💠 پیوست اول

🔸 برخی مفسران کوشیده‌اند از تقدیم «وَ فاكِهَةٍ مِمَّا يَتَخَيَّرُونَ» بر «لَحْمِ طَيْرٍ مِمَّا يَشْتَهُونَ» در آیات ۱۹ تا ۲۱ سوره واقعه، قاعده‌ای طبی در باب آداب تغذیه دنیوی استخراج کنند. بر اساس این قرائت، ذکر میوه پیش از گوشت در وصف نعمت‌های بهشتی، دلالت دارد که در دنیا نیز خوردن میوه باید پیش از غذای اصلی باشد، زیرا میوه از نظر تغذیه‌ای لطیف‌تر و زود‌هضم‌تر است و بنابراین تقدیم آن در آیه، نوعی ارشاد به این قاعده طبی تلقی می‌شود.

🔹 این یادداشت در پی آن است که نشان دهد چنین استنباطی از آیات، استحکام روش‌مندی ندارد و بیش از آنکه در شمار تفسیر منضبط قرآن باشد، به «تفاسیر ذوقی» نزدیک است.

1️⃣ مروری بر دیدگاه مفسران

🔸 آیت الله مکارم شیرازی در تفسیر نمونه، تقدیم میوه بر گوشت را ناشی از برتری تغذیه‌ای میوه دانسته و تصریح می‌کند: «مقدم داشتن میوه بر گوشت، به خاطر آن است که از نظر تغذیه بهتر و عالی‌تر است، به علاوه میوه قبل غذا لطف دیگری دارد» (تفسیر نمونه، ج۲۳، ص۲۱۳؛ الأمثل، ج۱۷، ص۴۵۵).

🔹 فخر رازی در التفسیر الکبیر پا فراتر می‌نهد و با تفصیل بیشتری حکمت دنیوی این تقدیم را چنین تقریر می‌کند که میوه «ألطف و أسرع انحدارا و أقل حاجة إلى المكث الطويل في المعدة للهضم» و «تحرّك الشهوة للأكل» است، در حالی که گوشت غالبا میل را فرو می‌نشاند؛ از این رو تقدیم قرآنی، تأیید یک قاعده طبی دانسته می‌شود (التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۹۵).

🔸 رضایی اصفهانی در تفسیر مهر نیز این احتمال را طرح می‌کند که تقدیم فاکهه به این جهت باشد که خوردن میوه قبل از غذا بهتر است (تفسیر قرآن مهر، ج۲۰، ص۱۶۱).

🔹 وهبة زحیلی در التفسیر المنیر، تقدیم فاکهه را به صراحت با مباحث طبّی پیوند می‌دهد و می‌نویسد: «الحكمة في تقديم الفاكهة على اللحم أنّها ألطف و أسرع انحدارا و أيسر هضما و أصحّ طبّا و أكثر تحريكا لشهية الأكل و تهيئة للنفس للطعام» (التفسیر المنیر، ج۲۷، ص۲۴۹).

🔸 حجازى در التفسیر الواضح، همین جهت‌گیری را تأیید کرده و تصریح می‌کند که تقدیم میوه بر گوشت امری است که «يدعو إليه الطبّ» (التفسیر الواضح، ج۳، ص۵۹۵).

🔹 ماجد ناصر الزبیدی در «التیسیر فی التفسیر للقرآن برواية أهل البيت» تقریبا همان مضمون سخن آیت الله مکارم شیرازی را می‌آورد و می‌نویسد: «إنّ تقديم الفاكهة على اللحم بلحاظ كون الفاكهة أفضل من الناحية الغذائية بالإضافة إلى نكهتها الخاصّة عند أكلها قبل الطعام» (التيسير، ج۷، ص۳۹۲).

🔸 آلوسی در روح المعانی نیز در ضمن تحلیل خود، میوه را غذایی «ألطف و أسرع انحدارا و أقل احتياجا إلى المكث في المعدة للهضم» معرفی می‌کند و به صراحت از یکی از اسباب «الهيضة» سخن می‌گوید، یعنی وارد کردن غذای لطیف بر غذای کثیف، و این نکته را در مقام تفسیر آیه یاد می‌کند (روح المعاني، ج۱۴، ص۱۳۷).

🔹 صاحب معارج التفكر نیز از زاویه‌ای مشابه می‌نویسد که تقدیم فاکهه بر لحم الطیر در ترتیب جمله‌ها «يُشعر بأنّ تقديم أكل الفاكهة على أكل اللحوم هو الأحسن و الأفضل للصحة و للهضم» (معارج التفكر، ج۸، ص۴۵۱).

🔰 بدین ترتیب، می‌توان از شکل‌گیری یک خط تفسیری نسبتاً گسترده سخن گفت که بر اساس آن، قرآن در ضمن وصف نعمت‌های بهشتی در این آیات، قاعده‌ای طبی درباره آداب تغذیه در دنیا را نیز آموزش داده است.

◀️ ادامه متن 👇👇👇

•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
⏮️ مؤسسه طِبُنا
🌐 تلگرام | ایتا | سایت