📯 چند روز پیش، انجمن استادان دانشگاههای آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۶ بیانیه «چرا آزادی آکادمیک اکنون اهمیت دارد» را منتشر کرد. زمینه صدور آن، نامه سوم اوت وزیر آموزش آمریکا به رؤسای دانشگاه‌ها و هیئت‌های حاکم، با عنوان «فراخوان ملی برای اقدام» بود. انجمن این نامه را، باوجود لحن دعوت به گفت‌وگو، ادامه تلاش دولت برای تحمیل اولویت‌های سیاسی با اهرم‌های مالی و حقوقی ارزیابی کرد و دانشگاهیان را به دفاع از استقلال آموزش و پژوهش، به‌ویژه در موضوعات بحث‌برانگیز و نامحبوب، فراخواند.
📍تثبیت آزادی آکادمیک در آمریکا حاصل تلاش طولانی استادان بود. تأسیس انجمن در سال ۱۹۱۵، نهادی برای تدوین اصول این آزادی و بررسی موارد نقض آن ایجاد کرد. استادان با سازمان‌یابی، تحقیق درباره برکناری همکاران و تدوین معیارهای حرفه‌ای، برای استقلال علمی پشتوانه‌ای جمعی فراهم کردند. این تجربه نشان می‌دهد که تلاش برای حفاظت از آزادی علمی می‌تواند از همبستگی و اقدام خودجوش استادان آغاز شود.
📍این تلاش‌ها در سال ۱۹۴۰، با همکاری انجمن کالج‌های آمریکا، به تدوین «بیانیه اصول آزادی آکادمیک و تثبیت استخدامی» انجامید. سند، تأکید کرد که
دانشگاه در خدمت خیر عمومی است و جامعه برای جست‌وجوی حقیقت و گسترش دانش به آزادی فعالیت علمی نیاز دارد.
این سند آزادی پژوهش، انتشار نتایج و تدریس موضوع تخصصی را به رسمیت شناخت و این اصول به یکی از مبانی حمایت از آزادی آکادمیک در آمریکا تبدیل شد.
📍تهدید این آزادی همیشه با دستور صریح یا اخراج همراه نیست. حامی مالی ممکن است انتشار نتایج را به تأیید خود مشروط کند؛ یا پژوهشگر نگران باشد که انتخاب موضوعی حساس، دریافت بودجه و پیشرفت حرفه‌ای او را دشوار سازد. پیامد چنین شرایطی، حتی بدون ممنوعیت مکتوب، می‌تواند «خودسانسوری» باشد: پرسشی مطرح نمی‌شود، نتیجه‌ای منتشر نمی‌شود یا موضوعی از آموزش کنار گذاشته می‌شود. جامعه نیز از دانشی که می‌توانست به بهبود آن کمک کند محروم می‌ماند.
📍استادان در حفاظت از این آزادی مسئولیت دارند. روشن‌کردن شرایط همکاری و حق انتشار نتایج، شناسایی و مستندسازی فشارهای محدودکننده و دفاع مستدل از همکاران تحت فشار، اقداماتی در این مسیرند. در محیط‌های بسته، گفت‌وگوی حرفه‌ای میان همکاران و حمایت متقابل می‌تواند نقطه آغاز باشد. چنین همراهی‌ای، نگرانی‌های پراکنده را به مسئله‌ای مشترک تبدیل می‌کند و امکان پیگیری جمعی را افزایش می‌دهد. تجربه تاریخی انجمن یادآور می‌شود که پشتوانه جمعی استقلال علمی، با مشارکت خود استادان شکل می‌گیرد.
📍این دفاع باید با کیفیت علمی همراه باشد. گزارش صادقانه داده‌ها، توضیح محدودیت‌ها، پذیرش نقد تخصصی و رعایت اخلاق پژوهش، اعتبار استقلال حرفه‌ای را حفظ می‌کند. در آموزش نیز انتخاب مطالب و شیوه تدریس باید بر اهداف علمی درس استوار باشد. آزادی آکادمیک امکان بررسی آزادانه ادعاها را فراهم می‌کند؛ اعتبار آنها همچنان به شواهد و ارزیابی تخصصی وابسته است.
📍بیانیه جدید، حفاظت از موضوعات بحث‌برانگیز را بخش ضروری دفاع از آزادی آکادمیک می‌داند.
جامعه به دانشگاهی نیاز دارد که مسائل دشوار را بررسی کند و یافته‌هایش را، حتی اگر مطلوب صاحبان قدرت نباشد، صادقانه در اختیار عموم بگذارد.
استادان با حفظ استانداردهای علمی و حمایت از استقلال یکدیگر، می‌توانند برای تحقق این نیاز عمومی قدم بردارند.
🔗https://www.aaup.org/reports-publications/aaup-policies-report