‍ 🔷 ردپای تکامل در سیستم ایمنی انسان؛ از مقابله با ویروس‌ها تا لوپوس

نویسندگان یک مطالعه جدید، احتمالاً پاسخی برای این سوال پیدا کرده‌اند که چرا انتخاب طبیعی، جهش‌هایی را که خطر ابتلا به بیماری‌های خودایمنی جدی مانند لوپوس را افزایش می‌دهند، از ژنوم انسان حذف نکرده است. به نظر می‌رسد که همه چیز به یک مصالحه تکاملی برمی‌گردد: آسیب‌پذیری در یک زمینه، در ازای مزایایی در زمینه دیگر.

در طول تکامل، ویژگی‌هایی که به زنده ماندن و تولیدمثل انسان کمک می‌کنند، شانس بیشتری برای باقی ماندن در نسل‌های بعد دارند. اما یک ویژگی ژنتیکی همیشه فقط مفید یا فقط مضر نیست؛ ممکن است در یک شرایط مزیت ایجاد کند و در شرایط دیگری پیامد منفی داشته باشد. پژوهش جدید درباره ژن IRF7 نمونه جالبی از همین تعادل تکاملی را نشان می‌دهد.

ژن IRF7 در فعال کردن پاسخ ایمنی بدن، به‌ویژه هنگام مقابله با ویروس‌ها، نقش مهمی دارد. نوع خاصی از این ژن باعث می‌شود بدن مقدار بیشتری از ماده‌ای به نام اینترفرون نوع اول تولید کند. این پاسخ قوی‌تر می‌تواند به بدن کمک کند ویروس‌ها را سریع‌تر شناسایی و کنترل کند. آزمایش‌های انجام‌شده در این پژوهش نیز نشان دادند که تغییر مشابه در موش‌ها باعث کنترل بهتر عفونت ویروسی می‌شود.

از دیدگاه تکاملی، همین موضوع می‌تواند توضیح دهد که چرا این نوع ژنتیکی با وجود ارتباطش با لوپوس، در انسان‌ها باقی مانده است. در گذشته، عفونت‌های ویروسی می‌توانستند تهدید بسیار جدی برای بقا باشند. بنابراین افرادی که سیستم ایمنی قوی‌تری در برابر ویروس‌ها داشتند، ممکن بود شانس بیشتری برای زنده ماندن و فرزندآوری پیدا کنند. در نتیجه، انتخاب طبیعی می‌توانست به حفظ چنین ویژگی‌ای کمک کند؛ حتی اگر همین ویژگی در برخی شرایط خطر بیماری‌های خودایمنی را افزایش می‌داد.

پژوهشگران برای بررسی این فرضیه فقط به انسان‌های امروزی نگاه نکردند، بلکه DNA انسان‌های باستانی را نیز بررسی کردند. نتایج نشان داد که این نوع ژنتیکی هزاران سال است که در جمعیت‌های انسانی وجود دارد و در طول زمان با فراوانی نسبتاً بالایی حفظ شده است. نکته مهم این است که حتی در دوره‌هایی که بیماری‌های عفونی و همه‌گیری‌ها فشار زیادی بر جمعیت انسان وارد می‌کردند، این ویژگی به‌طور گسترده از جمعیت حذف نشده است.

اما همین سیستم دفاعی قدرتمند می‌تواند هزینه‌ای هم داشته باشد. اگر پاسخ ایمنی بیش از حد فعال شود، ممکن است سیستم ایمنی به جای اینکه فقط با عوامل بیماری‌زا مبارزه کند، به بافت‌های خود بدن نیز واکنش نشان دهد. در پژوهش موردنظر، نوع ژنتیکی مرتبط با IRF7 هم با دفاع بهتر در برابر ویروس‌ها و هم با افزایش تولید پادتن‌های خودایمنی ارتباط داشت؛ یعنی همان ویژگی‌ای که می‌تواند در برابر عفونت مفید باشد، در شرایط دیگر ممکن است احتمال خودایمنی و لوپوس را افزایش دهد.

بنابراین، از نگاه تکاملی، باقی ماندن این نوع ژنتیکی الزاماً یک «اشتباه» در بدن انسان نیست. انتخاب طبیعی لزوماً ژن‌هایی را که در آینده ممکن است باعث بیماری شوند حذف نمی‌کند؛ بلکه ویژگی‌ها را بر اساس تأثیری که بر بقا و تولیدمثل در محیط‌های گذشته داشته‌اند، تحت تأثیر قرار می‌دهد. ممکن است دفاع قوی‌تر در برابر عفونت‌ها آن‌قدر مزیت داشته باشد که هزینه احتمالی افزایش بیماری‌های خودایمنی را جبران کند.

این پژوهش نشان می‌دهد که بعضی از بیماری‌های امروزی ممکن است تا حدی پیامد جانبی ویژگی‌هایی باشند که در گذشته برای بقای انسان مفید بوده‌اند. به عبارت ساده، تکامل همیشه بدن را به سمت «سلامت بیشتر در همه شرایط» هدایت نمی‌کند؛ بلکه ویژگی‌هایی را حفظ می‌کند که در مجموع شانس بقای نسل را افزایش می‌دهند. ژن IRF7 نمونه‌ای از این تعادل است: یک ویژگی ژنتیکی می‌تواند هم‌زمان یک سپر دفاعی در برابر ویروس‌ها و یک عامل افزایش‌دهنده خطر خودایمنی باشد.

https://naked-science.ru/article/biology/geneticheskii-risk-volchanki

➡️ Science Persian