چندی قبل در مورد سلب اعتبار حدود ۲۷ مقاله (عمدتا از علوم پزشکی گیلان) نوشته بودم. (لینک)

اکثر این مقالات از نوع مرور نظام‌مند و متاآنالیز بوده که در حدود دو سال اخیر در یک مجله منتشر شده‌اند و در حداقل ۲۰ مورد از آنها، معاون پژوهش دانشگاه گیلان هم به عنوان نویسنده اول، یا مسئول و یا حداقل همکار حضور داشته است. در یک مورد، رئیس دانشگاه، نویسنده اول و در مورد دیگر نویسنده همکار بوده است.

حالا دبیر کارگروه وزارتی اخلاق در پژوهش، در مورد این مقالات اظهار نظر کرده و من برخی از صحبت‌های ایشان را اینجا قرار می‌دهم: (لینک برای توضیحات کامل):

«اگر چه اشکالاتی مشاهده می شود ولی تخلف عمده‌ای در این مقالات مشاهده نشده و نباید به صرف ریترکشن، افراد را متخلف قلمداد کرد.»

«مشخص نیست منظور دقیق مجله از «اشکال در داوری» چیست و بررسی‌ها موردی از معرفی داور جعلی را نشان نداده‌اند.»

«این مجله در ماه‌های اخیر تعداد زیادی از مقالات چاپ‌شده خود را ریترکت کرده است؛ به‌عنوان مثال در مارس 2025 از 92 مقاله چاپ‌شده، 90 مقاله و در فوریه همان سال از 34 مقاله، 31 مقاله را ریترکت کرده که این نشان‌دهنده اختلال جدی در سیاست‌های این نشریه است.»

«اگرچه ارجاع به مقالات قبلی نویسنده در موضوعات تخصصی قابل قبول است، اما بالا بودن تعداد این ارجاعات می‌تواند شائبه «ارجاع غیرمنطقی» را به‌وجود آورد»


جناب دکتر پارسا (دبیر کارگروه)، فقط به دو مورد از دلایل سلب اعتبار اشاره کرده‌اند. (نقص در داوری همتا و ارجاعات تکراری) و به مورد دیگر یعنی همپوشانی متنی قابل توجه با مقالات دیگر خود محققین اشاره نکرده‌‌اند. تعداد ارجاع بالا را هم ظاهرا پذیرفته‌اند و در مود نقص داوری همتا فقط شواهدی پیدا نکرده‌اند که خوب احتمالا خود مجله به اینها دسترسی دارد.

وقتی شما متوجه می‌شوید که حدود ۲۰ مقاله مرور نظام‌مند از یک فرد در یک مجله و طی مدت دو سال منتشر می‌شود، احتمالا این به تنهایی صرف نظر از سلب اعتبار شدن یا نشدن، نیاز به بررسی دارد. این نکته هم مهم است که مجله یا ناشر ممکن است در سلب اعتبار کردن مقالات اشتباه هم داشته باشد، اما احتمالا دنبال دردسر هم نیست که با سلب اعتبار کردن نامورد، اعتبار خودش را زیر سوال ببرد.
پس وقتی مقالاتی این چنین سلب اعتبار می‌شوند، توقع این است که کارگروه وزراتی اخلاق در پژوهش دقیق و شفاف موضوع را بررسی کند و برخورد قاطع داشته باشد.
نه این که فقط بگوید «اشکالاتی مشاهده می‌شود، اما تخلف عمده‌ای مشاهده نشده». و یا فقط یک قسمت از بیانیه سلب اعتبار را ببیند و همه دلایل سلب اعتیار را ذکر نکند.

وقتی برایشان به صورت قطعی مشخص نیست منظور از «اشکال در داوری» چیست، این را باید بیشتر بررسی کنند، از نویسندگان توضیح بخواهند، از مجله بپرسند و کارهای دیگر.

هیچ چیز بهتر از شفافیت نیست. شفافیت است که منجر به اعتماد سازی می‌شود. وقتی همه چیز دقیق بررسی شده باشد، شفاف اعلام شود و از کلی‌گویی پرهیز شود، آن وقت این می‌تواند این حس را درجامعه علمی ایجاد کند که اگر کسی تخلفی کرد حتما با او برخورد می‌شود، و اگر کسی هم تخلفی نکرده باشد، از او دفاع می‌شود و حق کسی ضایع نمی‌شود. نه این که مثلا بگوییم اشکالاتی بوده ولی اقدامی هم نکنیم و یا اگر می‌کنیم گزارش ندهیم.

این توضیح جناب دکتر پارسا هم که چه تعداد از مقالات فوریه و مارس ۲۰۲۵ تا به حال سلب اعتبار شده، به نظر نادرست است. چرا که مقالاتی که تاکنون سلب اعتبار شده همه در ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ منتشر شده اند.
این مجله در ۲۰۲۵ بیش از ۲۴۲ مقاله را در نتیجه بررسی هایش برای دستکاری در فرآیند داوری همتا (manipulated peer review) سلب اعتبار کرده است. موضوعی که ظاهرا کمیته اخلاق ایران شواهدی برای آن پیدا نکرده است. در این مورد، پست چند رو قبل Retraction Watch را می‌توانید از اینجا ببینید.

@Scientometric