, increase, and come into full bloom.
A passage from the Pahlavi text of “Selections of Zādspram”.

☝🏼✨
t.me/ZoroastrianismWisdom
☝🏼✨
https://www.instagram.com/zoroastrian.wisdom