اما در بررسی شخصیت بنکدار، یک مقایسه تاریخی جالب توجه است: ارباب کیخسرو شاهرخ، چهره شناخته‌شده زرتشتی و نماینده زرتشتیان در مجلس شورای ملی. کیخسرو شاهرخ از شخصیت‌های فعال دوره مشروطه بود و در سال‌های بحران پس از جنگ جهانی اول نیز درگیر مسئله تأمین آذوقه مردم شد. در جریان قحطی تهران، هنگامی که کمبود گندم و گرانی فشار زیادی بر مردم وارد کرده بود، او برای تهیه گندم اقدام کرد و برای خرید غله با احمدشاه قاجار مذاکره کرد حتی در شرایطی که انبارهای متعلق به شاه پر از گندم بود، تلاش کرد این غله برای تأمین نان مردم در اختیار قرار گیرد.
اهمیت این ماجرا فقط در خرید گندم نیست،مسئله این است که کیخسرو در شرایطی که بسیاری از مردم از گرسنگی رنج می‌بردند، خود را در برابر وضعیت جامعه مسئول می‌دانست. همین ویژگی، او را به شخصیتی قابل مقایسه با بونکدار تبدیل می‌کند، هر دو در برابر فاجعه‌ای که مردم عادی قربانی آن هستند، تنها تماشاگر باقی نمی‌مانند.
از این زاویه، شباهت میان بنکدار و ارباب کیخسرو شاهرخ قابل توجه است: هر دو شخصیتی مرفه و صاحب موقعیت‌اند، اما ارزش شخصیتشان نه در جایگاه و دارایی، بلکه در تصمیمی است که در زمان بحران می‌گیرند اینکه دارایی و توانایی خود را برای نجات دیگران به کار بگیرند.
🕰️ زمان و مکان فیلم
داستان در سال‌های جنگ جهانی اول و اواخر دوره قاجار اتفاق می‌افتد، دوره‌ای که ایران با حضور نیروهای روس و انگلیس و شرایط سیاسی و اقتصادی دشواری روبه‌رو بود.
فضای شهرها و مناطق گرفتار قحطی و ناامنی، بخش مهمی از فیلم را شکل می‌دهد و طراحی صحنه، لباس و گریم نیز در بازسازی فضای آن دوره نقش مهمی دارند.
در این فیلم، زمان و مکان فقط پس‌زمینه داستان نیستند، بلکه جامعه بحران‌زده ایران خود به یکی از عناصر اصلی روایت تبدیل شده است.
🎬 جمع‌بندی
«یتیم‌خانه ایران» فیلمی بی‌نقص نیست. در بعضی قسمت‌ها شخصیت‌پردازی می‌توانست عمیق‌تر باشد و نگاه سیاسی فیلم نیز بسیار پررنگ است. اما نمی‌توان اهمیت موضوعی را که انتخاب کرده نادیده گرفت.
فیلم تلاش می‌کند تاریخ را از سطح قراردادها، دولت‌ها و قدرت‌های خارجی پایین بیاورد و به سفره خالی و زندگی مردم عادی برساند.
شاید مهم‌ترین ارزش فیلم همین باشد که یادآوری می‌کند پشت اتفاقاتی مثل جنگ جهانی اول، اشغال و قحطی، انسان‌هایی زندگی می‌کردند که نامشان شاید در کتاب‌های تاریخ ثبت نشده باشد، اما بیشترین هزینه را پرداختند.
از طرف دیگر، «یتیم‌خانه ایران» برای یک دانشجوی تاریخ یک ویژگی مهم دیگر هم دارد: فیلم را می‌توان با منابع تاریخی مقایسه کرد و از همین طریق درباره تفاوت میان روایت سینمایی و روایت تاریخی فکر کرد.
در نهایت، «یتیم‌خانه ایران» را می‌توان فیلمی دانست که در انتخاب موضوع جسورانه است، در فضاسازی قابل توجه است و نگاه تاریخی مشخصی دارد. فیلمی که شاید پاسخ همه پرسش‌های تاریخی را ندهد، اما می‌تواند سؤال‌های مهمی درباره یکی از تلخ‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر ایران ایجاد کند.
✍🏻 نقد و بررسی توسط دانشجوی کارشناسی تاریخ سرکار خانم سوگند قمی
انجمن علمی تاریخ دانشگاه اراک
Post #408
105
- ❤ 2