🟢 کتابداران در عصر هوش مصنوعی؛ چارچوب شایستگی‌های جدید برای کتابخانه‌های دانشگاهی

انجمن کتابخانه‌های کالج و پژوهش (ACRL)، از زیرمجموعه‌های انجمن کتابخانه‌های آمریکا، در اکتبر ۲۰۲۵ چارچوبی با عنوان «شایستگی‌های هوش مصنوعی برای کارکنان کتابخانه‌های دانشگاهی» منتشر کرد که هدف آن ارتقای دانش، مهارت و توانایی ارزیابی انتقادی هوش مصنوعی در محیط‌های دانشگاهی است.
این چارچوب بر این اصل تأکید دارد که کتابداران، علاوه بر شناخت ابزارهای هوش مصنوعی، باید پیامدهای علمی، اجتماعی و اخلاقی کاربرد آن‌ها را نیز درک کنند. سند مذکور شایستگی‌های موردنیاز را در چهار حوزه اصلی ملاحظات اخلاقی، دانش و درک هوش مصنوعی، تحلیل و ارزیابی، و استفاده و کاربرد سازمان‌دهی کرده است.
در حوزه اخلاق، حفاظت از حریم خصوصی کاربران، رعایت حقوق مالکیت فکری، توجه به سوگیری الگوریتمی و ترویج دسترسی عادلانه به فناوری اهمیت ویژه‌ای دارد. در بخش دانش و درک، کتابداران باید با مفاهیم پایه هوش مصنوعی، مدل‌های مولد، جست‌وجوی معنایی، مهندسی پرامپت و محدودیت‌های این فناوری آشنا باشند. حوزه تحلیل و ارزیابی بر توانایی سنجش اعتبار، دقت، سوگیری و تناسب ابزارهای هوش مصنوعی با نیازهای واقعی کتابخانه تأکید می‌کند. در حوزه کاربرد نیز استفاده از AI برای بهبود گردش کار، تسهیل همکاری، افزایش بهره‌وری و ارتقای کیفیت خدمات اطلاعاتی مورد توجه قرار گرفته است.
نکته مهم آن است که این چارچوب، استفاده از هوش مصنوعی را برای همه فعالیت‌های کتابخانه‌ای ضروری نمی‌داند؛ بلکه انتخاب فناوری باید بر اساس نیاز، شواهد، ملاحظات اخلاقی و ارزش‌های حرفه‌ای صورت گیرد. بر این اساس، کتابداران می‌توانند در آموزش سواد هوش مصنوعی به دانشجویان و پژوهشگران، ارزیابی منابع تولیدشده توسط AI و تشخیص اطلاعات نادرست نقش مؤثری ایفا کنند. همچنین، آشنایی با محدودیت ابزارهای تشخیص محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی، برای جلوگیری از قضاوت‌های نادرست درباره اصالت آثار علمی ضروری است.
این چارچوب می‌تواند مبنایی برای طراحی دوره‌های ضمن خدمت، بازنگری برنامه‌های آموزشی کتابداری و تدوین شاخص‌های ارزیابی آمادگی کارکنان کتابخانه‌های دانشگاهی باشد. در مجموع، پیام اصلی این سند آن است که کتابدار آینده باید علاوه بر مهارت‌های سنتی سازماندهی و بازیابی اطلاعات، توانایی ارزیابی انتقادی و استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی را نیز داشته باشد.

📥 دسترسی مستقیم به متن کامل سند:

مشاهده چارچوب شایستگی‌های هوش مصنوعی در وب‌سایت رسمی ACRL

دریافت نسخه PDF سند

Association of College and Research Libraries. (2025). AI competencies for academic library workers. American Library Association.

https://t.me/UT_Central_Library