⭕️ زامبی‌ها

چرا بنگاه‌های ناکارآمد در ایران نمی‌میرند؟

✍🏻 پویا فیروزی /تحلیلگر اقتصاد

🔹مسئله اقتصاد ایران این نیست که بنگاه اقتصادی ناتوان (زیر سایه رانت، اقتصاد ناسالم و تسهیلات بی‌بازگشت و به قیمت نکول بانک‌ها) به حیات خود ادامه می‌دهد؛ مسئله این است که سازوکاری برای تشخیص مرگ اقتصادی، بازسازی بنگاه قابل‌ احیا و خروج بنگاه غیرقابل ‌احیا نداریم. وقتی خروج تقریباً ناممکن و حمایت تقریباً دائمی باشد، ناکارآمدی خودش به مزیت رقابتی بدل می‌شود؛ بنگاهی که نمی‌تواند در بازار رقابت کند، می‌تواند در صف تخصیص منابع رقابت کند.

🔹ریشه ماجرا در ایران، نه در تصمیم غلط، بلکه در خلأ نهادی است. ما هرگز یک نظام بازسازی و ورشکستگی کارآمد نساختیم و در مقابل به ماده ۱۴۱ قانون تجارت تکیه کردیم؛ ماده‌ای که راه فرار را نشان می‌دهد: «هرگاه مجمع مزبور رای به انحلال شرکت ندهد، باید در همان جلسه ... سرمایه شرکت را به مبلغ سرمایه موجود کاهش دهد.» در عمل، این ماده به سازوکار تعویق مرگ تبدیل شد. شرکت زیان انباشته را با کاهش و سپس افزایش سرمایه از محل مطالبات سهامدار پاک می‌کند، از شمول ماده خارج می‌شود و چرخه از نو آغاز می‌شود. راهکاری که خودروسازان بزرگ کشور سال‌هاست آن را به کار می‌برند.

🔹منسر اولسون در «صعود و افول ملت‌ها» نشان می‌دهد که ائتلاف‌های توزیعی چگونه انباشته می‌شوند و جامعه را از ظرفیت بازآرایی منابع تهی می‌کنند؛ چون هر ائتلاف، نفع خصوصی متمرکز و هزینه عمومی پراکنده دارد. جوزف شومپیتر نام فرآیند معکوس را تخریب خلاق گذاشت و نکته‌ای که از قلم می‌افتد این است که شرط خلق، آزاد شدن منابع است. اما مهم‌تر از مفاهیم، معیار است. بانک تسویه‌حساب‌های بین‌المللی (BIS) و سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) هر دو یک سنجه روشن برای شناسایی زامبی‌های اقتصاد دارند: بنگاهی که دست‌کم 10 سال از تاسیس آن گذشته و نسبت پوشش بهره‌اش -سود عملیاتی تقسیم بر هزینه بهره- سه سال متوالی کمتر از یک بوده است. قید سن، بنگاه نوپا و قید سه سال، شوک مقطعی آن را از دایره بیرون می‌گذارد.

🔹اقتصاد سالم، اقتصادی نیست که در آن هیچ بنگاهی ورشکسته نشود؛ اقتصادی است که در آن ورشکستگی ارزان، سریع و آبرومند باشد، بنگاه کارآمد رشد کند، بنگاه آسیب‌دیده اصلاح شود و بنگاه غیرقابل ‌احیا با کمترین هزینه اجتماعی بیرون برود. وقتی خروج را متوقف می‌کنیم، شکست را حذف نکرده‌ایم؛ فقط صورت‌حسابش را از مدیر و سهامدار گرفته‌ایم و به بانک، دولت، مالیات‌دهنده و بنگاه سالم انتقال داده‌ایم. مسئله اصلی اقتصاد ایران، ورشکستگی بنگاه‌ها نیست، هزینه بیجا در فرآیندهای ماندن و رفتن است. اگر مرگ بنگاه را ممنوع کنیم، در عوض مرگ تدریجی بهره‌وری را پذیرفته‌ایم.

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

متن کامل گزارش را اینجا بخوانید.