واکسن شخصی‌سازی‌شده سرطان برای استفاده بعد از جراحی، آیا این به معنای پایان سرطان متاستاتیک کلیه است؟

اولین مطالعه درباره واکسن‌های شخصی‌سازی‌شده (personalized cancer vaccines) برای سرطان کلیه (renal cell carcinoma)، برای استفاده بعداز جراحی (adjuvant) با نتایج چشمگیر منتشر شده است.

این مطالعه در قالب کارآزمایی بالینی فاز یک بر روی ۹ بیمار با سرطان کلیه (high-risk, fully resected clear cell renal cell carcinoma ,stage III or IV)) انجام شده و نتایج آن ماه قبل در نیچر منتشر شده (لینک) و نشان داده واکسن 100% موثر است و عوارض جانبی ناچیزی دارد.
برحی بیماران از ipilimumab نیز استفاده کرده اند.

با این حال، پرسش‌هایی درباره تاثیرات بلندمدت آن وجود دارد.

در سرطان کلیه، واکسن‌هایی که از سلول‌های تومور خود بیمار ساخته می‌شوند قبلا بررسی شده‌ بودند، تنها یک مطالعه (لینک) نشان داده بود که این واکسن می‌تواند به بهبود بقا بدون بیماری (disease-free survival) کمک کند. با این حال این مطالعه محدودیت های زیادی داشت، از جمله تفاوت در میزان attrition rates بین گروه‌های مطالعه، نبود داده‌ درباره‌ی بقا، پیگیری کوتاه‌مدت و تنوع زیاد در بیماران از نظر مراحل و ویژگی‌های تومور. به همین دلیل، نتایج این مطالعه قابل اعتماد نبود.

حالا تقریبا دو دهه بعد از این مطالعه، مطالعه امیدبخشی منتشر شده است.
محققان گزارش کرده‌اند که

✅ واکسیناسیون باعث ایجاد پاسخ ایمنی سلول‌های T علیه آنتی‌ژن‌های معرفی شده توسط واکسن در 100% بیماران شده است. این شامل جهش‌های کلیدی در سرطان کلیه مانند VHL، PBRM1، BAP1، KDM5C و PIK3CA بوده است.

✅ علاوه بر این، واکسن منجر به گسترش پایدار کلون‌های سلول T محیطی (peripheral T cell clones) و همچنین افزایش واکنش‌پذیری سلول‌های T علیه تومورهای خود بیمار (T cell reactivity against autologous tumours) در ۷ نفر از ۹ بیمار مورد مورد مطالعه شده است.

✅ در پیگیری با میانه 40.2 ماه، هیچ بیماری دچار عود نشده است.

✅ عوارض جانبی واکسن عمدتاً در حد درجه ۱ و به‌ندرت درجه ۲ بوده است.

این نتایج از یک مطالعه کارآزمایی بالینی فاز یک، گامی مهم در درمان سرطان کلیه محسوب می‌شوند. اگر این روش در پیگیری‌های طولانی‌مدت و کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر هم نتایج موفقیت آمیز داشته باشد، ممکن است کاهش چشمگیر یا حتی حذف عودهای RCC پس از جراحی را داشته باشیم.

برخی سولات مهم که با توجه به داده های موجود مطرح است:

در چه زمان و مرحله ای از درمان با واکسن سرطان، باید از ایمونوتراپی هم استفاده کرد؟ کدام رژیم ایمنی درمانی مناسب تر خواهد بود؟
کدام بیومارکرها می توانند استفاده شوند تا افرادی که بیشترین ریسک عود بعد از جراحی را دارند مشخص شوند و به این ترتیب افراد مناسب برای درمان با واکسن انتخاب شوند. به عبارتی بیمارانی که می توانند از درمان با واکسن سود ببرند نادیده گرفته نشوند.

و بالاخره، حالا با این نتایج امید بخش، آیا می‌توان از واکسن سرطان برای درمان افراد با سرطان کلیه متاستاتیک هم استفاده کرد؟ هر چند واکسن سرطان در این مطالعه فاز یک، به از بین بردن میکرومتاستاز ها بعد از جراحی کمک کرده، اما عملکرد آن برای از بین بردن ماکرومتاستازها باید مورد بررسی قرار بگیرد چرا که مقابله با این ماکرومتاستازها به طور کلی می تواند متفاوت باشد.

متن خلاصه ای است از گزارش مجله Nature Reviews Urology که فایل پی دی اف آن هم ضمیمه پست شده است.

@Scientometric