«راوی»
۱۰۳ سال از انتشار نخستین داستان کوتاه فارسی به شیوۀ نوین گذشته است ولی این داستان هنوز هم یکی از مهم‌ترین داستان‌های کوتاه تاریخ ادبیات ایران به شمار می‌آید. محمدعلی جمالزاده «فارسی شکر است» را در آغاز قرن گذشته (سال ۱۳۰۰) نوشت و در تمام این یک قرن، ایران، عرصۀ کشمکش پیدا و پنهان شخصیت‌های داستان او بوده است.
داستان «فارسی شکر است» در نگاه نخست نگران وضعیت پیچیده و سرنوشت نامعلوم زبان فارسی در زد و خورد میان سنّت و مدرنیسم است ولی چهار شخصیت اصلی این داستان هنوز که هنوز است هر یک نمایندۀ یک گروه خاص اجتماعی در ایران اند.
«راوی» داستان به محض ورود به ایرانِ اواخر قاجار در بندرانزلی بازداشت می‌شود و به محبس می‌افتد. در آنجا نخست با «آقا شیخ» عربی‌دان مواجه می‌شود که نماینده گروه مذهبی جامعه است. سپس یک «فرنگی مآب» می‌بیند که با به کاربردن لغات فرنگی لابه‌لای فارسی شکسته‌بسته‌اش چهرۀ اغراق‌آمیزی از گروه اجتماعی مدرن جامعه نمایش می‌دهد و در نهایت «رمضان» بیچاره به محبس می‌افتد که نماینده عوامِ مردم محسوب می‌شود. رمضان که از روی لباس راوی تصور کرده راوی فرنگی است و حرف او را نخواهد فهمید برای پرسیدن دلیل حبس و کم کردنِ ترس و تسلّایِ دل، نخست به آقا شیخ و سپس به فرنگی‌مآب نزدیک می‌شود ولی حرفهای هیچ‌یک از ایشان را نمی‌فهمد و در تاریکی محبس از ترس داد و فریاد راه می‌اندازد. راوی داستان به او نزدیک می‌شود و او را دلداری می‌دهد و آرام می‌کند. رمضان وقتی می‌بیند راوی به زبانی قابل فهم با او سخن می‌گوید ضمن شادمان شدن و آرامش یافتن به راوی می‌گوید این دو (آقا شیخ و فرنگی‌مآب) ایرانی نیستند. راوی سخن رمضان را نمی‌پذیرد و به رمضان اطمینان می‌دهد که هر دوی این افراد ایرانی هستند و بایستۀ احترام.
راویِ «فارسی شکر است» تنها شخصیتی است که می‌تواند با تمام افراد دیگر داستان رابطه‌ای آگاهانه و دوستانه داشته باشد و در حالیکه که هیچ‌یک از این گروه‌های سه‌گانه نمی‌توانند حرف یکدیگر را بفهمند و یکدیگر را درک کنند و بپذیرند، راوی با تمامی آنها دوستی و همدلی می‌کند. این سازگاری راوی با همگان نه از روی نفاق و به قصد فریب آنها که از سر دانایی و باور به حقوق انسانی ایشان است. راوی با تمامی این گروه‌ها اختلاف نظر دارد و افراط و تفریط و ناآگاهی ایشان را به زبانی طنزآلود، نقد می‌کند ولی در عین حال تمام ایشان را محترم می‌شمارد و ایرانی (صاحب حقوق شهروندی) می‌داند. ایران سرزمینی رنگارنگ و وسیع است.
Post #121
2.02K
- ❤ 12
- 👍 2