خلاصه‌ای از سخنرانی دکترلیلا اردبیلی در نشست «بازنمایی و جنگ»
۱۷ شهریور
🖊گزارشی از سمیه توحیدلو (دبیر نشست)
 
 
🔹دکتر اردبیلی در سخنرانی با عنوان «سرنوشت جنگ در دست روایت‌ها» بر این تأکید کردند که در دنیای معاصر، اهمیت جنگ روایت‌ها کمتر از جنگ‌های نظامی نیست و پیروزی یا شکست در درگیری‌ها دیگر تنها به قدرت نظامی وابسته نیست، بلکه به قدرت روایت‌سازی و توانایی کنترل جریان‌های گفتمانی نیز بستگی دارد.

🔹 نقش روایت‌ها در ساخت واقعیت:
◦ روایت‌ها تنها ابزاری برای بازنمایی واقعیت نیستند، بلکه خودشان واقعیت را می‌سازند، برساخت می‌کنند و معناسازی را به دست می‌گیرند.
◦ پژوهش‌های نوین در حوزه‌های علوم شناختی، به ویژه روایت‌شناسی شناختی، نشان می‌دهند که چگونه روایت‌ها نه تنها بر ذهنیت، بلکه بر ساختارهای مغزی و شیمیایی ما تأثیر می‌گذارند و کنش‌های ما را تحت کنترل خود درمی‌آورند.

🔹 ویژگی‌های مهم روایت‌ها: برای ارتقای سواد رسانه‌ای، شناخت این ویژگی‌ها ضروری است:
◦ نقطه آغاز روایت: اولین پرسش هنگام مواجهه با یک روایت باید این باشد که از کجا و از چه زمانی آغاز می‌شود. راوی (صاحب قدرت یا رسانه) نقطه شروع روایت را به گونه‌ای انتخاب می‌کند که به اهداف او خدمت کند (مثال: اسرائیل جنگ غزه را از ۷ اکتبر آغاز می‌کند و به ۷۵ سال اشغالگری نمی‌پردازد).

🔹 گزینشی بودن: روایت‌ها اطلاعات را به صورت گزینشی و هدفمند ارائه می‌دهند. راوی با توجه به نیت و جهت‌گیری خود، ترکیبی از واقعیت‌ها را کنار هم می‌چیند تا بر ذهن مخاطب تأثیر بگذارد.
◦ نمایانگر ذهن راوی و تأثیرگذار بر مخاطب: روایت‌ها هم ذهنیت و جهت‌گیری‌های درونی راوی را آشکار می‌کنند و هم به شدت بر ذهن، ادراک حسی مخاطب از دنیای اطراف، به ویژه در بحران‌هایی مانند جنگ، تأثیر می‌گذارند.

🔹 روایت‌های قالب :
◦ مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها و داستان‌هایی هستند که در یک جامعه رواج دارند و به اعضای آن می‌آموزند چه چیزی درست، غلط، هنجار یا ناهنجار است.
◦ استفاده اسرائیل: اسرائیل به صورت ماهرانه‌ای از این روایت‌ها در خطاب به مردم ایران استفاده کرد. مثلاً با استعاره "جبران لطف تاریخی" حمله خود را لطفی برای نجات مردم معرفی کرد و تأکید نمود که «ما با مردم کار نداریم، جنگمان با حکومتی‌هاست»، که به طور مؤثری بر ذهنیت و کنش‌های مردم ایران تأثیر گذاشت.

🔹 کلان‌روایت‌ها و جلب حمایت جهانی:
◦ اسرائیل در گفتگو با جامعه بین‌الملل، به خوبی از کلان‌روایت‌ها استفاده کرد. با تمرکز بر مؤلفه‌های مهم گفتمان غرب مانند آزادی و رهایی از تهدید ، ایران را به عنوان یک «تهدید بزرگ» معرفی کرد که باید ریشه‌کن شود و حملات خود را «دفاع مشروع» از آزادی و امنیت خود جلوه داد.

🔹 موفقیت روایت‌سازی حماس:
◦ خانم دکتر اردبیلی در مقابل، به موفقیت حماس در روایت‌سازی اشاره کردند. حماس با ایجاد یک استعاره مرکزی که خودمختاری فلسطینی‌ها را با «حمایت از حماس» معادل می‌دانست، توانست بخش قابل توجهی از افکار عمومی جهانی را به خود جلب کند. این موفقیت در گفتمان‌سازی، حتی به رسمیت شناختن و مذاکره دولت‌ها با حماس به عنوان یک حزب غیردولتی کمک کرد.

🔹 در پایان، دکتر اردبیلی خاطرنشان کردند که در دنیای رسانه‌ای امروز، صرفاً توجه به تسلیحات جنگی کافی نیست. جنگ نرم و قدرت رسانه، که شامل استفاده ماهرانه از مؤلفه‌های روایت‌سازی، روایت‌گری و کنترل گفتمان‌ها می‌شود، اهمیتی حیاتی دارد و باید بیش از پیش مورد توجه دستگاه‌های سیاست‌گذار قرار گیرد.
 #نشست‌های_انجمن
#روزنوشته‌های_سمیه_توحیدلو
@smtohidloo.