📚 مروری بر مقالات پژوهشی درباره ناآرامی‌های پس از مرگ مهسا امینی

🔹از شهریور ۱۴۰۱ تاکنون، پژوهش‌های دانشگاهی متعددی در رشته‌هایی مانند علوم سیاسی، جامعه‌شناسی، مطالعات رسانه و جنبش‌های اجتماعی درباره اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی منتشر شده است. در چهار سال گذشته، حداقل ۲۹ مقاله علمی و دانشگاهی در رابطه با وقایع سال ۱۴۰۱ منتشر شده است که از زوایای متفاوتی به این موضوع پرداخته‌اند؛ از نقش توییتر و پروپاگاندای رایانشی گرفته تا ابعاد فراملی، فضای عمومی، روایت‌های رسانه‌ای، تحلیل شعارها و ساختار شبکه‌های اجتماعی. برخی از مقالات منتشر شده در این رابطه به شرح زیر است:

▪️ ۱. «همبستگی فراتر از مرزها: پیامدهای فراملی جنبش مهسا امینی»
✍🏻Naela Elmore | Social Movement Studies | 2024
این مقاله بررسی می‌کند که چگونه اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی از مرزهای ایران عبور کرد و به شکل‌گیری شبکه‌ای از فعالیت‌ها و کنش‌های همبستگی در سطح بین‌المللی انجامید. نویسنده نقش شبکه‌های اجتماعی، تجمعات خارج از ایران و چارچوب‌بندی فراملی مطالبات جنبش را بررسی می‌کند.
🔗 مطالعه مقاله

▪️ ۲. «بازخوانی ملت از درون: بازچارچوب‌بندی جنبش زن، زندگی، آزادی و تحول چشم‌انداز اجتماعی ـ سیاسی ایران»
✍🏻Arash Beidollahkhani | Frontiers in Political Science | 2026
این مقاله جنبش «زن، زندگی، آزادی» را از منظر هویت ملی و اجتماعی بررسی می‌کند و بر حضور گروه‌های قومی و فرهنگی مختلف در آن تمرکز دارد. نویسنده همچنین جنبش را در ارتباط با حقوق زنان، اقلیت‌های قومی و مذهبی و تحولات اجتماعی ـ سیاسی ایران تحلیل می‌کند.
🔗 مطالعه مقاله

▪️ ۳. «قطبیت توییتر و پروپاگاندای رایانشی: مطالعه موردی جنبش زن، زندگی، آزادی در ایران»
✍🏻Mohammad Rahbari, Philippe Blanchard & Hadi Safari | Journal of Information Technology & Politics | 2025
این پژوهش با استفاده از تحلیل شبکه‌های اجتماعی، تغییرات ساختار شبکه توییتر فارسی را پیش و پس از آغاز جنبش بررسی می‌کند. نتایج نشان می‌دهد ساختار شبکه در دوره مورد مطالعه از وضعیت دوقطبی به ساختاری تک‌قطبی‌تر تغییر کرده و مقاله شواهدی از نقش فعالیت‌های هماهنگ و پروپاگاندای رایانشی، به‌ویژه کمپین‌های هشتگی توسط جریانات اوپوزیسیون، ارائه می‌کند.
🔗 مطالعه مقاله

▪️ ۴. «#مهسا_امینی: کنشگری ایرانی در توییتر در عصر پروپاگاندای رایانشی»
✍🏻Hossein Kermani | Social Movement Studies | 2023
این مقاله از پژوهش‌های اولیه درباره نقش توییتر در اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی است. نویسنده با تمرکز بر هشتگ #MahsaAmini، شکل‌گیری و گسترش کنشگری دیجیتال و نقش فعالیت‌های هماهنگ در فضای اطلاعاتی توییتر را بررسی می‌کند.
🔗 مطالعه مقاله

▪️ ۵. «زن، زندگی، آزادی، یک سال بعد: آیا اعتراضات ایران موفق خواهند شد؟»
✍🏻Mahmood Monshipouri & Ramtin Zamiri | Middle East Policy | 2023
این مقاله عوامل شکل‌گیری و تداوم اعتراضات را بررسی می‌کند و در کنار مسئله پوشش، به عوامل اقتصادی، خدمات عمومی و نارضایتی‌های سیاسی و اجتماعی نیز توجه دارد. نویسندگان همچنین شرایط سیاسی و اقتصادی ایران و نقش عوامل داخلی و خارجی در تحولات پس از اعتراضات را مورد بحث قرار می‌دهند.
🔗 مطالعه مقاله

▪️ ۶. «زن، زندگی، آزادی: تسخیرکنندگان معترض فضا در ایران»
✍🏻Mahsa Alami Fariman & Ahmadreza Hakiminejad | European Journal of Cultural Studies | 2024
این مقاله جنبش را از منظر رابطه میان جنسیت، بدن و فضای عمومی بررسی می‌کند. نویسندگان توضیح می‌دهند که چگونه حضور زنان در فضاهای عمومی، شیوه پوشش و برخی کنش‌های روزمره می‌تواند به بازتعریف رابطه میان بدن زنان و فضای عمومی منجر شود.
🔗 مطالعه مقاله

▪️ ۷. «چارچوب‌بندی ناقص در جنبش تشخیصی: تحلیل کمی شعارها و تحلیل چارچوب جنبش زن، زندگی، آزادی در ایران»
✍🏻Amin Majidifard & Fatemeh Noei Teymori | Journal of Asian and African Studies | 2024
نویسندگان با تحلیل محتوای ۲۳۵۵ شعار، چارچوب‌های تفسیری شکل‌گرفته در جنبش را بررسی کرده‌اند. یافته اصلی این است که جنبش در شناسایی هدف اصلی اعتراضات پیشرفت قابل‌توجهی داشته، اما در ارائه تصویری کامل از وضعیت مطلوب و اهداف نهایی، با نوعی «چارچوب‌بندی ناقص» مواجه بوده است.
🔗 مطالعه مقاله

🔸این مقالات نشان می‌دهند که ناآرامی‌های سال ۱۴۰۱ از منظرهای متنوعی در ادبیات دانشگاهی بررسی شده‌اند: کنشگری دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی، قطب‌بندی سیاسی، پروپاگاندای رایانشی، تحلیل شعارها، بسیج فراملی، روایت‌های رسانه‌ای، جنسیت و فضای عمومی و ساختار اجتماعات آنلاین. لیست کامل این مقالات در فایل بالا آمده است.

❇️کانال تحلیل شبکه‌های اجتماعی مجازی
📲@socialMediaAnalysis