⭕️ قدرت میلیاردر

چگونه ثروت خصوصی به قدرت عمومی تبدیل می‌شود؟

✍🏻الهام چیذری/ نویسنده نشریه

🔹انتشار مستند تازه الکس گیبنی یعنی «ماسک»، فرصتی فراهم می‌کند تا پرسشی فراتر از کارنامه یک میلیاردر را بررسی کنیم: چگونه ثروت خصوصی می‌تواند به قدرت عمومی تبدیل شود؟ این فیلم که در سپتامبر ۲۰۲۶ در جشنواره ونیز به نمایش درآمد، مسیر صعود ایلان ماسک را از دنیای کسب‌وکارهای اینترنتی تا مدیریت شرکت‌هایی در حوزه خودروهای برقی، فناوری فضایی، ارتباطات ماهواره‌ای و شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کند. مسئله اصلی مستند فقط چگونگی انباشت ثروت ماسک نیست، بلکه این است که چگونه این ثروت به فردی انتخاب‌نشده امکان داده است بر دولت‌ها، تصمیم‌های نظامی و افکار عمومی اثر بگذارد.

🔹نفوذ ایلان ماسک فقط از ثروت او ناشی نشد. این نفوذ زمانی گسترش یافت که شرکت‌های او وارد صنایعی شدند که مالکیت فناوری در آنها می‌توانست مزیت‌های راهبردی بلندمدت ایجاد کند. مهم‌ترین نمونه، اسپیس‌ایکس است؛ شرکتی که در سال ۲۰۰۲ با هدف کاهش هزینه حمل‌ونقل فضایی تاسیس شد. آنچه در ابتدا تلاشی خصوصی برای توسعه موشک‌های قابل‌استفاده مجدد بود، به‌تدریج به کسب‌وکاری تبدیل شد که در نقطه تلاقی بازارهای تجاری، زیرساخت‌های عمومی و امنیت ملی فعالیت می‌کند.

🔹تبدیل ثروت خصوصی به نفوذ عمومی، زمانی آشکارتر می‌شود که مالکیت از زیرساخت به عرصه ارتباطات گسترش پیدا کند. ایلان ماسک در سال ۲۰۲۲ توئیتر را با قیمتی حدود ۴۴ میلیارد دلار خرید و بعدها نام آن را به ایکس تغییر داد. این خرید در ظاهر یک معامله تجاری بود، اما اهمیت آن فراتر از ارزش یک شرکت فناوری بود. ماسک با این معامله، نظارت مستقیم بر یکی از مهم‌ترین پلتفرم‌های ارتباطی جهان را در اختیار گرفت؛ آن هم درحالی‌که پیش‌تر مالک شرکت‌هایی فعال در صنایع راهبردی بود. ارزش اقتصادی یک شبکه اجتماعی فقط به درآمد تبلیغاتی یا تعداد کاربران ثبت‌نام‌شده آن محدود نمی‌شود.

🔹داستان ماسک این نیست که آیا یک میلیاردر «قدرت بیش‌ازحد» به دست آورده است یا نه؛ درباره این است که اقتصاد مدرن اساساً قدرت را چگونه توزیع می‌کند. ثروت می‌تواند فناوری را تامین مالی کند، فناوری می‌تواند زیرساخت ایجاد کند، زیرساخت می‌تواند وابستگی به وجود آورد و وابستگی می‌تواند به اهرم سیاسی تبدیل شود. این روند دولت را از بین نمی‌برد، اما رابطه میان دولت و سرمایه خصوصی را تغییر می‌دهد. شاید مهم‌ترین درس مستند «ماسک» نیز همین باشد. مرز میان فعالیت خصوصی و قدرت عمومی دیگر فقط با این معیار تعیین نمی‌شود که مالک یک دارایی چه کسی است.

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

متن کامل این یادداشت را در سایت تجارت فردا بخوانید.