معرفی موسیقی:
آلبوم
عشق داندساز و آواز در ابوعطا
آواز: استاد محمدرضا شجریان
نوازنده تار: استاد محمدرضا لطفی
اشعار: حافظ، بابا طاهر، عارف قزوینی
توضیحات و داستان آلبوم:
این آلبوم در سال ۱۳۵۹ در
سفارت آلمان اجرا شد و ۱۷ سال بعد منتشر شد.
اما چیزی که این آلبوم را تا این حد متمایز و خاص میکند، این است که بخش مقدمه و ساز و آواز آن تا حد زیادی بر پایه‌ی بداهه شکل گرفته و فضای اجرا کاملاً متکی به حال‌وهوای همان لحظه است. 🙂
هنر بداهه‌پردازی در موسیقی اصیل ایرانی واقعاً جای تأمل دارد. البته بداهه در موسیقی ایرانی به این معنا نیست که همه چیز از صفر و بدون هیچ پیش‌زمینه‌ای خلق شود؛ نوازنده و خواننده سال‌ها ردیف، جمله‌ها و شیوه‌های اجرایی را در ذهن و جان خود پرورش می‌دهند و در لحظه از آن سرمایه بهره می‌گیرند. اما با این حال، هماهنگی و گفت‌وگوی آنی میان دو هنرمند در هنگام اجرا، هنری است که در هر موسیقی‌ای به این شکل کمتر دیده می‌شود. اینکه دو نفر بتوانند بدون تمرین برای یک اجرای مشخص، تا این اندازه با یکدیگر هم‌نفس شوند و چنین اثری خلق کنند، واقعاً اتفاق کوچکی نیست.
استاد لطفی در یکی از همایش‌ها:
«زمانی یک کار ایده‌آل می‌شود که نوازنده و خواننده دل‌هایشان با هم کوک باشد. من و آقای شجریان بعد از این همه سال دیگر همدیگر را می‌شناختیم و نود درصد اوقات این‌طور بود که چیزی را که من دوست داشتم، ایشان هم در همان لحظه دوست داشتند و برعکس. این‌طور "عشق داند"هاست که موسیقی ما را زنده نگه می‌دارد و خوب است که جوان‌ها هم بتوانند این حال را در بداهه‌پردازی‌هایشان تجربه و ارائه کنند.»
این آلبوم تا حدی ویژه است که استاد هوشنگ ابتهاج در دو مصاحبه مختلف از حس و حالشان نسبت به آن صحبت کرده‌اند.
در یکی از آن‌ها، خطاب به خود استاد لطفی می‌گویند:
«اگر می‌دانستم چنین کنسرتی در سفارت آلمان برگزار شده، می‌آمدم سرم را از لای در می‌آوردم تو، شاید دلشان به حال این پیرمرد می‌سوخت و اجازه می‌دادند بیایم داخل و گوش دهم»!
در مصاحبه‌ی دیگری هم که از ایشان درباره احساسشان نسبت به زندگی سؤال می‌شود، پاسخ می‌دهند که از زندگی‌شان بسیار راضی هستند؛ چون این شانس را داشته‌اند که تجربه‌هایی را از سر بگذرانند که قدرشان را می‌دانند. بعد چند مورد را نام می‌برند که یکی از آن‌ها همین آواز ابوعطای استاد شجریان است.
حالا وقتی صحبت از بداهه‌پردازی در اجرا می‌شود، طبیعتاً می‌دانیم که حال و هوای نوازنده و خواننده در آن لحظه می‌تواند تأثیر زیادی بر نتیجه‌ی نهایی داشته باشد. اما فکر می‌کنید استاد لطفی در آن روز در چه شرایطی بودند؟
استاد شجریان این‌طور روایت می‌کنند:
«زمانی که برای کنسرت سفارت آلمان آماده می‌شدیم، قرارمان ساعت شش بود، اما لطفی حدود یک ساعت و نیم دیر رسید.
من واقعاً ناراحت شده بودم، چون این را اصلاً درست نمی‌دانستم که اعتبار فرهنگ و موسیقی ما مقابل مهمانان خارجی با بدقولی و دیر رسیدن خدشه‌دار شود.
وقتی لطفی رسید، با ناراحتی از او پرسیدم: کجا بودی؟
گفت: هیچی نگو و نپرس! از کمیته، دعوا و شلوغی دانشگاه با حال خراب و اعصاب به‌هم‌ریخته تازه توانستم خودم را برسانم.
بعد به او گفتم: خب، با این حال می‌خواهی ساز بزنی؟
گفت: آره، اجرا می‌کنیم؛ اتفاقاً حس و حال متفاوتی خواهد داشت.
و همان‌طور که در آلبوم می‌شنوید، لطفی در بسیاری از لحظات با شدت و هیجان ساز می‌نوازد؛ گاهی آن‌قدر پرقدرت مضراب می‌زند که انگار تمام احساسات آن روزش را از طریق ساز بیان میکند.»
مصداق صحبت استاد شجریان را، برای مثال، می‌توانید در این بخش‌ها بشنوید:
21:06که ناگهان شدت و حجم مضراب‌زنی به شکل محسوسی افزایش پیدا میکند.
و همین‌طور در
6:17، در سراسر پیش‌درآمد، این حال و هوای خاص استاد لطفی کاملاً قابل احساس است.
