آرزوی فراموش شدن ویس و رامین

حسنِ وحید دستگردی (۱۲۵۸-۱۳۲۱)، شاعر و محقق ارجمند را من بیشتر به واسطۀ تصحیح و تحقیق آثار نظامی می‌شناسم. تعلیقات او بر برخی ابیات دشوار نظامی و احاطۀ او بر زبان و ویژگی‌های بلاغی شعر این داستان‌سرای بزرگ انصافاً کم‌نظیر است. وحید دستگردی البته دیوان دو شاعر همشهری خود (جمال‌الدین و هاتف اصفهانی) و دیوان‌های دو شاعر و ادیب اهل فراهان، قائم‌مقام و ادیب‌الممالک را نیز تصحیح و شرح کرده است. همچنین شعرهای وحید دستگردی در اواخر دوران قاجار مورد اقبال بوده و احمد شاه قاجار به وحید دستگردی لقب سلطان‌الشعرا داده بوده است.
امّا وحید دستگردی هم لابد همانند همۀ آدم‌های دیگر سلایق و عقایدی متناسب با ذهنیت و زمانۀ خویش داشته که برخی از آن‌ها ممکن است به مذاق ما امروزیان شگفت‌انگیز و ناخوش آیند. از آن جمله یکی سخنان او دربارۀ ویس و رامین (منظومۀ مشهور عاشقانه‌ای که حدود یک قرن پیش از نظامی پدید آمده بود) است. او در کتاب گنجینۀ گنجه‌ای (شرح حال نظامی و فرهنگ لغات و دیوان قصیده و غزل و رباعیات) می‌نویسد:

«نظامی در خسرو و شیرین و لیلی و مجنون عشق و عفت را به سرحد کمال تعریف و توصیف و ترویج کرده و گویی از نظم کردن فخر گرگانی ویس و رامین را، که در حقیقت افسانه‌ای است زشت و کتابی است دشمن ناموس و خصم تاریخ عظمت اخلاقی ایران، بی‌نهایت متأثر شده و خواسته کسر آن بزهکاری و جنایت را با افسانه‌های عشق و عفت و پاکی جبران سازد و عظمت اخلاقی ایران را نگاهبانی کند. الحق ایرانیان هم عقیدۀ حکیم نظامی را پیروی کرده و افسانۀ ویس و رامین را به دور انداخته کتاب خسرو و شیرین و لیلی و مجنون را به نشر و استنساخ و خواندن پرداختند. از کتاب ویس و رامین جز اسمی در تذکره‌ها باقی نماند و مانند دیوان سوزنی عنکبوتِ نسیان، تار فراموشی بر او تنید و در این اواخر هم گرچه با اشتباهکاری طبع و نشر شده ولی باز هم مسلّم شیوع نخواهد یافت و راه طاق نسیان را پیش خواهد گرفت‌.» (چاپ نشر قطره، ص ۳۶)

بعد از گذشت بیش از هشتاد سال از مرگ حسن وحید دستگردی، پیش‌بینی (یا نفرین) او دربارۀ خوانده نشدن و بر طاق فراموشی خاک‌خوردنِ ویس و رامین البته محَقق شده امّا این گرد و غبار بر دامن آثار نظامی هم نشسته و البته آن طاقِ نسیان که وحید آرزو داشت ایرانیان ویس و رامین را بر آن بنهند همچون طاقِ اقبال، تَرَک‌های مهیب خورده چراکه خانه از پای‌بست ویران است.


https://t.me/tanidezedel