چند وقت پیش با دوستان به یکی از کافی شاپ های شناخته شده تهران رفتیم. بر سر میزی نشستیم و بر طبق معمول این روزهای اغلب کافی شاپ ها منوی نوشیدنی ها و خوراکی ها را اسکن کردیم و از جوانی که در آنجا مشغول به کار بود خواستیم که سفارشات ما را ثبت کند. در اینجا بود که متوجه شدیم در این کافی شاپ باید خودمان سفارشاتمان را به صورت آنلاین ثبت کنیم و حتی هزینه آن را هم در همانجا به شیوه الکترونیک پرداخت نماییم. به اجبار، هر کدام از دوستان مشغول ثبت سفارشات و پرداخت هزینه ها شدیم و جالب آنکه در قسمت پرداخت هزینه ها بخشی نیز برای پرداخت انعام در نظر گرفته شده بود و درصدی نیز به صورت پیش فرض در آنجا انتخاب شده بود. همچنین پس از پرداخت وجه، سایت مربوطه با نشان دادن این جمله که: «بازی کن تا سفارشت آماده بشه» به ما پیشنهاد انجام بازی آنلاین می داد تا گوشی موبایل را رها نکنیم و به سراغ دوستانمان نرویم.

در واقع می توان گفت در این کافی شاپ امکان دریافت خدمات فارغ از برقراری هر نوع ارتباطات انسانی و اجتماعی فراهم شده بود. شما می توانستید وارد کافی شاپ شوید، در پشت میزی بنشینید، سفارش خود را ثبت کنید، هزینه آن را بپردازید، مشغول بازی آنلاین پیشنهاد داده شده شوید، سفارش خود را دریافت کنید و پس از خوردن و نوشیدن خوراکی ها و نوشیدنی ها بی آنکه حتی یک کلمه با کسی صحبت کرده باشید آنجا را ترک نمایید.

اینگونه است که کافی شاپ ها که زمانی از مهمترین گره های اجتماعی و واسطه ای در برقراری روابط اجتماعی بین افراد و شکل گیری شبکه های اجتماعی بودند از ماهیت خود خالی می شوند.

چنین کافی شاپ هایی روح فکری خود را از دست می دهند و کارکردهای فرهنگی و اجتماعی خود را به فراموشی می سپارند. کافی شاپ ها می توانند از مهمترین نهادهای حوزه ای باشند که هابرماس آن را «حوزه عمومی» می نامد. آنها می توانند مکانی برای شکل گیری و گسترش گفتگو، تبادل نظر و تولید فکر و ایده و آنچه او «محافل بحث» و امکانی برای شکل گیری «گفتگوهای انتقادی» می نامد باشند. این در حالی است که چنین کافی شاپ هایی نه تنها ایجاد حوزه عمومی و برقراری روابط فرهنگی و اجتماعی را تشویق نمی کنند بلکه گسترش آنها را محدود و ممتنع می سازند.

ظهور چنین کافی شاپ هایی در علل و عوامل مختلفی ریشه دارند. با وجود این، به نظر می رسد نمونه های اولیه آنها در دوره همه گیری کرونا ایجاد شدند دوره ای که تنهایی و انزوای اجتماعی را تشدید کرد و سنگ بنای شیوه هایی جدید در تعاملات اجتماعی بود.

رضا تسلیمی طهرانی
@taslimi_tehrani