🔰 پیوست یک:
🔸 متنِ پیشِ‌رو به نقد ادعای علی کشوری می‌پردازد که می‌گوید «دو ملکِ نویسنده‌ی اعمال، ریزجسته‌اند(!) و محلّ اقامتشان دندانِ عقل است؛ اگر دندانِ عقل کشیده شود دهان بدبو می‌ماند چون ملائکه جا ندارند و جنّ‌ها می‌آیند؛ و حتی توصیه‌ی دندان پزشکیِ مدرن به کشیدنِ دندانِ عقل هم در عمل ملائکه را دور می‌کند و آثار علوم غریبه را دامن می‌زند».
🔹 نشان می‌دهیم این زنجیره‌ی نتیجه‌گیری‌ها با نصوصی که در دسترس است ابداً سازگار نیست؛ نه از نظر لفظ و لغت، نه از نظر سیاق روایات و نه از حیث منطق استدلال. افزون بر اینها اصلا منبع و اسناد این روایات نیز قابل اعتنا نیست و این ادعاها بیشتر بر تفسیرهای تحمیلی و سوگیرانه از منابع استوار شده است.
🔸 تا پایان قرن 6، مجموعاً پنج مأخذ برای این مضمون در دست است (برخی در حقیقت طریقِ واحد و تکرار مضمون‌اند). از این میان، چهار مأخذ از منابع عامّه و یک مأخذ از منبع امامی است که آن هم آشکارا متّکی به روایات عامّه است.
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
1️⃣ طریقِ معاذ بن جبل:
الأصبهانی نقل می‌کند: «إبراهیم بن محمد بن الحارث عن علی بن بشر عن زید بن الحباب عن نعیم بن المورع العنبری عن علی بن سالم عن مكحول عن معاذ بن جبل»: «إن الله لطف للملكين الحافظين حتى أجلسهما على الناجذين ...». (طبقات المحدّثین، شیخ الأصبهانی، ج۲، ص۱۴۱)
🔸 به عنوان نمونه: نعیم بن مورّع بن توبة العنبری:
ابن عدی الجرجانی: «نعيم بن المورّع بن توبة العنبري بَصْرِيٌّ ضَعيفٌ يَسرِقُ الحديث».
النسائي: «نعيم بن المورّع ليس بثقة».
ابن حِبَّان: «شيخٌ يروي عن الثقات العجائب لا يجوز الاحتجاج به بحال»
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
2️⃣ طریقِ منسوب به علی بن أبی طالب: ثعلبی از جعفر بن محمد، عن أبیه، عن علی ع می‌آورد: «إن مقعد ملكيك على ثنيتيك ...». (الكشف والبيان، ثعلبی، ج۹، ص۹۹)
🔸 به عنوان نمونه: أرطاء بن الأشعث العدوی:
ابن حِبَّان: «أرطاء بن الأشعث العدوي شيخ يروي عن الأعمش المناكير التي لا يُتابَع عليها، لا يجوز الاحتجاج بخبره بحال».
🔸 در خصوص تفسیر ثعلبی خود ابن تیمیه می‌نويسد: «اهل علم از محدثان، بر اين قولند که ثعلبى احاديث ساختگى را در تفسیرش مى‌آورد... و از اين روست که ثعلبى را حاطب لیل (هیزمکش در شب) مى‌دانند و بغوى که حديث‌شناس و آگاهتر از ثعلبى و واحدى نیشابورى است، هرگز در تفسیرش که مختصر تفسیر ثعلبى است، اين احاديث دروغى را که ثعلبى نقل کرده، نیاورده است» (ابن تیمیة، منهاج السنه، ج7، ص12)
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
3️⃣ طریقِ سعد بن معاذ:
أبو نعیم اصفهانی از سعد بن معاذ نقل می‌کند: «أنقوا أفواهكم بالخلال فإنها مسكن الملكين الحافظين الكاتبين ...». (ذكر أخبار أصبهان، أبي نعيم الأصبهاني، ج۱، ص۱۸۵)
🔸 به عنوان نمونه: سوید بن معاذ بن علقمه انصاری در منابع مجهول است. (معرفه الصحابه، ابونعيم، ج3، ص1749)
🔸 جدا از این ابن جوزی، ابونعیم اصفهانی را به دلیل روایت احادیث ضعیف، حتی مجهول، تسامح و تساهل او در نقل حکایات صوفیان مورد انتقاد قرار داده‌اند. ( ابن جوزی، ابوالفرج، تبلیس ابلیس، ص ۱۶۹.) حتی ابن تیمیه او را محدثی خوانده که احادیث ضعیف و موضوع فراوان نقل کرده است (ابن‌تیمیه، منهاج السنة، ج۴، ص ۱۵)
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
4️⃣ طریقِ ابن شبرمة: شیخ طوسی با سند خود تا الحارث بن التیهان، از قول ابن شبرمة، داستان مناظره ابوحنیفه با امام صادق(ع) را نقل می‌کند که در ضمن آن پرسش «أین مقعد الكاتبين» و پاسخ «مقعدهما على الناجذين والفم الدواة واللسان القلم والريق المداد» آمده است. (الأمالی للشیخ الطوسی، ۴۶۰ق، ص۶۷۵)
🔸 به عنوان نمونه: عباس بن سلیمان:
شيخ نمازي شاهرودي: «العبّاس بن سلیمان: لم يذكروه. وقع في طريق الشيخ (الطوسي) في أماليه (ج۲، ص۲۵۹) عن حمدان بن معافى، عنه، عن الحارث بن التيهان حديثُ ذمِّ القياس…»
🔸 حارث بن تیهان:
همو: «حارث بن تيهان: لم يذكروه. وقع في طريق الشيخ في أماليه عن العباس بن سليمان، عنه، عن ابن شبرمة...»
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
5️⃣ روایتِ مرسل منسوب به امیرالمؤمنین(ع): زمخشری همان مضمون «إن مقعد ملكيك على ثنيتيك…» را بدون ذکر سندِ و به شکل مرسل می‌آورد. (كشاف زمخشري، ج۴، ص۶)
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
🔰 به طور خلاصه باید گفت که اولاً این مضمون عمدتاً در منابع ضعیف عامه آمده و در نزد خود اهل‌سنت نیز سند معتبری ندارد فضلاً از اینکه نزد امامیه معتبر تلقی شود.
هیچ‌یک از طرقِ آن هم تا قرن 6 سندِ معتبری برای مضمون «جایگاه دو ملک بر دندان/دهان» به دست نمی‌دهند.
همچنین در منابع امامی مهم‌ترین نقل همان نقل أمالی شیخ طوسی است که در المناقب ابن شهرآشوب نیز ضبط شده است که طریق معتبری ندارد و دارای مجاهیل در میانهٔ سند است و ان شاء الله به طور تفصیلی در یک پژوهشی اشکالات حدیثی مناظره ابوحنیفه و امام صادق ع نشان داده خواهد شد.
•┈┈┈┈••✾••┈┈┈┈•
⏮️ مؤسسه طِبُنا
🌐 تلگرام | ایتا | سایت
Post #954
273