🧪هانری ب. کاگان یکی از پیشگامان حوزه شیمی نامتقارن بود؛ شاخه‌ای از شیمی که به تولید انتخابی مولکول‌ها و کنترل آرایش فضایی آن‌ها می‌پردازد.
⚗️ سال ۲۰۰۱، نوبل شیمی برای دستاوردهای مهم در همین حوزه به ویلیام نولز، ریوجی نویوری و بری شارپلس رسید؛ اما نام کاگان در میان برندگان نبود. این اتفاق با اعتراض تعدادی از دانشمندان فرانسوی روبه‌رو شد و حتی وزیر علوم فرانسه هم نسبت به انتخاب نشدن کاگان اعتراض کرد.
این اتفاق باعث نشد کاگان دست از تلاش بردارد.
🔬 کاگان به دنبال این بود که بفهمد چطور می‌توان در بعضی واکنش‌ها، تولید یک شکل از مولکول را بر شکل دیگر ترجیح داد. پژوهش‌های او نشان داد که یک تفاوت کوچک بین دو شکل می‌تواند در بعضی واکنش‌ها بزرگ‌تر شود؛ یعنی اگر در ابتدا یکی از شکل‌ها کمی بیشتر باشد، همان شکل دوباره بیشتر تولید می‌شود.
🧬 این موضوع برای زیست‌شناسی هم اهمیت زیادی دارد. بسیاری از مولکول‌های سازنده موجودات زنده فقط در یکی از دو شکل آینه‌ای خود دیده می‌شوند؛ مثلا اسیدهای آمینه‌ای که پروتئین‌ها را می‌سازند، تقریبا همیشه یک شکل مشخص دارند.
❕ اما چطور از بین دو شکل شبیه به هم، یکی انتخاب می‌شود و همان شکل ادامه پیدا می‌کند؟
🧪 کنسو سوآی سال‌ها بعد این مسیر را ادامه داد و واکنش‌هایی را نشان داد که در آن، خود محصول واکنش می‌تواند به ادامه تولید همان شکل کمک کند. به این فرایند خودکاتالیزی می‌گویند.
💊 اهمیت این موضوع فقط به یک سوال علمی محدود نمی‌شود. در داروسازی، دو شکل آینه‌ای یک مولکول ممکن است اثر یکسانی در بدن نداشته باشند؛ یکی می‌تواند اثر درمانی داشته باشد و دیگری حتی اثر نامطلوب ایجاد کند.
👶 ماجرای تالیدومید یکی از معروف‌ترین نمونه‌هاست. این دارو در اواخر دهه ۱۹۵۰ برای کاهش تهوع صبحگاهی در بارداری استفاده می‌شد، اما بعدها مشخص شد که با تولد هزاران نوزاد دارای نقص‌های شدید اندامی ارتباط دارد. این ماجرا اهمیت شناخت و کنترل شکل مولکول‌ها در ساخت داروها را به‌خوبی نشان داد.
🌱 و همین‌جا ارتباط این پژوهش با یکی از سوال‌های قدیمی زیست‌شناسی روشن می‌شود: چرا در حیات، بسیاری از مولکول‌ها بیشتر در یک شکل مشخص وجود دارند؟
🔍پژوهش‌های کاگان و سوآی یک سرنخ برای این سوال به دست می‌دهد: شاید همین تفاوت‌های کوچک در آغاز، در طول زمان باعث شده باشند که مولکول‌های حیات بیشتر در یک شکل مشخص دیده شوند.
🏅 حالا، ۲۵ سال بعد از آن ماجرا، هانری ب. کاگان در ۹۵ سالگی نوبل شیمی ۲۰۲۶ را دریافت کرده است.
اینستاگرام | تلگرام | لینکدین | بله | درباره ما
┏━━━━━━
🆔 @UIBiologists 🌱💡
┗━━━━━━