کنفوسیوسیسم بیشتر یک فلسفه اخلاقی و اجتماعی است. در کنار آن، بودیسم، تائوئیسم و باورهای سنتی چین طی قرن‌ها با یکدیگر درآمیخته‌اند و مجموعه‌ای از باورهای رایج را شکل داده‌اند.
خدا و ایزدها
در باورهای سنتی چین، ایزدها و الهه‌های گوناگونی وجود دارند که هر کدام با بخشی از زندگی انسان ارتباط دارند؛ مانند تحصیل، شغل، ثروت، سلامتی یا خانواده.
ریشه این ایزدها یکسان نیست. برخی از اسطوره‌های باستانی چین آمده‌اند، برخی از بودیسم و تائوئیسم وارد فرهنگ چین شده‌اند و برخی دیگر شخصیت‌های تاریخی واقعی بوده‌اند. برای مثال، گوان یو، سردار مشهور دوره سه پادشاهی، در فرهنگ عامه به عنوان ایزد ثروت مورد احترام بسیاری از مردم است.
عبادت و حضور در معابد
در فرهنگ سنتی چین، معمولاً آیین‌های عبادی منظم جایگاه محوری ندارند. بسیاری از مردم زمانی به معابد بودایی یا تائویی می‌روند که آرزویی داشته باشند یا بخواهند برای موضوعی مانند موفقیت در تحصیل، پیشرفت شغلی، سلامتی، ازدواج یا فرزند دار شدن دعا کنند.
در معابد معمولاً عود روشن می‌کنند، ادای احترام می‌کنند و آرزوی خود را بیان می‌کنند.
به همین دلیل، بسیاری از پژوهشگران نگاه مردم چین به باورهای دینی را نگاهی عمل‌گرایانه می‌دانند؛ یعنی این باورها بیشتر در زندگی روزمره و مناسبت‌های مختلف حضور دارند.
روح، جهان زیرین و زندگی پس از مرگ
در فرهنگ سنتی چین، مفاهیمی مانند روح، جهان زیرین و جهنم نیز وجود دارد.
باور رایج این است که انسان پس از مرگ وارد جهان زیرین می‌شود و در آنجا درباره اعمال او داوری صورت می‌گیرد.
پس از گسترش بودیسم در چین، باور به تناسخ نیز در میان مردم رواج یافت.
بر اساس این باور، روح ابتدا نزد یاما، پادشاه جهنم، می‌رود تا اعمال او بررسی شود.
افراد نیک است به بهشت می روند برخی که اعمال نیک و بد مساوی دارند دوباره متولد می‌شوند و کسانی که اعمال بسیار بدی داشته‌اند، برای مجازات به هجده طبقه جهنم فرستاده می‌شوند.
شیطان و نیروهای شر
در فرهنگ سنتی چین نیز از ارواح خبیث و موجودات شرور سخن گفته می‌شود و گاهی مردم از عباراتی مانند «فلانی روحش را به شیطان فروخته است» استفاده می‌کنند.
البته مفهوم شیطان در فرهنگ چین با برداشت‌های موجود در برخی ادیان دیگر کاملاً یکسان نیست.
احترام به نیاکان و درگذشتگان
احترام به نیاکان و درگذشتگان جایگاه مهمی در فرهنگ سنتی چین دارد. یکی از رسوم قدیمی این است که خانواده‌ها برای درگذشتگان خود هدایای کاغذی (مانند پول تقلبی) را می‌سوزانند، زیرا باور دارند این هدایا به نوعی به روح متوفی در جهان زیرین می‌رسد.
امروزه به دلیل خطر آتش‌سوزی، دولت این رسم را دیگر تشویق نمی‌کند و این آیین بیشتر در برخی مناطق روستایی دیده می‌شود. امروزه بسیاری از مردم هنگام زیارت قبر عزیزان خود گل سفید، میوه یا شیرینی بر سر مزار می‌گذارند.
آیا این باورها یک دین محسوب می‌شوند؟
این موضوع همچنان میان پژوهشگران مورد بحث است.
دلیل آن این است که باورهای عامیانه چین، برخلاف بسیاری از ادیان، کتاب مقدس واحد، سازمان مذهبی واحد یا آیین‌های عبادی منظم و یکسان برای همه پیروان ندارند.
با این حال، این باورها بخش مهمی از فرهنگ، اخلاق، سنت‌های خانوادگی و زندگی روزمره مردم چین را تشکیل می‌دهند.
ادیان رسمی در چین
این ها که گفتم باور چینی های هان هست اما پنج دین اصلی که در چین به رسمیت شناخته شده‌اند عبارت‌اند از:
• بودیسم
• تائوئیسم
• اسلام
• کاتولیک
• پروتستان
برآورد می‌شود حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد جمعیت چین پیرو یکی از ادیان رسمی باشند.
حزب کمونیست و دین
مارکسیسم بر ماتریالیسم استوار است و از این رو اعضای حزب کمونیست چین باید ملحد باشند.
به همین دلیل، افرادی که به عضویت حزب کمونیست درمی‌آیند، نباید وابستگی مذهبی داشته باشند.
البته این موضوع فقط مربوط به اعضای حزب است و مردم عادی می‌توانند دین خود را انتخاب کنند و پیرو بودیسم، اسلام، مسیحیت یا دیگر ادیان باشند.
به طور کلی، بیشتر چینی‌های هان خود را پیرو یک دین مشخص معرفی نمی‌کنند، اما باورهای آنان آمیزه‌ای از بودیسم، تائوئیسم، کنفوسیوسیسم و باورهای سنتی چین است.

در این باورها مفاهیمی مانند ایزدها، روح، جهان زیرین، جهنم، تناسخ، احترام به نیاکان و تأثیر اعمال انسان بر سرنوشت او جایگاه مهمی دارند. در کنار این سنت‌ها، نظام آموزشی چین نیز بر علم و تفکر علمی تأکید می‌کند و به همین دلیل بسیاری از مردم میان باورهای فرهنگی و نگاه علمی خود تعارضی احساس نمی‌کنند.

@simiaolin