“Zamonaviy Pedagog” kursi hammuassisi — Mohir Mirzaxmedovning blogi.
• Pedagogikaga oid foydali postlar
• Shaxsiy tajribalar va fikrlar
• 1000+ o‘qituvchi “Zamonaviy Pedagog” kursimizni tamomlagan 🚀
Admin: @light_upon_light2
Alter ego: @mohirspeaks
Post #1640
1.87K
TA’LIMNING TARBIYA FUNKSIYASI:
USULLAR QANDAY?
Ta’lim shunchaki aqlli odamlarni ko‘paytirishi bilan qadrli emas. Yuksak intellekt va mahorat zulm yo‘lida qo‘llanishidan odamzot hozirgacha qancha aziyat chekmadi, deysiz.
Ta’lim insonparvarlikni uyg‘otishga, o‘stirishga xizmat qilishi uchun uning mazmunini inson borlig‘i haqida faol fikrlash, insoniy muammolarni his etish va axloqiy tanlovni amalga oshirishga undovchi amaliy topshiriqlar bilan boyitish kerak.
Buning oddiy yo‘llari:
a) biografik metod – biror ilmiy kashfiyotni quruq fakt sifatida emas, balki ularni yaratgan olimlarning hayoti, iztiroblari, xatolari va axloqiy izlanishlari orqali yetkazish (masalan, astronomiya darsida – sayyoralar harakati qonuniyatlarini kashf etgan buyuk astronom Iogan Kepler 6 yil afsungarlikda ayblangan 73 yoshli onasini sudda shaxsan himoya qilgan);
b) axloqiy dilemma metodi – mavzu doirasida shunday muammoli masalalar qo‘yiladiki, ularga yagona to‘g‘ri javob bo‘lmaydi (masalan, biologiyada gen o‘zgartirilgan oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilishi, bir tarafdan, dunyoda ochlik bilan kurashda qo‘l kelsa, ayni vaqtda ularning odamlar salomatligiga uzoq muddatli ta’siri hali to‘liq o‘rganilmagan);
v) detsentratsiya metodi – o‘quvchini muammoga boshqa bir inson, tarixiy shaxs yoki hatto qiyin ahvolda qolgan jonzot nigohi bilan qarashga o‘rgatish (masalan, adabiyot darsida biror asarni o‘rganishda undagi e’tibordan chetda qolgan yoki jamiyatda kamsitilgan qahramonlar nomidan insho yoki monolog yozish);
g) ijtimoiy loyihalashtirish metodi – nazariy bilimlarni amaliy yordamga aylantirish, ya’ni «Darsda o‘rganganlarimiz bilan kimga va qanday yordam bera olamiz?» degan savolga javob izlash (masalan, matematika darsida butun va qism mavzusini o‘rganishda tabiiy ofatdan jabrlangan aholiga gumanitar yordamni teng va adolatli taqsimlash misolini ko‘rib chiqish).
Dunyoda urchib ketayotgan buzg‘unchilik, odamoxunlik haqida ko‘p noliymiz. Ayni vaqtda o‘ylanib qolamiz, nega ona tili darsida “Azizjon bugun mehmonga bordi” gapida ega-kesimni aniqlashni o‘rgatar ekanmiz, davomida “Azizjon yo‘ldan singlisi qo‘lini ushlab o‘tdi”, degan axloqiy syujetni qo‘shib qo‘ysa bo‘lmaydi?
Fizikadan og‘irlik o‘lchov birliklarini o‘rganishda an’anaviy masalalar qatorida masalan, agar bir oila kuniga o‘rtacha 0,5 kg ovqatni isrof qilsa, bu bir yilda qanchani tashkil etishi, ushbu isrof qilingan mahsulotni kuniga nechadir gramm oziq-ovqat iste’mol qiluvchi qancha odamni ta’minlash mumkinligi haqida masala yechish to‘ydirish mumkinligini hisoblang, deb vazifa qo‘yishga nima halaqit beradi?]
Formula sodda: ta’lim fan doirasida bilim berish ekan, bu jarayon boshqaning o‘rniga o‘zini qo‘yib ko‘rishga undasin, bundan olingan axloqiy tushunchalar shaxsiy hayotga qanday tadbiq etilishi mumkinligiga ishoralar qilinsin.
Asosiysi, avvalo, shuni tushunib yetish zarurki, chinakam insoniy tarbiyaga yakkam-dukkam tadbirlar emas, kundalik ta’limning mazmunini insonparvarlashtirish orqali erishish imkoniyati ko‘proq!
@Ustoz_kundaligi
USULLAR QANDAY?
Ta’lim shunchaki aqlli odamlarni ko‘paytirishi bilan qadrli emas. Yuksak intellekt va mahorat zulm yo‘lida qo‘llanishidan odamzot hozirgacha qancha aziyat chekmadi, deysiz.
Ta’lim insonparvarlikni uyg‘otishga, o‘stirishga xizmat qilishi uchun uning mazmunini inson borlig‘i haqida faol fikrlash, insoniy muammolarni his etish va axloqiy tanlovni amalga oshirishga undovchi amaliy topshiriqlar bilan boyitish kerak.
Buning oddiy yo‘llari:
a) biografik metod – biror ilmiy kashfiyotni quruq fakt sifatida emas, balki ularni yaratgan olimlarning hayoti, iztiroblari, xatolari va axloqiy izlanishlari orqali yetkazish (masalan, astronomiya darsida – sayyoralar harakati qonuniyatlarini kashf etgan buyuk astronom Iogan Kepler 6 yil afsungarlikda ayblangan 73 yoshli onasini sudda shaxsan himoya qilgan);
b) axloqiy dilemma metodi – mavzu doirasida shunday muammoli masalalar qo‘yiladiki, ularga yagona to‘g‘ri javob bo‘lmaydi (masalan, biologiyada gen o‘zgartirilgan oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarilishi, bir tarafdan, dunyoda ochlik bilan kurashda qo‘l kelsa, ayni vaqtda ularning odamlar salomatligiga uzoq muddatli ta’siri hali to‘liq o‘rganilmagan);
v) detsentratsiya metodi – o‘quvchini muammoga boshqa bir inson, tarixiy shaxs yoki hatto qiyin ahvolda qolgan jonzot nigohi bilan qarashga o‘rgatish (masalan, adabiyot darsida biror asarni o‘rganishda undagi e’tibordan chetda qolgan yoki jamiyatda kamsitilgan qahramonlar nomidan insho yoki monolog yozish);
g) ijtimoiy loyihalashtirish metodi – nazariy bilimlarni amaliy yordamga aylantirish, ya’ni «Darsda o‘rganganlarimiz bilan kimga va qanday yordam bera olamiz?» degan savolga javob izlash (masalan, matematika darsida butun va qism mavzusini o‘rganishda tabiiy ofatdan jabrlangan aholiga gumanitar yordamni teng va adolatli taqsimlash misolini ko‘rib chiqish).
Dunyoda urchib ketayotgan buzg‘unchilik, odamoxunlik haqida ko‘p noliymiz. Ayni vaqtda o‘ylanib qolamiz, nega ona tili darsida “Azizjon bugun mehmonga bordi” gapida ega-kesimni aniqlashni o‘rgatar ekanmiz, davomida “Azizjon yo‘ldan singlisi qo‘lini ushlab o‘tdi”, degan axloqiy syujetni qo‘shib qo‘ysa bo‘lmaydi?
Fizikadan og‘irlik o‘lchov birliklarini o‘rganishda an’anaviy masalalar qatorida masalan, agar bir oila kuniga o‘rtacha 0,5 kg ovqatni isrof qilsa, bu bir yilda qanchani tashkil etishi, ushbu isrof qilingan mahsulotni kuniga nechadir gramm oziq-ovqat iste’mol qiluvchi qancha odamni ta’minlash mumkinligi haqida masala yechish to‘ydirish mumkinligini hisoblang, deb vazifa qo‘yishga nima halaqit beradi?]
Formula sodda: ta’lim fan doirasida bilim berish ekan, bu jarayon boshqaning o‘rniga o‘zini qo‘yib ko‘rishga undasin, bundan olingan axloqiy tushunchalar shaxsiy hayotga qanday tadbiq etilishi mumkinligiga ishoralar qilinsin.
Asosiysi, avvalo, shuni tushunib yetish zarurki, chinakam insoniy tarbiyaga yakkam-dukkam tadbirlar emas, kundalik ta’limning mazmunini insonparvarlashtirish orqali erishish imkoniyati ko‘proq!
@Ustoz_kundaligi
- ❤ 26
- 👍 5
- 🔥 3
- ⚡ 1
- 🏆 1
