Sukut Saqlama (NeMolchi.uz o'zbek tilida)

“Men – Maryam”: ayolning o‘z yo‘lini izlash hikoyasi

Alishan Kapaklikayaning “Men – Maryam” romani qishloq muhitida ulg‘ayayotgan qizning jamiyat va oila tomonidan qo‘yilgan cheklovlarga qaramay, ilm olish va o‘z hayotini o‘zi tanlashga intilishi haqida. Asarda Maryamning taqdiri orqali ayolning o‘z huquqlari, orzulari va shaxsiy tanlovlari uchun kurashi ko‘rsatiladi.

Maryamning hayotidagi ilk to‘siqlar oiladan boshlanadi. Qiz farzand tug‘ilgani uchun unga hatto ism qo‘yishni ham istamagan ota uning shaxs sifatida qadrsizlantirilishining dastlabki timsoliga aylanadi. Keyinchalik esa qishloq muhiti va jamiyatning qarashlari uning imkoniyatlarini yanada toraytiradi: qizdan itoatkorlik, sukut va mavjud tartibga moslashish kutiladi.

Biroq Maryam ilm olishni va mustaqil kelajak qurishni xohlaydi. Uning uchun o‘qish shunchaki bilim olish emas, balki o‘z hayotini tanlash imkoniyatidir. Shu sababli uning har bir qadami atrofidagi qoliplarga qarshi turishga aylanadi.

Asarning ta’sirli jihatlaridan biri shundaki, Maryam faqat jabrlangan ayol sifatida tasvirlanmaydi. U o‘z qadrini anglashga, ovozini topishga va taqdirini boshqalarning qarorlariga topshirmaslikka intiladigan inson sifatida namoyon bo‘ladi.

“Men – Maryam” shu ma’noda faqat bir ayolning taqdiri haqidagi roman emas. Maryamning hikoyasida o‘z orzulari va tanlovlari uchun kurashishga majbur bo‘lgan ko‘plab ayollarning hayotidan tanish holatlarni ko‘rish mumkin.

#SukutSaqlama #KitobTavsiya

Mehnat muhojirligi haqida ko‘pincha erkaklar hikoyasi sifatida gapiriladi. Erkak Rossiya yoki Qozog‘istonga pul topgani ketgan, oila esa uning yuborgan pullari evaziga yashaydi. Biroq bu voqeaning ayollarga xos tomoni ham bor, u ham bo‘lsa bir yo‘la ikki ko‘rinishda namoyon bo‘ladi. Ayollarning bir qismi pul topish uchun o‘zlari chet elga jo‘nab ketishadi. Boshqalari esa uyda qolib, bolalar, ro‘zg‘or va boshqa qarindoshlar parvarishini o‘z zimmalariga olishadi.

Gazeta.uz keltirgan ma’lumotlarga ko‘ra, ayollar O‘zbekistondan ketgan mehnat muhojirlarining umumiy sonidan taxminan 268 ming kishini yoki 20 foizini tashkil etadi.

Aksariyat hollarda ayollar o‘z mehnati unchalik ko‘zga tashlanmaydigan sohalarda mehnat qilishadi. Markaziy Osiyolik ayol muhojirlar haqidagi tadqiqot ko‘rsatganidek, ayollar uy xo‘jaligida ishlaydi, farroshlik va ovqat tayyorlash bilan shug‘ullanadi, shuningdek, enaga yoki qarovchi bo‘lib xizmat qiladi. Shu bilan birga, ular erkaklarga qaraganda ko‘proq hollarda rasmiy hujjatlarsiz mehnat qilishadi.

Begona uyda shartnomasiz ishlash ayolning ish beruvchi bilan yuzma-yuz yolg‘iz qolishini va o‘z huquqlarini himoya qilishi qiyinlashishini anglatadi. Mehnat muhojirlari duch keladigan xavf-xatarlar orasida hujjatlarni olib qo‘yish, ish sharoitlari bo‘yicha aldanib qolish, zo‘ravonlik va odam savdosi bor. Ish beruvchi yoki vositachi saqlash bahonasi bilan pasportni olib qo‘yib, ayolning mustaqil ravishda ishdan ketishi yoki uyga qaytish imkoniyatini cheklab qo‘yishi mumkin. Va’da qilingan vazifalar va ish haqi haqiqatdagisidan farq qilishi, yo‘l yoki turar joy xarajatlari esa ish beruvchi yoki vositachi oldidagi qarzga aylanishi mumkin. Izolyatsiya, qo‘rqitish, hujjatlarning yo‘qligi va tilni bilmaslik ham ayolning ojizligini oshirishi hamda yordam so‘rab murojaat qilishini qiyinlashtirishi mumkin.

Gazeta.uz keltirgan IIV ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekistonda odam savdosi bilan bog‘liq 177 ta holat qayd etilgan. Ularning 92 tasida gap jinsiy ekspluatatsiya haqida borgan.

Eri pul topgani ketganida, kundalik vazifalarning salmoqli qismi xotinining zimmasida qoladi: bolalar va keksa qarindoshlar parvarishi, uy xo‘jaligi, ba’zan esa tomorqa yoki chorva bilan shug‘ullanish, maktab va poliklinika bilan muloqot qilish.

YUNISEF tadqiqotiga ko‘ra, muhojirlar tomonidan qoldirilgan bolalarning qariyb 63 foizi onasi bilan yashaydi. Oiladan otalar ketganida, odatda aynan onalar asosiy vasiylarga aylanishadi.

Shu bilan birga, ba’zi ayollar eri ketganidan keyin uning ota-onasi uyida yashaydi va u yuborgan pullarni har doim ham mustaqil tasarruf eta olmaydi. Pul o‘tkazmalari kechikishi yoki to‘xtab qolishi mumkin, ayolning o‘zida esa shaxsiy daromad bo‘lmasligi ehtimoli bor.

Natijada oilaning kundalik hayoti uchun mas’uliyat uning chekiga tushadi, ammo qarorlarni mustaqil qabul qilish va oila resurslarini tasarruf etish imkoniyatlari cheklangan bo‘lishi mumkin. Bunga erining taqdiridan xavotirlanish, yolg‘izlik va qarindoshlar tomonidan bo‘ladigan bosim ham qo‘shiladi.

Bu mehnat ko‘pincha oddiy oilaviy burch sifatida qabul qilinadi va shu sababli ko‘zga tashlanmay qolaveradi.

Mehnat muhojirligi nafaqat ketayotganlarning, balki uyda qolayotganlarning ham hayotini o‘zgartiradi. Bir inson boshqa mamlakatda pul topayotgan bir paytda, ikkinchisi oilaga bo‘lgan kundalik g‘amxo‘rlikning katta qismini o‘z zimmasiga oladi.

A. Kurmitchkina tayyorladi

#SukutSaqlama #MehnatMuhojirligi

10 sutka ma’muriy qamoq: murabbiy Afzal Akbarov oilaviy zo‘ravonlikda aybdor deb topildi

29-sentabr kuni Jinoyat ishlari bo‘yicha Chilonzor tumani sudi sport ustasi va murabbiy Afzal Akbarovga farzandlarining ko‘z oldida turmush o‘rtog‘ini kaltaklagani uchun 10 sutka ma’muriy qamoq jazosini tayinladi.

Avgust oyida "Nemolchi.uz" loyihasiga ikki nafar kichik yoshli farzandning onasi murojaat qilgan edi. Uning aytishicha, turmush o‘rtog‘i Afzal Akbarov — yunon-rum kurashi bo‘yicha murabbiy va sport ustasi — uni muntazam ravishda kaltaklab, qo‘rqitib kelgan hamda oilasini ta’minlamagan. Ayol o‘zi va farzandlarining hayoti uchun qo‘rquvda yashagan.

Xabar e’lon qilingach, jabrlanuvchiga ekspertiza uchun yo‘llanma berildi, ijtimoiy xizmatlar u bilan bog‘lanib, keyingi qo‘llab-quvvatlash uchun ijtimoiy himoya reyestriga kiritdi. Toshkent shahar IIBB matbuot xizmati oilaviy (maishiy) zo‘ravonlik moddasi bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atilgani haqida xabar bergan edi. Biroq yakunda ish ma’muriy tartibda ko‘rib chiqildi: sud-tibbiy ekspertizasi tan jarohatlarini yengil va salomatlikning qisqa muddatga buzilishiga olib kelmagan deb topdi.

Sudda Akbarov xotinini kaltaklaganini tasdiqladi va boshqa bunday qilmaslikka va’da berib, yengillik berishni so‘radi. Jabrlanuvchi esa unga ma’muriy qamoq jazosi tayinlanishini so‘radi. Sud Afzal Akbarovni Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 59²-moddasi 2-qismi (oilaviy (maishiy) zo‘ravonlik) bo‘yicha aybdor deb topdi. Jazo — 10 sutka ma’muriy qamoq jazosi, qamoqqa olish muddati 29-sentabrdan hisoblanadi. Shuningdek, sud tajovuzkordan qamoqda saqlash xarajatlari uchun 618 ming sum undirish haqida qaror chiqardi.

Birinchi xabar e’lon qilingach, izohlarda o‘nlab odamlar "u unday odam emas" deb yozib, Akbarovni oqlashdi va ayolni tuhmatda ayblashdi. Biroq u sudda xotinini kaltaklaganini o‘zi tan oldi. Tanish-bilishlari uning obro‘sini himoya qilayotgan bir paytda, jabrlanuvchi nafaqat sodir bo‘lgan voqeani boshdan kechirishga, balki o‘z shaxsiga yog‘ilgan ayblovlarga ham javob berishga majbur bo‘ldi. Ayolning so‘zlariga ko‘ra, erining do‘stlari unga yozib, qo‘ng‘iroq qilishgan va arizani qaytarib olishni so‘rashgan.

Insonni yaxshi do‘st yoki murabbiy sifatida bilishingiz va u xotini bilan qanday munosabatda ekanligi haqida hech narsa bilmasligingiz mumkin. Kimningdir bu inson bilan muloqotdagi ijobiy tajribasi ayolning u bilan birga yashagan ayanchli tajribasini yo‘qqa chiqarmaydi. Arizani qaytarib olish uchun qilingan bosim qo‘ng‘iroqlari esa javobgarlikdan qochishga yordam beradi va jabrlanganlarni zo‘ravonlik bilan yuzma-yuz yolg‘iz qoldiradi. Aksariyat ayollarga yordam so‘rab murojaat qilishning o‘zi shundoq ham oson emas. Ular o‘zlarini kaltaklagan insonning do‘stlari oldida yana o‘zlarini oqlashga majbur bo‘lmasliklari kerak.

#SukutSaqlama

BMT Gender Snapshot 2026 hisobotini e’lon qildi. Undagi asosiy xulosalardan biri shuki, hozirgi sur’atlar saqlanib qolsa, dunyoga gender tengligiga erishish uchun yana taxminan 171 yil kerak bo‘ladi.

​BMTning Barqaror rivojlanish bo‘yicha beshinchi maqsadi kamsitish va gender zo‘ravonligiga chek qo‘yish, erta nikohlar hamda ayollar jinsiy a’zolarini shikastlovchi operatsiyalarga barham berish, iqtisodiy resurslardan teng foydalanishni va ayollarning siyosiy qarorlar qabul qilishdagi teng ishtirokini ta’minlashni o‘z ichiga oladi. Mamlakatlar ushbu vazifalarni bajarishi kerak bo‘lgan 2030-yilgacha bor-yo‘g‘i to‘rt yil qoldi. Biroq kuzatilayotgan 18 ta indikator va quyi indikatorlarning birontasi ham to‘liq bajarilish trayektoriyasida emas.

​Hisobot vaziyat yomonlashganini qayd etadi. Oxirgi ikki yil ichida ayollar huquqlari himoyasi uchun tashkil etilgan har uchinchi milliy institutning vakolatlari qisqardi. Taxminan har to‘rtinchisining operatsion moliyalashtirishi kamaydi, deyarli har o‘ntadan biri esa o‘z byudjeti ustidan nazoratni to‘liq yo‘qotdi.

​Gender tengligi bo‘yicha dasturlarni moliyalashtirish 2021-yildan eng past darajaga tushdi. Ayniqsa, ayollar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlarni moliyalashtirish keskin kamaydi — 2023-yildan 2024-yilgacha u 28% ga qisqardi. Ushbu qisqartirishlar fonida BMT tuzilmalarining 42% i gender tengligi ustida ishlash imkoniyatlari zaiflashganini ma’lum qildi.

​Gender zo‘ravonligi inson huquqlarining eng ommaviy buzilishlaridan biri bo‘lib qolmoqda. Dunyodagi deyarli har uchinchi ayol yaqin hamrohi (sherigi) yoki boshqa shaxs tomonidan jismoniy yoki jinsiy zo‘ravonlikni boshdan kechirgan. Oxirgi 12 oy ichida 316 million ayol yaqin hamrohi tomonidan jismoniy yoki jinsiy zo‘ravonlikka uchragan.

​Dunyodagi deyarli har beshinchi qiz 18 yoshga to‘lmasdan turmushga chiqmoqda. BMT baholashicha, 230 million ayol-qiz ayollar jinsiy a’zolarini shikastlovchi operatsiyalarni boshdan kechirgan.

​Tengsizlik kambag‘allik bilan uzviy bog‘liq. 2024-yilda ayollarning 9,9% i va erkaklarning 9,5% i o‘ta qashshoqlik sharoitida yashagan. 2030-yilga borib 1,1 milliardga yaqin ayollar va qizlar hali ham oziq-ovqat xavfsizligi yo‘qligiga duch kelishlari mumkin. Ayniqsa, 15 yoshdan 34 yoshgacha bo‘lgan yosh ayollar ko‘proq xavf ostida.

​Global siyosat hamon asosan erkaklardan iborat bo‘lib qolmoqda. Ayollar vazirlik lavozimlarining bor-yo‘g‘i 19% ini va kompaniyalar bosh direktorlarining taxminan 6% ini tashkil qiladi. Ular dunyodagi oliy sud organlarining beshtadan biridan kamrog‘iga rahbarlik qiladi.

​Siyosatdagi zo‘ravonlik vaziyatni yanada og‘irlashtirmoqda. Ba’zi mamlakatlarda saylovlarda o‘z nomzodini ko‘rsatayotgan har o‘nta ayoldan sakkiztasigacha bo‘lgan qismi jamoat hayotida zo‘ravonlik, tahdid yoki ta’qiblarga duch keladi.

​Agar davlatlar hozirgi sur’atni saqlab qolishsa, bugun tug‘ilgan qizaloq hatto keksalik yoshida ham tenglikni ko‘rmaydi. Tenglik 8-martga bag‘ishlangan ramziy bayonotlarni emas, balki siyosiy irodani talab qiladi: ayollar tashkilotlarini barqaror moliyalashtirish, kamsitish va zo‘ravonlikka qarshi qonunlar, barchaga ochiq parvarishlash infratuzilmasi, shaffof ish haqi, zarur bo‘lgan joylarda kotalar va ayollarning qarorlar qabul qilishdagi real ishtiroki kerak. Tenglik 171 yildan keyin o‘z-o‘zidan "yuz bermaydi". U faqat hokimiyat ayollar huquqlariga xarajat moddasi va qulay siyosiy kun tartibi sifatida qarashni to‘xtatgandagina keladi.

​Farida Aliyeva tayyorladi

# SukutSaqlama #statistika

#O‘quvchilardan

Turmush qurganimga 8 yil bo‘ldi. Betarbiya oilaga kelin bo‘lib, tarbiya ko‘rmagan yigitga turmushga chiqqanimni yashab ko‘rib bildim. Qaynotam ichuvchi edi. Uchta o‘g‘li ham ichuvchi bo‘lib qolgan ekan. Erim mana shu ichkilik sababli harbiy xizmatdan ketishga majbur bo‘ldi, qarzga botib ketdi.

U yerdan qaytib, juda qiyin kunlarni boshdan kechirdik. Baribir ikkita bolamni otasi ekan, tashlab keta olmadim. Fermaga ishga kirib qarzlarni birga to‘ladik. Lekin ichishda davom etyapti. Ichkilik ichib men va farzandlarimdan alamini olib urush qo‘ziydi.Mushtimzo‘r. Meni yolg‘iz ona katta qilgan qizman. Orqamda hech kim yo‘q. Shuni bilgan holda ham meni azoblab yashayapti.

Ajrashib ketay desam, borar joyim yoki oyoqqa turishim uchun suyangani insonim yo‘q. Qanday yo‘l tutishim mumkun, iltimos, maslahat bersangiz.

=============
Sukut saqlama.uz ga kelgan maktublardan. Siz ham o‘z hikoyangizni anonim tarzda yuborishingiz mumkin: https://forms.gle/ZKCabhpzFM3ewTUz9

‼️Hurmatli anonim, yuristlarimizga (@nemolchilaw_bot) yoki psixologlarimizga (@nemolchibot) Telegram bot orqali murojaat qilishingiz mumkin, ular sizga yordam berishadi, deb umid qilamiz.

_______
#SukutSaqlama #O‘quvchilardan

Toshkentda otalar farzandlari bilan birga sayr qilish uchun yigʻimoqda — «Otalar klubi»ning birinchi uchrashuviga 20 dan ortiq ota yigʻildi, hamjamiyatda esa 400 ga yaqin erkak bor.

​Ushbu harakat 2026-yilning yozida Rossiyada boshlanib, tez orada ko'plab shaharlarga tarqaldi. Formati oddiy: otalar bolalari bilan birga sayrga chiqadi, oʻzaro muloqot qiladi va tajriba almashadi. Endi bunday uchrashuvlar Toshkentda ham oʻtkazilmoqda.

​Asosiy gʻoya shundaki, bolani aylantirish, unga qarash qandaydir «jasorat» yoki «xotiniga yordam berish» emas. Bu er-xotin oʻrtasida teng boʻlinishi kerak boʻlgan oddiy ota-onalik burchidir.

​Isakova Ameliya

#SukutSaqlama

Sanoqli kunlar qoldi — Nukusda NeUyat festivalining ochilish marosimi bo‘lib o‘tadi!

4-oktabr kuni soat 18:30 da Jipek Joli Art Hotel’da uchrashamiz va NeUyat’ning yangi marshrutidagi birinchi shaharda birgalikda tadbirda uchrashamiz.

Bu yilgi festival san’at orqali ayollar tajribasi, zo‘ravonlik, og‘riq, uyat, kuch-quvvat va qo‘llab-quvvatlashni izlash mavzulariga bag‘ishlanadi.

Kirish bepul | 18+

📍 Jipek Joli Art Hotel
Nukus shahri, J. Aymurzayev ko‘chasi, 47A-uy

Sizni ochilish marosimida kutib qolamiz!

#NeUyat26 #SukutSaqlama #NeUyat

Namangandagi bog‘chada ombor mudiri 5 yoshli tarbiyalanuvchi qizni zo‘rlagani haqidagi xabar buni xalqimizni larzaga soldi. Zo‘ravonga eng og‘ir jazo so‘rashmoqda, bolalar tarbiyalanuvchi muassasada tekshirilmagan xodimlar nega faoliyat yuritishi so‘roq ostiga olindi.

Milliy TV jurnalistlari Namanganga borib holatni o‘rganishdi. Qizchaning onasi bilan suhbatlashishdi. Afsus, xabar ommaviy axborot vositalarida e'lon qilingunga qadar onaga ish bo‘yicha tayinli ma'lumot ham berilmagan. Onaning aytishicha, voqea sodir bo‘lgan kundagi videoyozuvlar o‘chirilgan. Qizchaning ichki kiyimlari esa tarbiyachilar tomonidan yuvib onaga berilgan.

Bugun ketma-ket Maktab va maktabgacha ta'lim vazirligi hamda Bolalar ombudsmanining bayonotrlati e'lon qilindi.

Maktabgacha ta'lim muassasalarida tekshiruvlar boshlanishi xabar qilindi.

Bolalar ombudsmani o’z vakolatlari doirasida maktabgacha ta’lim tashkilotida tarbiyalanuvchi bolaga nisbatan sodir etilgan jinsiy zo‘ravonlik yuzasidan MMTVga joriy yilning 22-sentabr kuni tegishli ta’sir hujjati - taqdimnoma kiritdi.

Mazkur hujjat orqali Bolalar ombudsmani:

Maktabgacha ta’lim tashkilotida tarbiyalanuvchiga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik holati yuzasidan o‘tkazilayotgan xizmat tekshiruvi natijalarini tanqidiy ko‘rib chiqish, aniqlangan kamchiliklar yuzasidan tegishli choralar ko‘rilishini hamda mas’ul xodimlarning belgilangan tartibda javobgarligi masalasini ta’minlashni so’ragan.

Shuningdek, mazkur hodisaning sodir etilishiga imkon bergan sabab va shart-sharoitlarni bartaraf etish, barcha maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalar xavfsizligini ta’minlash, kelgusida ushbu holatlarga takroran yoʻl qoʻymaslik hamda ularning oldini olishga qaratilgan zarur choralar ko’rish talab etilgan.

Voqealar rivojini kuzatamiz va zo‘ravonga eng og‘ir jazo berilishiga umid qilamiz.

#SukutSaqlama #AdolatTalabEtamiz

15-sentabr kuni Shayxontohur tumanidagi maktabda shartnoma asosida ishlab kelgan 23 yoshli qo‘riqlash xizmati xodimi oltinchi sinf o‘quvchisining belidan quchoqlab, labidan o‘pgan.

​Surishtiruv organi ushbu harakatlarni Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 41-1-moddasi (“Shahvoniylik shilqimlik”) bo‘yicha ma’muriy huquqbuzarlik deb baholadi va bayonnomani sudga yubordi. Sud ishni ushbu modda sanksiyasida ko‘rib chiqishni rad etdi: u holat to‘liq tekshirilmagani hamda erkakning harakatlarida jinoyat alomatlari bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatib, materiallarni qo‘shimcha tekshiruv o‘tkazish uchun prokurorga qaytardi.

​Nega 41-1-modda bo‘yicha kvalifikatsiya qilish savollar tug‘dirmoqda?
​Jinoyat kodeksining 129-moddasida 16 yoshga to'lmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilish uchun javobgarlik belgilangan, agar bola 14 yoshga yetmagan bo‘lsa, sanksiya yanada og‘irroq. Oliy sud Plenumida tushuntirilishicha, 16 yoshga to'lmagan bolaga nisbatan sodir etilgan va uyatsiz-buzuq harakatlarda ifodalangan shahvoniylik shilqimlik qilish JKning 129-moddasi bilan kvalifikatsiya qilinadi.

​Jabrlanuvchi 12 yoshda, shuningdek, gap faqat so‘zlar yoki ishoralar haqida emas, balki jismoniy kontakt haqida bormoqda. Yosh va harakatlar xususiyatining bunday uyg‘unlashuvida 129-modda tarkibi alomatlariga tekshiruv o‘tkazish — qo‘shimcha chora emas, balki huquqiy baho berishning majburiy bosqichidir. Yakuniy kvalifikatsiya esa tergov aniqlaydigan holatlarga bog‘liq.

​129-moddaning yana bir kvalifikatsiya qiluvchi belgisiga ham baho berish talab etiladi — bu harakatlarning bolani tarbiyalash zimmasiga yuklangan shaxs tomonidan sodir etilishidir. Maktab qo‘riqchisi shartnoma bo‘yicha ishlagan; ushbu belgi unga nisbatan tatbiq etilishi yoki etilmasligi lavozim nomiga emas, balki uning amaldagi majburiyatlariga bog‘liq.

​Ma’muriy va jinoiy kvalifikatsiya o‘rtasidagi tanlov jarayonni belgilaydi: tergov hajmi, isbotlanishi lozim bo‘lgan holatlar doirasi, jabrlanuvchining protsessual kafolatlari va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan javobgarlik chorasi.

​​NeMolchi.uz va IHMA qo'shma tadqiqotida (Irina Matviyenko va Nigina Xudaybergenova) 2024-yilgi sud materiallari tahlil qilingan. MJtKning 41-1-moddasi bo‘yicha 16 yoshdan kichik bolalar bilan bog‘liq 163 ta ishdan bor-yo‘g‘i beshtasi qo‘shimcha tekshiruv uchun prokuratura yoki tergov organlariga yuborilgan.
​Bu raqamlar qolgan holatlar jinoyat bo‘lmaganini anglatmaydi. Ular boshqa narsani ko‘rsatmoqda: bolalarga nisbatan shilqimlik qilish haqidagi ishlarda 129-modda alomatlariga tekshiruv tizimli ravishda o‘tkazilmaydi va kvalifikatsiya aksar hollarda muayyan sudning sinchkovligiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.

​Ushbu ishda sud dastlabki kvalifikatsiyani qabul qilmadi va materiallarga bolaning yoshi hamda harakatlar xususiyatini hisobga olgan holda baho berdi. Bunday yondashuv istisno emas, balki me’yor bo‘lishi kerak.
​Sud qarori erkakning aybini belgilamaydi va uning harakatlari JKning 129-moddasi bo‘yicha kvalifikatsiya qilib bo‘linganini anglatmaydi, lekin u ehtimoliy jinoyat alomatlarini tekshirish majburiyatini yuklaydi. Qo‘shimcha tekshiruv bosqichida qizaloq psixologik hamda huquqiy yordam olishi, jarayon esa u turli mutaxassislarga bo‘lib o‘tgan voqeani qayta-qayta gapirib berishga majbur bo‘lmaydigan tarzda tashkil etilishi muhim.

​Bolaga nisbatan jinsiy tajovuz har safar bunday eng quyi chegara bo‘yicha kvalifikatsiya qilinganda, bu ham huquqbuzarlar, ham jamiyat uchun shunday xulq-atvorga yo‘l qo‘yilishi mumkinligi haqidagi signal bo‘ladi. Bolalarga nisbatan zoʻravonlikka toqat qilmaslik munosabatini shakllantirish barcha darajalarda izchillikni talab etadi: o‘quvchilar xavfsizligi va xodimlarni tekshirish uchun mas’ul bo‘lgan maktabdan tortib, qonunning ishlashi qarorlariga bog‘liq bo‘lgan surishtiruv organlari, prokuratura va sudlargacha.

Nigina Xudaybergenova

​#SukutSaqlama #bolalar

Xalima Muhitdinova: Kolxozdan Oliy sud raisligigacha bo‘lgan matonat yo‘li

Namanganda mamlakatimiz sus-huquq sohasining rivojlanishida chuqur iz qoldirgan huquqshunos Xalima Muhitdinova tavalludining 110 yilligiga bag‘ishlangan tadbirlar bo‘lib o‘tdi. Uning nomi berilgan akademik litseyda byust va memorial muzey ochildi, viloyat teatrida esa kitob hamda “Matonat malikasi” hujjatli filmi taqdim etildi.

Kolxozdan prokuratura va Oliy sudgacha
Xalima Muhitdinova 1916-yilda Namangan viloyatining Uychi tumanida tug‘ilgan. U kolxoz ishchiligidan prokuratura xodimi, adliya vaziri o‘rinbosari va Oliy sud raisligigacha bo‘lgan sharafli yo‘lni bosib o‘tdi.

Uning biografiyasidagi eng taniqli epizodlardan biri — 1944-yildagi Xovos tumanidagi ensefalit epidemiyasidir. Maxsus hukumat komissiyasi rahbari etib tayinlangan Xalima Qodirovna tumanlarda shaxsan o‘zi bo‘lib, xavfli hududdan sog‘lom bolalarni Zangiota tumaniga evakuatsiya qilish va Moskvadan malakali shifokorlar kelishini tashkillashtirdi hamda ko‘plab insonlar umrini saqlab qoldi.

Adolat va sud mustaqilligi yo‘lidagi qat’iyat
1972-yil noyabrida Xalima Muhitdinova Oliy sud raisi etib saylandi. Uning rahbarlik davri sud tizimi uchun murakkab davrga to‘g‘ri keldi. Moskvadan kelgan ittifoqchi prokuratura tergovchilari Zverev va Karakozov uni so‘roqqa chaqirtirishganda, u qat’iylik bilan: “Agar prokuraturaga Oliy sud raisi kerak bo‘lsa, uning vakillari Oliy sudga o‘zlari kelishsin”, — deb javob bergan. Bu shunchaki shaxsiy qadr-qimmatni emas, balki sud hokimiyati mustaqilligini mardona himoya qilish edi.

Xalima Muhitdinovani ba’zan Oliy sudning birinchi ayol raisi deb atashadi, biroq bu tarixiy jihatdan unchalik to‘g‘ri emas:
Xadicha Sulaymanova — O‘zbekiston Oliy sudini boshqargan birinchi ayol (1964-yil). Xalima Muhitdinova — ushbu lavozimga kelgan ikkinchi ayol. Farruxa Muhitdinova — mustaqil O‘zbekistonda Oliy sudga rahbarlik qilgan birinchi ayol (2003–2005-yillar). Robaxon Mahmudova — 2026-yil 18-iyunda Oliy sud raisi etib saylandi va O‘zbekiston tarixida bu lavozimni egallagan to‘rtinchi ayolga aylandi.

Bu nima uchun muhim?
BMT Taraqqiyot Dasturining (BMTTD) global tahlillariga ko‘ra, dunyoning 224 yurisdiksiyasidan faqat 44 tasidagina Oliy sudlarni ayollar boshqaradi.
Xalima Qodirovna Muhitdinovaning hayot yo‘li shuni ko‘rsatadiki, ayollarning oliy sud organlaridagi ishtiroki shunchaki raqamlar emas. Eng muhimi — professionalizm, prinsipiallik va odil sudlov mustaqilligini himoya qilishga bo‘lgan tayyorgarlikdir.

Nigina Xudaybergenova

#SukutSaqlama #AyollarHuquqlari #Tarix #Adolat

Yaqin kunlarda “jadid”, “jadidchilik” atamalari ko‘p tilga olinyapti. Jadidlar deganda esa ko‘pincha Munavvar Qori, Behbudiy, Fitrat, Avloniy kabi erkak ziyolilarni eslaymiz.
Ammo o‘sha davrga kelib, ayollar orasida ma’rifat, ijod va jamiyatdagi xotin-qizlar taqdiri haqida yozganlar bo‘lganmi?
Shu savol ortidan izlanib, Samar Bonu nomi va ijodi bilan tanishdim.

Samar Bonu Sirojiddin qizi (1837–1891) XIX asr o‘zbek adabiy muhitining o‘ziga xos vakillaridan biri, Huvaydoning chevarasi. U jadidchilik harakatidan ancha oldin yashagan. Shuning uchun uni jadid deb atash tarixiy jihatdan to‘g‘ri bo‘lmaydi. Ammo uning ijodida keyinchalik ma’rifatparvarlik va ijtimoiy uyg‘onish bilan bog‘lanadigan ayrim masalalar — ayollar taqdiri, erkinlik, insonning o‘z yo‘lini tanlashi, jaholat va g‘aflatga qarshi turish kabi mavzular ko‘rinadi.

O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi va professor Nurboy Jabborovning Samar Bonu haqidagi tadqiqotlarida qayd etilishicha, u 19 yoshida beva qolgan. “Bonu g‘arib” she’rida o‘z boshidan kechirgan ayriliq va og‘irliklarni shaxsiy dard bilan cheklab qo‘ymaydi: o‘zi kabi ayollarning taqdiri va zamonasidagi haq-huquqsizliklar haqida yozadi.
Bu jihat Samar Bonu ijodini faqat muhabbat yoki ayriliq she’riyati sifatida ko‘rmaslikka imkon beradi.

U ayol taqdirini o‘z davrining ijtimoiy hayotidan ajratmaydi. Layli, Shirin kabi mumtoz adabiyot qahramonlari bilan dardlashar ekan, aslida ayolning jamiyatdagi o‘rni, uning boshidan kechirayotgan cheklovlari haqida ham gapiradi.

Yana bir qiziq jihat — Samar Bonuning o‘z she’rlarini jamlab, devon tuzgani.

U o‘zini shunchaki she’r yozib qo‘ygan ayol sifatida emas, adabiy meros qoldirayotgan ijodkor sifatida ko‘rgan. “Meros dedim bobomlardan” masnaviysida Huvaydo, Navoiy, Hofiz, Shams Tabriziy, Ahmad Yassaviy kabi ijodkorlarni tilga oladi va o‘zining adabiy ildizlarini ko‘rsatadi. Ularning asarlariga tatabbu va tajnislar yozgani ham qayd etilgan.

Samar Bonu ijodida erkinlik masalasi ham alohida o‘rin tutadi. U “Falak ozoridan ming dod”, “Hech qaysi inson ham”, “Dilda dardim kim bilur?”, “Benavolar” kabi she’rlarida o‘zi tanlagan yo‘ldan qaytmaslik, insonning o‘z irodasiga tayanishi haqida yozadi.

Uning “Ishqi yo‘q odam hamisha g‘aflati...” misralaridagi “g‘aflat” takrori ham bejiz emas. Samar Bonu uchun ishq shunchaki romantik tuyg‘u emas — u insonni uyg‘otadigan, uni befarqlikdan chiqaradigan holat sifatida talqin qilinadi.

Shu sabab Samar Bonuni bugungi tushunchalar bilan majburan “jadid ayol” deb atashdan ko‘ra, uni jadidchilikdan oldingi davrda yashagan, o‘z ovozi va qarashlariga ega bo‘lgan ma’rifatparvar ijodkor ayollardan biri sifatida o‘rganish qiziqroq.

Chunki jadidlar davri kelganida ayollar ta’limi, ma’rifati, jamiyatdagi o‘rni va huquqlari haqida gapirish birdan paydo bo‘lib qolmagan.
Undan oldin ham bu haqda o‘ylagan, yozgan va o‘z hayoti orqali bu masalalarni ko‘targan ayollar bo‘lgan.

Samar Bonu — ana shunday nomlardan biri.

Manba: https://iqbol.uz/uz/razdel-menyu-stranitsy/item/1124-shoira-samar-bonu-tavalludining-180-jilligiga.html

Sultonbaxtbegim tayyorladi

#SukutSaqlama #AyolQudrati #JadidAyollar

NeUyat — ochilish marosimi 4-oktabr kuni soat 18:30 da, Nukus shahridagi Jipek Joli Art Hotel'da bo‘lib o‘tadi

Biz #NeUyat festivalini boshlamoqdamiz va bu yilgi ilk ko‘rgazma Nukus shahrida o‘tkaziladi.

Festival markazida — o‘zbekistonlik rassom ayollarning san’at orqali ayollar tajribasi, zo‘ravonlik, og‘riq va travma, uyat va sukunat, shuningdek, kuch-quvvat, qo‘llab-quvvatlash va ruhiy tiklanish haqida so‘z yurituvchi asarlari ko‘rgazmasi joy olgan.

Sizni 4-oktabr kuni soat 18:30 da Jipek Joli Art Hotel'da kutib qolamiz.

NeUyat — bu shunchaki ko‘rgazma emas. Festival davomida Nukusda turli tadbirlar dasturi bo‘lib o‘tadi va uni tez orada alohida taqdim etamiz.
Biz uchun NeUyat — bu aksar hollarda sukut saqlashga odatlanilgan mavzular haqida ochiq muloqot qilish maydonidir. Uyat va ayblovlar o‘rnida tushunish, qo‘llab-quvvatlash va hamjihatlik paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan makondir.

Nukus — NeUyat marshrutining birinchi nuqtasi. Va 4-oktabr kuni biz ushbu yo‘lni siz bilan birga boshlaymiz.

🗓 Ochilish marosimi: 4-oktabr, soat 18:30
📍Jipek Joli Art Hotel, Nukus shahri, J. Aymurzayev ko‘chasi, 47A-uy
⏰ Ko‘rgazma 4-oktabrdan 21-oktabrgacha (soat 11:00 dan 18:00 gacha) ochiq bo‘ladi
🔞 Kirish bepul, 18+

Yangiliklarimizni kuzatib boring, Nukusdagi festival dasturini juda tez orada e’lon qilamiz.

Loyiha Shveytsariyaning O‘zbekistondagi Elchixonasi ko‘magida amalga oshirilmoqda.

#NeUyat26 #SukutSaqlama #NeUyat26Nukus

Oʻzbekistonda ish joyida tazyiq va zoʻravonlik haqida xabar berish mexanizmi tasdiqlandi.

Ish joyida sizga tazyiq o‘tkazayotgan yoki shilqimlik qilayotgan shaxs bir vaqtning o‘zida rahbingiz ham bo‘lsa, nima qilish kerak? O‘zbekistonda bunday holatlar uchun murojaat qilish va ko‘rib chiqishning alohida mexanizmi joriy etilmoqda.

21-sentabr kuni O‘zbekiston Prezidenti ish joyida tazyiq, zo‘ravonlik va shilqimlik holatlarini aniqlash hamda ko‘rib chiqish tartibini belgilovchi PQ-345-sonli qarorni imzoladi.

2026-yil 1-dekabrgacha “Xavfsiz va hurmatga asoslangan ish muhiti” axborot portali ishga tushiriladi. U orqali tazyiq va zo‘ravonlik holatlari bo‘yicha murojaatlar onlayn qabul qilinadi, murojaatlarni ko‘rib chiqish, dalillarni yig‘ish, xulosa tayyorlash va tekshiruv natijalarini nazorat qilish jarayonlari raqamlashtiriladi.

Shikoyat bevosita rahbar ustidan tushgan holat alohida nazarda tutilgan. Bunday holatda masala yuqori turuvchi instansiyaga avtomatik yo‘naltiriladi. Qaror murojaat qilgan xodimning shaxsiy ma'lumotlari himoya qilinishini ko‘zda tutadi.
Qaror materiallarida xodim o‘z huquqlarini himoya qilgani uchun uning ish sharoitlarini yomonlashtirish yoki jazolashga yo‘l qo‘yilmasligi alohida ta’kidlangan.
Hozircha ushbu mexanizm davlat organlari hamda davlat ulushi 50 foiz va undan yuqori bo‘lgan tashkilotlarga tatbiq etiladi. Nodavlat tashkilotlar uchun esa tizimdan dmi.mehnat.uz orqali foydalanish imkoniyati ixtiyoriy asosda taqdim etiladi.

Avvalroq biz nima uchun odamlar ish joyidagi tazyiq va zo‘ravonlik haqida gapirmasliklari, shaxsiy chegaralarning buzilishi qanday qilib “odatiy” ish madaniyatining bir qismiga aylanib qolishi hamda shunday vaziyatga duch kelsangiz nima qilish kerakligi haqida yozgan edik.

Yuqoridagi qaror bilan Kambag‘allikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda Adliya vazirligiga ikki oy muddatda O‘zbekiston tomonidan Xalqaro mehnat tashkilotining (XMT) mehnat sohasida zo‘ravonlik va shilqimlik to‘g‘risidagi 190-sonli Konvensiyasini ratifikatsiya qilish bo‘yicha takliflar tayyorlash topshirildi.

Yangi mexanizm 1-dekabrgacha ishga tushishi kerak. Tizim ishga tushirilgach, uning amaliyotda qanday ishlashini va ish joyida zo‘ravonlik yoki shilqimlikka duch kelayotganlar uchun qanchalik qulay hamda foydalanishga oson bo‘lishini kuzatish muhim bo‘ladi.

Angalisheva R.

#SukutSaqlama #MehnatHuquqlari

EGARDAGI AYOL: OTLIQDAN KAMONBOZGACHA

Mo‘mina Daminova 10 yildan beri ot sporti bilan, oxirgi to‘rt yil davomida esa otliq kamondan otish sporti bilan shug‘ullanib kelmoqda. Bu vaqt ichida u Rossiya, Yevropa va Osiyodagi xalqaro musobaqalarda ishtirok etdi, Fransiyada esa bronza medalini qo‘lga kiritdi.

Mo‘mina uch marta Butunjahon ko‘chmanchilar o‘yinlarida ishtirok etgan: 2022-yilda Turkiyada, 2024-yilda Qozog‘istonda va 2026-yilda Qirg‘izistonda.

24-sentabr kuni Human House'da Mo‘mina Daminova bilan uchrashamiz va uning sport yo‘li haqida suhbatlashamiz: u ot sporti va otliq kamonbozlikka qanday kirib kelgani, mashg‘ulotlar qanday o‘tishi va sportchining xalqaro musobaqalardagi chiqishlari ortida nimalar turgani haqida gaplashamiz.

Ishtirok etish bepul. Joylar soni cheklangan.

Ro‘yxatdan o'tish: https://forms.gle/1SiL5gWh5UKXVAKb9

📅 sana: 24-sentabr (payshanba)
⏰ vaqt: 18:30
📍 Human House (Kichik Mirobod ko‘chasi, 43)

#SukutSaqlama

Barchin obrazi: O‘zbek eposidagi ayol qudrati va mustaqilligi fenomeni

​"Alpomish" xalq qahramonlik eposi faqatgina mardlik va vatanparvarlik madhi emas, balki o‘zbek xalq og‘zaki ijodida ayolga bo‘lgan yuksak ehtirom, martaba jihatdan tenglikning tarixiy ildizlarini ko‘rsatuvchi muhim manbadir.

Dostonning bosh qahramonlaridan biri bo‘lmish Barchin obraziga xotin-qizlar huquqlari va erkinliklari prizmasidan yondashilsa, u an’anaviy patriarxal jamiyatning passiv ayoli emas, balki o‘z taqdirini o‘zi belgilash huquqiga ega bo‘lgan, kuchli, mustaqil va strategik fikrlaydigan ayol timsoli sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu sadoqatli va mard qiz siymosida ayol erkinligining bir nechta muhim jihatlarini ko‘rish mumkin.

​Birinchidan, Barchin o‘z taqdiri va nikohi masalasida mutloq tanlov erkinligini talab qiladi va bunga erishadi. Erkaklar hukmron bo‘lgan tuzumlarda ayol kishi odatda ota yoki akaning irodasi bilan turmushga berilgan bir vaziyatda, Barchin o‘ziga da’vogar bo‘lgan to‘qson alpga — ularning hududida yashayotganidan qat’i nazar, shart qo‘yadi. To‘rt shart — poyga, kamon otish, kurash va merganlik — shunchaki jismoniy sinovlar emas, balki Barchinning o‘z tengini, o‘ziga munosib bo‘lgan ham jismonan, ham ma’nan kuchli sherikni tanlash huquqi uchun kurashidir. Barchin uni zo‘rlik bilan xotin qilib olish maqsadida bo‘lgan Ko‘kamanni bir zarbada yerga ag‘anatib, jismonan undan ustunligini ko‘rsatadi. U o‘zini majburiy nikoh obyekti bo‘lishdan qutqarib, jarayonning faol subyektiga aylanadi.

​Ikkinchidan, Barchinning jismoniy va intellektual ustunligi ayol go‘zalligining faqat tashqi ko‘rinish bilan cheklanmasligini isbotlaydi. Dostonda u nafaqat latofatli, balki alplik maqomiga ega, qurol ishlatishni, ot choptirishni mukammal biladigan jangchi sifatida tasvirlanadi. Boshqacha aytganda, u erkaklar hukmron bo‘lgan harbiy va ijtimoiy makonda ular bilan tengma-teng raqobatlasha oladi. To‘qson alpning tahdidlari qarshisida vahimaga tushmay, vaziyatni aql va qat’iyat bilan boshqarishi uning yuksak irodasi va strategik tafakkuridan dalolat beradi.

​Uchinchidan, dostondagi Barchin obrazi ayolning qabila va davlat boshqaruvidagi, oila mustahkamligini ta’minlashdagi faol rolini oqlaydi. Eri Alpomish tutqunlikda bo‘lgan yillarda Barchin oila sha’nini va o‘z mustaqilligini Ultontozning tahqirlaridan himoya qila oladi. U taslim bo‘lmaydi, balki kurashadi, o‘z qadriyatlariga sodiq qoladi. Bu sifatlar uni an’anaviy adabiyotdagi ojiza va qutqarilishga muhtoj ayol stereotipidan butkul uzoqlashtirib, o‘z-o‘zini qutqara oladigan va atrofidagilarni ham birlashtira oladigan yetakchi darajasiga ko‘taradi.

​Xulosa qilib aytganda, "Alpomish" dostonidagi Barchin obrazi Markaziy Osiyo ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchi madaniyatida ayollar ega bo‘lgan yuksak ijtimoiy mavqening badiiy aksidir. Ijtimoiy adolat va ayol erkinligi nuqtai nazaridan Barchin — o‘z ovoziga, o‘z irodasiga va o‘z kuchiga ega bo‘lgan, asrlar osha xotin-qizlar huquqlari va qadr-qimmatining ramzi bo‘lib kelayotgan o‘lmas qahramondir.

​Sultonbaxtbegim tayyorladi

#SukutSaqlama #AyolQudrati #DostonlardaAyolObrazi

Toshkentda avtobusda yo‘lovchi ayolga shilqimlik qilgan erkak uch sutkaga qamaldi

Hodisa Sergeli tumani hududidan o‘tuvchi 47-sonli avtobusda sodir bo‘lgan. 26 yoshli T. Z. yo‘lovchi ayolning tanasining turli joylariga qo‘l tegizgan.

Ayol shilqimlikni bas qilishni va to‘g‘ri o‘tirishni talab qilgan, biroq erkak uning talablarini e’tiborsiz qoldirib, qilmishini davom ettirgan.

Sudda T. Z. aybini tan oldi, qilgan ishidan pushaymonligini bildirdi va bunday holat boshqa takrorlanmasligiga va’da berdi. Jinoyat ishlari bo‘yicha Sergeli tuman sudi uni MJtKning 41-1-moddasi 1-qismi — “Shahvoniy shilqimlik” bo‘yicha aybli deb topdi va unga 3 sutka ma’muriy qamoq jazosini tayinladi.

#SukutSaqlama #ShahvoniyShilqimlik