⭕️ نجات پول ملی

ایران چگونه پس از جنگ جهانی دوم، تورم سه‌رقمی را کاهش داد؟

✍🏻 شادی معرفتی /نویسنده نشریه

🔹ورود متفقین، تقاضا برای ریال را به‌شدت افزایش داده بود، اما تولید، واردات و عرضه کالا همپای آن رشد نکرد. نتیجه، یکی از شدیدترین بحران‌های تورمی تاریخ معاصر ایران بود؛ تورم در سال 1322 به بیش از 110 درصد رسید و اعتماد مردم به ریال فرو ریخت. اما شگفتی بعدتر اتفاق افتاد. اقتصاد ایران در سال‌های بعد، در سال‌های 1324 و 1325، کاهش سطح قیمت‌ها را تجربه کرد؛ اتفاقی بسیار نادر در تاریخ تورم ایران. اما چه عاملی تورم سه‌رقمی را کاهش داد؟ توافق با آمریکا چه نقشی داشت و پایان جنگ چه کمکی کرد؟ و آیا این کاهش قیمت‌ها حاصل سیاست‌گذاری بود یا تخلیه طبیعی پس از شوک بزرگ جنگ؟

🔹در سال 1322، تورم به 7/ 110 درصد رسید؛ یعنی سطح عمومی قیمت‌ها در یک سال بیش از دو برابر شد. اما وقتی پول ارزش خود را از دست می‌دهد، اتفاق دیگری هم می‌افتد؛ مردم دیگر نمی‌خواهند پول نقد نگه دارند. گزارش‌های آمریکایی از کاهش بازگشت اسکناس‌ها به بانک‌ها خبر می‌دادند. مردم ترجیح می‌دادند پول خود را به زمین و کالا تبدیل کنند؛ سفته‌بازی و احتکار رونق گرفته بود و بخشی از دارایی‌ها از شکل پول نقد خارج می‌شد. بحران از همین‌جا عمیق‌تر شد.

🔹آرتور میلسپو که برای سامان دادن به امور مالی به ایران آمده بود، خیلی زود با یک تناقض عجیب روبه‌رو شد: دولت پول کم داشت، اما پول زیاد بود. در فروردین 1322 میلسپو گزارش داد که دولت در سال قبل حدود یک میلیارد ریال از بانک ملی وام گرفته و بدهی آن به حدود سه میلیارد ریال رسیده است. او امیدوار بود استقراض سال جدید را به 500 میلیون ریال محدود کند، اما خودش پیش‌بینی می‌کرد که حدود یک میلیارد ریال دیگر نیز مورد نیاز باشد. بنابراین نسخه میلسپو برای اقتصاد ایران فقط پولی نبود. بودجه، مالیات، قیمت‌ها، اعتبار بانکی و عرضه کالا همگی در آن جای داشتند.

🔹در اوج بحران، وقتی مردم مطمئن بودند کالای فردا گران‌تر از کالای امروز است، نگه داشتن ریال تصمیم چندان عاقلانه‌ای نبود. پول را به کالا، زمین یا هر دارایی دیگری تبدیل می‌کردند. اما با کاهش فشار جنگ و بالا رفتن عرضه، این رفتار هم معکوس شد. در واقع مردم بار دیگر به ریال اعتماد کردند. نگاهی به شاخص‌ها، نقطه بازگشت را به ما نشان می‌دهد. شاخص هزینه زندگی که در سال 1323 به اوج خود رسیده بود، در سال 1324 پایین آمد و در سال 1325 باز هم کاهش یافت.

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

متن کامل گزارش را اینجا مطالعه کنید.