سوادِ حرف

«دانهٔ خالِ رخ و زلف بهشتی‌رویان
دانه و دام شد آن آدم افلاکی را

زاهد از آب خرابات همان به که نخورد
حیفْ ناپاک خورَد آبِ بدان پاکی را»

(آقا محمدرضا قمشه‌ای متخلص به صهبا)


میرزا جهانگیر خان قشقایی نخستین دیدار خود با صهبا را چنین حکایت می‌کند:

«برای تحصيل حکمت و عرفان خدمت علامه مرحوم میرزا محمد رضا قمشه‌ای به تهران آمدم. ديدم هيچ جنبهٔ علمایی ندارد و به کرباس فروشان می‌ماند، اما در حال جذبه، از خدمتش طلب درس کردم، فرمود: فردا به خرابات آی!
خرابات محلی بود بيرون خندق، و درويشی در آن قهوه خانه‌ای داشت که محل تردد اهل ذوق بود؛ فردا به آنجا رفتم و ديدم در خلوتگاهی بر حصير نشسته، کتاب اسفار ملاصدرا را گشودم، ولی استاد آن را از سينه برخواند و چنان تحقيقی کرد که مرا به وجد آورد و از خود بی خود شدم و نمانده بود ديوانه شوم و استاد آن حالت من دريافت و این مصرع مولوی را فرمود:

قُوَتِ می، بشکند اِبريق را!»

(تاریخ حکما، استاد صدوقی سها)


🖼 میرزا جهانگیر خان قشقایی

@SufismAndSufiStudies

چهارگانه‌های عالم معنا (مراتب الهیت، شیخ سعد الدین حمویه)

در این جدول هر سطر نشان‌دهندۀ تجلیات مختلف «الله» در مراتب مختلف عالم الهیت است. خانه‌های هر ستون نیز با یک دیگر ارتباطی طولی دارند. یعنی برای مثال از قلب، جبرئیل زاده می‌شود و از جبرئیل امر، و از امر ابراهیم و از ابراهیم صُحُف و....

امیدوارم که تصحیح انتقادی این رساله، که با همکاری یکی از استادان عزیز صورت گرفته، به زودی منتشر شود.


پ.ن: البته این جدول بر اساس تحلیل‌های شیخ سعد الدین در آن رساله طراحی شده است، و خود جدول بدین صورت در رساله نیست.

#شیخ_سعدالدین_حمویه

@SufismAndSufiStudies

جلسۀ اول
@SufismAndSufiStudies

حدود یک سال پیش توفیق بود که ده نامهٔ آغازین مکتوبات عین القضات همدانی را با جمعی از دوستان بخوانیم، که البته به دلایلی جلسات ادامه پیدا نکرد.

شاید بازنشر صوت‌های آن ده جلسه برای دوستان عزیز کانال هم سودمند باشد، و بهانه‌ای شود برای خواندن نامه‌های عمیق و ارزندهٔ جناب عین القضات.


🖼 عین القضات همدانی در محضر شیخ احمد غزالی

@SufismAndSufiStudies

شمس تبریزی و شیخ سعد الدین حمویه

شیخ سعد الدین حمویه، به سبب کثرت سفر، با صوفیان و عالمان بسیاری در سراسر جهان ارتباط داشته است. همان‌طور که پیش از این در کانال از آن سخن رفت، شیخ سعد الدین مدتی هم در شامات ساکن بوده اند، احتمالاً در همان زمان‌ و در شام با شمس تبریزی نیز ملاقات می‌کند.

در مقالات شمس رد پاهایی از شیخ سعد الدین دیده می‌شود، شمس در مقالات یک بار به صراحت نام ایشان را می‌آورد: «دل من خوش می‌شود، می‌دانم که دگرم به قاضی نخواهی بردن، همچنین است، پس زود نمی‌گویی، لقمه همچنین در دهان نه، مویز در کفت ریزم، آهسته، که مشتم پُرست تا نریزی، دست نیکودار، خود سه بود، هلا مدد کنم، جره یا عاصم، اگر برسی بدیشان خاموش بکنی، جواب نگویی، سعد الدین حموی جوابش نگفت، اما او کجا و شما از کجا؟» (مقالات، 1391: ج2، 249).

در موضع دیگری از مقالات نیز از «سعد الدین»نامی حکایتی نقل می‌کند، که با توجه به آنکه ناقل حکایت محمد جوینی است، بعید نیست که منظور از آن سعد الدین نیز، شیخ سعد الدین حمویه باشد:
«محمد جوینی گفت: شمس، پیش سعد الدین بودم، از او سؤال کردم در آن آیت که تفسیر می‌کرد که، وما خلقت الجن والإنس إلا لیعبدون، این خدای بی‌نیازست؟ می‌گوید من که هیچ نیستم، این همه که در این جبلند پیش من گوز خر نه‌ارزند پس این چگونه بی‌نیازی باشد؟ تا او را چه شود، از این دو سخن‌تان موافق نیست. او بخندید، من نیز دانستم که می‌باید خندیدن. من نیز خندیدم. گفت: امشب بر ما باش. گفتم: تا اینجا چه کنم؟ دِماغم خشک کنی؟ مریدان را مغز و دماغ خشک کردی که چه؟ تا چه شود؟ بروم شوربا بخورم. گفت: برو، صحّ، نوش باشد. گفت که او می‌خواست که تو را فتوی کند که ملحدِ کشتنی‌ای، بر او اعتماد می‌کنی؟ گفت: چه می‌گویی؟ مرا در کفر گفتن پیش او دست بباید بستن و ایستادن. او آن نیست که می‌نماید در ظاهر.» (همان: 145)
اگر منظور از سعدالدین در اینجا حمویه باشد، احتمالاً به خاطر سخنان پیچیدۀ شیخ سعد الدین حمویه بوده که شمس ایشان را عامل خشکی دِماغ مریدان می‌دانسته، و گذشته از آن، درخور توجه است که شمس در پس کلمات ظاهراً خشک ایشان شوریدگی‌ای می‌دیده است.

#شیخ_سعدالدین_حمویه
#مقولات

@SufismAndSufiStudies

مقامات [الذکر] سبعة، فالأول ذکر اللسان، والثاني ذکر باللسان مع القلب، والثالث ذکر بالقلب دون اللسان، والرابع ذکر بالقلب مع الروح، والخامس ذکر بالروح دون القلب، والسادس ذکر بالروح مع السر، والسابع ذکر بالسر دون الروح.
وأقسام [الذکر] عشرة في المناقب والمراتب. فالأول: «لا إله إلا الله»، والثاني: «لا إله إلا هو»، والثالث: «إلا الله»، والرابع: «الله»، والخامس «لله»، والسادس: «له»، والسابع: «هو»، والثامن: «لا هو إلا هو»، التاسع: «لا أنت إلا أنت»، والعاشر: «لا أنا إلا أنا». (شیخ سعدالدین حمویه، بحر المعانی)

#شیخ_سعدالدین_حمویه

@SufismAndSufiStudies

«انگیزۀ پنهان در پس هر تمایلی خودبینی است، همین خودبینی است که بهترین و بدترین تمایلات را از ژرفای آدمی بر می‌کشد.»

«زمان و مکان چیزی نیستند مگر طول و عرضِ آن یگانۀ نامتناهی.»

«نور واحد است، خواه اخگری بر زمین باشد و خواه خورشید تابان، و آن نورِ خداست در آسمان.»

«نه هر آدمی تواند حقیقت را عریان ببیند، که اگر ببیند دیگر او را به تعلیم حاجتی نیست.»

«صوفی چنین است که به هر چیزی از دو منظر می‌نگرد: از منظر خویش و از منظر دیگران.»

(گفتارها، حضرت عنایت خان چشتی)

@SufismAndSufiStudies

اشارات و تنبیهاتی در باب مطالعات اسلامی

محمد رُستَم، متخصص تصوف و استاد تمام دانشگاه کارلتُن کانادا، در این نوشتار توصیه‌هایی کاربردی و ارزشمند برای دانشوران حوزۀ مطالعات اسلامی ارائه می‌کند. امیدوارم که این توصیه‌ها برای خوانندگان عزیز کانال مفید باشد، چنانکه برای نگارنده بسیار سودمند بود. ترجمۀ فارسی این نوشتار چند سال پیش در مجلۀ آینۀ پژوهش منتشر شد.

#مقولات

@SufismAndSufiStudies

سند خرقۀ #شیخ_سعدالدین_حمویه

مشهور است که جناب شیخ سعد الدین حمویه سه پیر یا استاد طریق داشته است: پیرِ خرقه که پسر عموی پدرشان شیخ الشیوخ صدر الدین حمویه بود، و پیرِ خلوت‌‌شان شیخ ولی‌تراش حضرت نجم الدین کبری، و پیرِ ذکرشان حضرت شیخ شهاب الدین عمر سهروردی. شیخ برای نخستین بار خرقه از دست شیخ الشیوخ صدر الدین حمویه پوشید، و پس از آن خدمت جناب شیخ نجم الدین کبری و سپس خدمت شیخ شهاب الدین سهروردی رسید.

#مقولات

@SufismAndSufiStudies

بر صفحۀ چهره‌ها کاتبِ لم یزلی
معکوس نوشته است نام دو علی

یک لام و دو عین با دو یایِ معکوس
از حاجب¹ و اَنف² و عین³ با خط جلی

¹حاجب: اَبرو
²اَنف: بینی
³عین: چشم

(منسوب به بوعلی‌سینا)

شعر از کانال برادر عزیزم

@SufismAndSufiStudies

«وقتی درویشی در دعوتی بود، قوّال چیزی می‌خواند. وی بی‌طاقت بود، شور می‌کرد بسیار و آن قوّال رنجه می‌گشت از بسیاریِ شور او، و دیگران وی را گفتند که: «خویشتن فرو گیر که بر دیگران رنج می‌رسد.» وی گفت: «چنین کنم.» قوّال فرا خواندن گرفت. وی سر میان دو زانو فرو برد و حَبوَه زد. چون سماع تمام کردند و دست فرا وی کردند و فرا جنبانیدند، ناخنان وی به یکدیگر فرو رفته بود و وی جان بداده. آن قوم و قوّال رنجه گشتند بغایتِ رنج، و توبه کردند.» (طبقات الصوفیه، خواجه عبدالله انصاری)

حَبْوَه زدن: نوعی از نشستن که در آن پشت و دو ساق پا را با لُنگ یا پارچه‌ای می‌بندند.


🖼 سماع صوفیان اثر استاد کمال الدین بهزاد


@SufismAndSufiStudies