دوره های سنی در جامعه امروز به کلی تغییر کرده اند. در جوامع پیشامدرن دوره کودکی دوره ای کاملا کوتاه بود و نهایتا از بدو تولد تا سنین ۴ یا ۵ سالگی را شامل می شد. هنگامی که کودک به این سنین می رسید همانند فردی بزرگسال در نظر گرفته می شد و وارد فضای کسب و کار می شد. در آن زمان حتی در بین لباس کودکان و بزرگسالان نیز تفاوتی وجود نداشت و لباسی که مخصوص کودکان باشد به چشم نمی خورد. در گذشته مفاهیمی مانند نوجوانی و جوانی تعاریف مشخصی نداشت. افراد پس از پشت سر گذاشتن کودکی نقش های مختلفی را عهده دار می شدند که مخصوص بزرگسالان بود. آنها در مکتب خانه ها درس می خواندند، پیشه خویش را به پیش می بردند، ازدواج می کردند و در جامعه از جایگاهی مانند بزرگسالان برخوردار بودند. در این جامعه سالمندی به عنوان مهمترین و با ارزش ترین دوره زندگی در نظر گرفته می شد. میانگین امید به زندگی پایین بود و سالمندی دوره ای بود که بسیاری از افراد به دلیل مرگ زودرس بر اثر بیماری یا کشته شدن در جنگ ها و نزاع ها هیچ گاه به آن نمی رسیدند.

در برابر، در جوامع امروزی، بر اساس تعاریف جهانی فرد از بدو تولد تا ۱۸ سالگی کودک دانسته می شود. نوجوانی و جوانی به عنوان دوره هایی مشخص تعریف می شوند. جوانی دوره ای بسیار طولانی است که اکنون شاید تا ۴۰ سالگی نیز ادامه دارد! میانسالی دوره ای مشخص است و آغاز دوره سالمندی هر چه بیشتر به عقب رانده شده است. اکنون میانگین امید به زندگی به نحو قابل توجهی افزایش یافته و به عنوان نمونه رهبران و روسای جمهور بسیاری از جوامع جهان در دهه ۸۰ زندگی خود به سر می برند، هر چند سالمندی برای بسیاری از افراد به معنای دوران فراغت است.

به منظور وضوح بیشتر بحث می توان در نظر گرفت که در جامعه ما بخش قابل توجهی از رزمندگان و شهدای جنگ هشت ساله در دهه ۶۰ در بازه سنی ۱۵ تا ۲۵ سال قرار داشتند و بسیاری از آنها جنگ را فرماندهی می کردند. واقعیتی که امروز و تنها با گذشت نزدیک به سه دهه با شگفتی و تعجب به آن نگاه می شود.

تغییرات و تحولات ذکر شده از دلایل مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی برخوردار است اما شاید از مهمترین دلایل آن افزایش طول عمر بر اثر پیشرفت های پزشکی و کنترل خشونت، وفور منابع، ثروت و امکانات و افزایش کیفیت و سطح زندگی در دهه های پس از انقلاب صنعتی است. اکنون پرسش اینجا است که ممکن است بار دیگر بر اثر شیوع بیماری های همه گیر و جنگ ها در کنار افزایش فشارهای اقتصادی، کاهش قدرت خرید و تقلیل امکانات دوره های زندگی به دوران پیشامدرن شبیه شود؟

رضا تسلیمی طهرانی
@taslimi_tehrani