همبستگی: پیوند در زمانه تحمیل گسست

حسین دباغ
استاد فلسفه، دانشگاه نورث ایسترن، لندن


خلاص‍ه
در شرایطی که جامعه ایران با بحران‌های سیاسی، اجتماعی و انسانی، سرکوب و شکاف‌های عمیق اجتماعی روبه‌روست، مسئله حفظ همبستگی و امکان گفت‌وگو میان افراد و گروه‌های دارای دیدگاه‌های متفاوت، بیش از همیشه اهمیت یافته است. نشست «همبستگی: پیوند، در زمانه تحمیل گسست» با سخنرانی دکتر حسین دباغ، به بررسی ریشه‌های روانی و اجتماعی گسست، موانع شکل‌گیری همبستگی و راه‌های حفظ پیوندهای انسانی در شرایط بحرانی پرداخت.

در این نشست تأکید شد که گسست اجتماعی تنها نتیجه اختلافات سیاسی نیست، بلکه می‌تواند حاصل خستگی، ترس، بی‌اعتمادی و فشارهای روانی ناشی از تجربه‌های مکرر سرکوب و شکست باشد. در چنین شرایطی، قطع رابطه با افرادی که با ما اختلاف نظر دارند ممکن است راهی برای کاهش تنش به نظر برسد، اما در سطح اجتماعی می‌تواند به انزوا و از بین رفتن امکان کنش جمعی منجر شود.

سخنران حفظ ارتباط با دیگران، حتی در شرایط اختلاف عمیق، را نوعی کنش اجتماعی و مقاومت در برابر روندهای گسست‌آفرین دانست. با این حال، همبستگی به معنای پذیرش همه دیدگاه‌ها نیست و نیازمند شناخت مرزهایی است که در آن اختلاف فکری به تهدیدی علیه امکان زندگی مشترک تبدیل می‌شود.

در بخش دیگری از نشست، نقش شبکه‌های اجتماعی و سازوکارهای تبلیغاتی در تشدید قطبی‌شدن جامعه مورد بررسی قرار گرفت. تأکید شد که الگوریتم‌های شبکه‌های اجتماعی و جریان‌های تبلیغاتی می‌توانند افراد را در حباب‌های اطلاعاتی قرار داده و شکاف‌های هویتی و سیاسی را عمیق‌تر کنند. در برابر این وضعیت، تقویت سواد رسانه‌ای، تفکر انتقادی و توانایی گفت‌وگوی سازنده ضروری است.

در نهایت، نشست بر اهمیت ایجاد روابط افقی و برابر، پرهیز از نگاه از بالا به پایین در گفت‌وگو، و جایگزین کردن «گوش دادن» به جای تلاش مداوم برای متقاعد کردن دیگران تأکید کرد. حفظ پیوندهای اجتماعی، تمرین مدارا و بازگرداندن امکان گفت‌وگو می‌تواند زمینه‌ای برای بازسازی اعتماد، تقویت عاملیت اجتماعی و حرکت به سوی جامعه‌ای دموکراتیک و برخوردار از زیست مشترک فراهم کند.

برای مطالعه گزارش این نشست یا تماشای ویدیوی آن به وبسایت یا کانال یوتیوب حلقه ایران مراجعه کنید.

@TheIranCircle