⭕️ اقتصاد بی‌دفاع

چرا اقتصاد ایران برای بلایای طبیعی آماده نیست؟

✍🏻 جواد حیدریان/ نویسنده نشریه

🔹در بسیاری از کشورها، مدیریت بلایای طبیعی فقط وظیفه سازمان‌های امدادی نیست و بخشی از سیاست اقتصادی به‌شمار می‌رود. بیمه، صندوق‌های ذخیره، استانداردهای ساخت‌وساز، سرمایه‌گذاری در زیرساخت مقاوم، سامانه‌های هشدار و بودجه‌های اضطراری، همگی برای کاهش هزینه اقتصادی بحران طراحی می‌شوند. در کشور ما اما بخش بزرگی از این هزینه‌ها پس از وقوع حادثه ظاهر می‌شود. یعنی به‌جای آنکه پیش از بحران برای کاهش ریسک هزینه شود، پس از بحران منابع عمومی برای جبران خسارت مصرف می‌شود. این الگو چند پیامد دارد. نخست اینکه دولت با هر حادثه بزرگ، با فشاری تازه‌ بر بودجه مواجه می‌شود.

🔹الگوی غالب در ایران، در پیش گرفتن سیاست‌های جبرانی و واکنشی به‌جای رویکردهای پیشگیرانه است. به این صورت که پس از وقوع حادثه، دولت بودجه تخصیص می‌دهد، اما سرمایه‌گذاری در بخش پیشگیری بسیار ناچیز است. علاوه بر این، ناکامی در مدیریت بحران ریشه در تمرکزگرایی افراطی، فساد ساختاری و حذف نهادهای مدنی غیردولتی از فرآیند تصمیم‌گیری دارد و حاکم بودن روابط رانتی به‌جای شایسته‌سالاری، کارایی را به‌شدت کاهش داده است. از سوی دیگر، میان نهادهای مسئول هماهنگی کافی وجود ندارد و یک نقشه راه جامع برای کاهش خطر بلایا در کشور دیده نمی‌شود .

🔹علاوه بر مسائل مالی و مدیریتی، ضعف در دانش، آموزش و فرهنگ‌سازی نیز به چشم می‌خورد. در اقتصاد ایران، ریسک اقلیمی هنوز به‌عنوان یک متغیر اقتصادی و مالی جدی شناخته نمی‌شود و در محاسبه‌ها و برنامه‌ریزی‌ها جایی ندارد. همچنین آموزش‌های همگانی و تخصصی برای مقابله با بحران در سطح جامعه و میان مدیران بسیار ضعیف است و این بی‌توجهی، آسیب‌پذیری عمومی را افزایش می‌دهد. در نهایت، تاثیر عوامل محیط زیستی و جمعیتی نیز قابل انکار نیست. ایران یکی از ۱۰ کشور بلاخیز جهان است و سالانه به‌طور متوسط ۲۵۰ بلای طبیعی در آن رخ می‌دهد؛ از ۴۰ نوع بلای طبیعی شناخته‌شده در جهان، ۳۲ نوع آن در ایران اتفاق می‌افتد.

🔹مسئله بیمه یکی از مشکلاتی است که وقتی بحث خسارت‌های ناشی از بلایای طبیعی پیش می‌آید اهمیت پیدا می‌کند. از هر 100 واحد اقتصادی یا مسکونی، کمتر از دو واحد زیر پوشش بیمه در برابر بلایا قرار دارد. در سطح جهانی، از مجموع ۲۸۰ میلیارد دلار خسارت بلایای طبیعی در سال ۲۰۲۳، تنها ۹۵ میلیارد دلار زیر پوشش بیمه قرار گرفت که نشان‌دهنده شکاف ۶۶درصدی در سطح جهان است. بر اساس برآورد بانک جهانی، بیش از ۹۰ درصد خسارات بلایای طبیعی در این کشورها بدون پوشش بیمه باقی می‌ماند. در ایران، وضعیت به‌مراتب حادتر از میانگین جهانی است.

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

متن کامل گزارش را اینجا مطالعه کنید.