⭕️ سرمایه نفتی

چرا خرید سهام کروپ به تشکیل ثروت ماندگار برای ایران تبدیل نشد؟

✍🏻 شادی معرفتی /نویسنده نشریه

🔹اگر نفت یک ثروت زیرزمینی و تمام‌شدنی بود، طبیعی بود که بخشی از درآمد آن به دارایی‌هایی تبدیل شود که ماندگار باشند؛ کارخانه، سهام، اوراق و سرمایه‌گذاری خارجی، اما خریدن دارایی با ساختن ثروت ماندگار یکی نبود. برای دومی، فقط پول کافی نبود؛ نهادی لازم بود که بتواند این دارایی‌ها را از عمر دولت‌ها و تغییر سیاست‌ها عبور دهد. داستان کروپ از همین‌جا اهمیت پیدا می‌کند. ایران با پول نفت وارد باشگاه صاحبان سرمایه شد، اما هنوز برای سرمایه‌ای که خریده بود، نهادی ماندگار نساخته بود.

🔹ایران در فاصله‌ای کوتاه از یک وام‌گیرنده خالص به یکی از بزرگ‌ترین وام‌دهندگان منطقه تبدیل شده بود. دارایی‌های خارجی کشور از حدود 3/ 1 میلیارد دلار در سال 1973 به 3/ 6 میلیارد دلار در اکتبر 1974 رسید. در همان دوره، دولت ایران به کشورهای مختلفی وام داد یا در آنها سرمایه‌گذاری کرد. علاوه‌بر این، ایران به سمت خرید دارایی نیز رفته بود؛ اوراق موسسه‌های بین‌المللی، سهام شرکت‌های خارجی و مشارکت در طرح‌های صنعتی. در میان همین سرمایه‌گذاری‌ها، نامی قرار داشت که شاید در نگاه نخست چندان با اقتصاد نفتی ایران جور درنمی‌آمد: فردریش کروپ؛ یکی از قدیمی‌ترین و مشهورترین مجموعه‌های صنعتی آلمان.

🔹اگر خرید کروپ بخشی از تبدیل نفت به سرمایه بود، مدیریت آن باید بخشی از تبدیل سرمایه به ثروت می‌بود. این دو یکی نیستند. ممکن است دولتی در یک معامله موفق باشد و دارایی ارزشمندی بخرد، اما اگر سازوکار مالکیت، نظارت و مدیریت آن دارایی به تغییر دولت، تغییر سیاست یا تغییر رژیم سیاسی وابسته باشد، موفقیت معامله لزوماً به‌معنای موفقیت سیاست ثروت‌اندوزی نیست. شاید مهم‌ترین ضعف تجربه ایران در دهه 50 نیز همین‌جا بود: ایران در ساختن دارایی‌های خارجی از ساختن نهادی که باید این دارایی‌ها را برای آینده نگه می‌داشت، جلو افتاد. کروپ یک نمونه از این تناقض بود؛ اما آزمون واقعی آن هنوز نرسیده بود. آزمون زمانی آغاز شد که دیگر خریداران ایرانی کروپ در قدرت نبودند و مسئله فقط ارزش سهام نبود.

🔹ایران دارایی خرید؛ دارایی برای دهه‌ها باقی ماند؛ اما چهارچوب نهادی مستقلی که می‌توانست منافع این دارایی را در برابر تغییر دولت، تغییر سیاست و بحران‌های بین‌المللی مصون نگه دارد، وجود نداشت و این شاید مهم‌تر از این باشد که معامله کروپ در نهایت چقدر سود یا زیان داشت. زیرا مسئله ثروت نفتی فقط این نیست که دولت امروز چه چیزی می‌خرد. مسئله این است که آیا فردا، وقتی دولت عوض شد، وقتی سیاست تغییر کرد و وقتی یک شرکت ادغام شد یا یک کشور تحریم شد، هنوز نهادی وجود دارد که بتواند بگوید این دارایی متعلق به نسل‌های بعد است؟

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.