⭕️ شوک بشکه‌ها

بررسی تبعات کاهش درآمدهای ارزی در گفت‌وگو با کامران ندری

✍🏻 صبا نوبری/ نویسنده نشریه

🔹ساختار بودجه‌ریزی در ایران به‌گونه‌ای است که هزینه‌های جاری دولت به‌شدت چسبنده هستند و دولت‌ها نشان داده‌اند که توانایی یا اراده‌ای برای کاهش معنادار این هزینه‌ها ندارند. حال اگر این درآمدهای ارزی تحقق پیدا نکند، چه اتفاقی رخ می‌دهد؟ طبیعتاً کسری بودجه دولت به‌شدت بالاتر می‌رود. وقتی دولت نتواند هزینه‌هایش را کاهش دهد و از سوی دیگر درآمدهای نفتی‌اش هم محقق نشود، به ناچار برای جبران این شکاف به سمت منابع بانک مرکزی دست‌درازی می‌کند. درواقع، این کسری بودجه به‌سرعت «پولی» می‌شود.

🔹وقتی بانک مرکزی ارزهای نفتی متعلق به دولت را خریداری می‌کند، این ارزها به ذخایر ارزی بانک مرکزی تبدیل می‌شوند. بانک مرکزی نیز با تکیه بر و به کمک همین ذخایر ارزی است که می‌تواند بازار ارز را مدیریت کند. یعنی سیاست‌گذار پولی با استفاده از ذخایر خود و تزریق‌های هدفمندی که در مواقع لزوم در بازار انجام می‌دهد، نرخ ارز را در آن دامنه و کانال مورد نظر و مطلوب خود تثبیت می‌کند. خب، طبیعتاً وقتی میزان صادرات و به‌تبع آن درآمدهای نفتی به‌شدت کاهش پیدا کند، ذخایر ارزی بانک مرکزی هم تحلیل می‌رود و کاهش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، بانک مرکزی دیگر نمی‌تواند اعمال مدیریت کند؛ در نتیجه نمی‌تواند نرخ ارز در بازار آزاد را در آن دامنه مطلوب و باثبات نگه دارد.

🔹ما در سال‌های 13۹۷ و 13۹۸ به این شکل درگیر جنگ و تنش‌های نظامی منطقه‌ای نبودیم. اما الان هزینه‌های مرتبط با شرایط جنگی که درگیر آن هستیم بسیار بالاست و برای حاکمیت اولویت قطعی دارد. این هزینه‌ها هم در جهت لجستیک نظامی و خرید تسلیحات به‌شدت افزایش یافته است و هم برای جبران خسارت‌ها و آسیب‌هایی که این تنش‌ها و درگیری‌ها به زیرساخت‌ها وارد کرده است. بنابراین، منابع ارزی که باید صرف اقتصاد می‌شد، اکنون باید هزینه‌های اجتناب‌ناپذیر دیگری را هم پوشش دهد. شاید به همین دلیل بود که در آن زمان ما توانستیم با صادرات حدود ۳۰۰ هزار بشکه، شرایط را پشت سر بگذاریم.

🔹اگر دولت سیاست‌های تجاری خود را به‌سرعت انقباضی کرده و تغییر دهد و اگر سیاست‌گذاران پولی ما این شجاعت و انعطاف را داشته باشند که بپذیرند تا از طریق ابزارهایی مانند «نرخ بهره» در اقتصاد بازی‌هایی را انجام دهند و نقدینگی را مهار کنند، بله؛ با صادرات ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار بشکه هم شاید بتوانیم در کوتاه‌مدت و صرفاً برای چند ماه امورات روزمره کشور را بگذرانیم و اقتصاد را سرپا نگه داریم. اما نکته طلایی این است که این ابزارها، محدودیت‌ها و دستکاری سیاست‌های تجاری، فقط می‌تواند برای یک دوره زمانی بسیار کوتاه (مثلاً دو تا سه ماه) اثربخشی داشته باشد و صرفاً نقش مسکن را بازی می‌کند.

#تجارت_فردا
@tejaratefarda

متن کامل گفت‌وگو را اینجا مطالعه کنید.