🧬اُمیکس یعنی به جای اینکه فقط یک ژن یا یک پروتئین رو بررسی کنیم، یک مجموعه رو بهصورت کامل ببینیم.
اما این داستان از «همهچیز» شروع نشد؛ از خوندن یک چیز شروع شد.
🔬 ۱۹۷۷؛ خوندن DNA ممکن شد.
روش سنگر اومد و بعد با PCR و دستگاههای توالییابی خودکار، خوندن DNA سریعتر و گستردهتر شد.
اما هنوز یک سؤال باقی بود: به جای یک ژن، کل ژنوم رو ببینیم؟
🧬 ۱۹۸۶؛ ژنومیکس شکل گرفت.
هدف، بررسی کل ژنوم بود. پروژه ژنوم انسان هم در ۱۹۹۰ شروع شد و در ۲۰۰۳ به پایان رسید.
حالا که ژنوم رو داشتیم، یک سؤال دیگه مطرح شد: این ژنها توی سلول واقعا دارن چه کار میکنن؟
🧬 اینجا ترنسکریپتومیکس وارد شد؛ با بررسی RNAها نشون داد کدوم ژنها در یک سلول یا بافت فعال هستن.
ولی RNA هم همهی ماجرا نبود. ژنها دستور میدن؛ پروتئینها خیلی از کارهای سلول رو انجام میدن!
پس پروتئومیکس اومد تا مجموعه پروتئینهای سلول رو بررسی کنه.
اما هنوز میخواستیم بدونیم: سلول الان چه وضعیتی داره؟
🧪 متابولومیکس با بررسی مجموعه متابولیتها، تصویر بهتری از وضعیت شیمیایی و متابولیکی سلول به ما داد.
🤯 باز هم تصویر کامل نبود! تنظیم ژنها، جوامع میکروبی و بخشهای دیگهای از سلول هم نیاز به بررسی داشتن.
برای همین اُمیکسهای جدید شکل گرفتن؛ از اپیژنومیکس و میکروبیومیکس گرفته تا Single-Cell و Spatial Omics.
📌 چون فقط مهم نیست بدونیم چه چیزی در سلول وجود داره؛ گاهی باید بدونیم کجا قرار گرفته و در کدوم سلول اتفاق افتاده.
🧬 حالا در Multi-Omics، دادههای DNA، RNA، پروتئین و متابولیت رو کنار هم میذاریم. اینجاست که بیوانفورماتیک و هوش مصنوعی برای پیدا کردن ارتباطها و الگوهای بین این حجم عظیم داده اهمیت پیدا میکنن.
📜 از خوندن یک ژن تا کنار هم گذاشتن تمام لایههای زیستی، داستان اُمیکس مسیر رسیدن از یک جزء به فهم کل سیستم زیستی بود.
🔜 اگر بتونیم تمام این لایهها رو کنار هم ببینیم، چقدر به فهم واقعی یک سلول نزدیک میشیم؟
اینستاگرام | تلگرام | لینکدین | بله | درباره ما
┏━━━━━━
🆔 @UIBiologists 🌱💡
┗━━━━━━