🚨 مگاژورنال‌ها: چاپ سریع مقاله یا تجارت با علم؟

مگاژورنال‌ها (Mega-journals) مجلات علمی بسیار بزرگی هستند که سالانه هزاران مقاله چاپ می‌کنند. برخلاف مجلات سنتی که بر اساس حق اشتراک خوانندگان درآمدزایی می‌کردند، مگاژورنال‌ها بر اساس مدل «دسترسی آزاد» (Open Access) کار می‌کنند؛ یعنی نویسنده مقاله (یا دانشگاه او) هزینه‌ای به نام APC یا Article Processing Charge پرداخت می‌کند تا مقاله برای همه رایگان در دسترس باشد.

مدل کاری و دلیل عدم سخت‌گیری آن‌ها چیست؟

سودآوری بر اساس حجم: در این مدل، درآمد مجله مستقیماً به تعداد مقالات چاپ‌شده بستگی دارد. هرچه بیشتر چاپ کنند، پول بیشتری می‌گیرند.

داوری سریع و سطحی: بسیاری از این ناشران (به‌ویژه ناشرانی که به سمت تجاری‌سازی افراطی رفته‌اند) فرآیند داوری (Peer-review) را به چند هفته یا حتی چند روز کاهش داده‌اند.

معیار پذیرش: شعار اصلی مگاژورنال‌های معتبر این است که «فقط صحت علمی مهم است، نه اهمیت و نوآوری». اما در عمل، بسیاری از آن‌ها (و مجلات موسوم به یغماگر/Predatory) به خاطر دریافت پول، مقالات ضعیف را هم با یک داوری فرمالیته می‌پذیرند.

📚 معرفی چند مگاژورنال/مجله دسترسی آزاد بزرگ در علوم انسانی، اجتماعی و تاریخ

پیدا کردن مگاژورنالِ صرفاً تخصصی در تاریخ یا خاورمیانه سخت است، زیرا ذات مگاژورنال‌ها چندتخصصی (Multidisciplinary) است. با این حال، مجلات زیر بخش‌های بسیار بزرگی برای علوم انسانی و اجتماعی دارند و با دریافت هزینه، مقالات را با سرعت بالایی چاپ می‌کنند:

۱. Humanities and Social Sciences Communications

ناشر: Springer Nature

حوزه: تمام شاخه‌های علوم انسانی، تاریخ، و علوم اجتماعی.

توضیح: این یکی از معتبرترین مگاژورنال‌های این حوزه است، اما به دلیل حجم بالای پذیرش و دریافت هزینه (حدود ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ دلار)، داوری نسبتاً متفاوتی با مجلات سنتی دارد.

🔗 nature.com/palcomms

۲. Cogent Arts & Humanities / Cogent Social Sciences

ناشر: Taylor & Francis

حوزه: تاریخ، ادبیات، فلسفه، مطالعات منطقه‌ای (از جمله خاورمیانه) و جامعه‌شناسی.

توضیح: مجموعه‌ی Cogent کاملاً بر اساس مدل Open Access و دریافت هزینه کار می‌کند. سرعت تعیین تکلیف مقالات در آن‌ها بالاست و سخت‌گیری مجلات رده اول (Q1) سنتی را ندارند.

🔗 tandfonline.com/journals/oaah20

۳. MDPI - Humanities / Societies / Social Sciences

ناشر: MDPI

حوزه: علوم انسانی، جامعه‌شناسی، تاریخ و مطالعات فرهنگی.

توضیح: ناشر سوئیسی MDPI پادشاه بلامنازع چاپ سریع است! مقالات اغلب زیر یک ماه داوری و چاپ می‌شوند. به دلیل همین سرعت بالا و دریافت هزینه‌های سنگین، انتقادات زیادی به کیفیت داوری آن‌ها وارد است و بسیاری از پژوهشگران آن‌ها را کارخانه‌ی چاپ مقاله می‌دانند.

🔗 مجله علوم انسانی: mdpi.com/journal/humanities

🔗 مجله علوم اجتماعی: mdpi.com/journal/socsci

۴. SAGE Open

ناشر: SAGE

حوزه: علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی.

توضیح: اولین مگاژورنال اختصاصی برای علوم انسانی و اجتماعی. هزینه چاپ می‌گیرد (حدود ۱۲۰۰ دلار) و معیار پذیرش آن صرفاً بی‌نقص بودن روش تحقیق است، نه اهمیت موضوعیِ مقاله.

🔗 journals.sagepub.com/home/sgo

۵. Heliyon

ناشر: Elsevier (Cell Press)

حوزه: چندتخصصی (دارای بخش مجزای Arts and Humanities).

توضیح: مگاژورنال غول‌پیکر الزویر که هر مقاله‌ای که از نظر علمی «صحیح» باشد را با دریافت پول چاپ می‌کند و بخش مطالعات تاریخ و جامعه‌شناسی آن بسیار فعال است.

🔗 cell.com/heliyon

⚠️ نکته بسیار مهم برای پژوهشگران: پیش از ارسال مقاله و پرداخت هزینه‌های دلاری سنگین، حتماً چک کنید که مجله مورد نظر در لیست سیاه وزارت علوم یا دانشگاه شما (Blacklist) قرار نداشته باشد. مرز بین یک مگاژورنال معتبر و یک «مجله پولی یغماگر» گاهی بسیار باریک است!
https://t.me/UT_Central_Library