💢 شکاف پنهان در عصر هوش مصنوعی؛ چرا همه دانشجویان به یک اندازه از GenAI بهره‌مند نمی‌شوند؟

گزارش پژوهشی تازه‌ای در حوزه آموزش عالی نشان می‌دهد که گسترش سریع ابزارهای هوش مصنوعی مولد، اگرچه فرصت‌های جدیدی برای یادگیری و پژوهش فراهم کرده است، اما هم‌زمان نوعی «شکاف دیجیتال جدید» را در میان دانشجویان دانشگاهی ایجاد کرده است. این شکاف که از آن با عنوان «شکاف GenAI» یاد می‌شود، به تفاوت در میزان دسترسی، مهارت و توانایی استفاده مؤثر از ابزارهای هوش مصنوعی مولد اشاره دارد.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که همه دانشجویان از مزایای هوش مصنوعی مولد به یک اندازه بهره‌مند نمی‌شوند. عواملی مانند سطح سواد دیجیتال، پیشینه اجتماعی و اقتصادی، دسترسی به ابزارهای پیشرفته و میزان آشنایی با کاربردهای آموزشی هوش مصنوعی، بر کیفیت استفاده از این فناوری تأثیر مستقیم دارند.

تحلیل نویسندگان حاکی از آن است که اگر دانشگاه‌ها نسبت به این نابرابری‌ها بی‌تفاوت باشند، هوش مصنوعی ممکن است به جای کاهش شکاف‌های آموزشی، آن‌ها را عمیق‌تر کند. دانشجویانی که مهارت بیشتری در بهره‌گیری از ابزارهای هوشمند دارند، می‌توانند سریع‌تر به اطلاعات دسترسی پیدا کنند، کیفیت تکالیف خود را ارتقا دهند و فرصت‌های یادگیری بیشتری به دست آورند؛ در حالی که سایر دانشجویان از این مزایا محروم می‌مانند.

مقاله همچنین بر ضرورت توسعه «سواد هوش مصنوعی» در دانشگاه‌ها تأکید می‌کند و پیشنهاد می‌دهد که آموزش استفاده انتقادی، اخلاقی و مؤثر از ابزارهای GenAI باید به بخشی از برنامه‌های آموزشی تبدیل شود. از نگاه نویسندگان، دسترسی برابر به فناوری به‌تنهایی کافی نیست و دانشگاه‌ها باید برای توانمندسازی دانشجویان در استفاده آگاهانه از این ابزارها نیز سرمایه‌گذاری کنند.

در نهایت، پژوهشگران هشدار می‌دهند که آینده آموزش عالی به نحوه مدیریت این شکاف نوظهور وابسته است. آن‌ها خواستار اقدام فوری دانشگاه‌ها، سیاست‌گذاران و نهادهای آموزشی برای تضمین عدالت دیجیتال در عصر هوش مصنوعی هستند تا مزایای این فناوری به شکلی عادلانه در اختیار همه دانشجویان قرار گیرد.

Beckman, K., Apps, T., Howard, S. K., Rogerson, C., Rogerson, A., & Tondeur, J. (2025). The GenAI divide among university students: A call for action. The Internet and Higher Education, 67. Elsevier

https://t.me/UT_Central_Library