درستی سنجی ادعای وزیر بهداشت در مورد رتبه علمی ایران

وزیر بهداشت، روز گذشته در جشنواره رازی ادعا کردند که رتبه علمی ایران از ۱۶ به ۱۵ در دنیا ارتقا یافته و این از دستاوردهای دولت سیزدهم است. این اولین باری نیست که چنین جملاتی را زبان مسئولین دولتی و وزرای علوم و بهداشت در دولت های مختلف می‌شنویم. من اینجا مختصرا این ادعای جناب وزیر که شامل دو قسمت (رتبه علمی ایران و دستاورد دولت سیزدهم) است را بررسی می‌کنم.

در قسمت اول به بررسی مختصر ادعای رتبه علمی ایران می‌پردازم.

جناب وزیر به رتبه تعداد مقالات علمی ایران در دنیا اشاره کرده‌اند. (و نه رتبه علمی). از طریق وبسایت Scimago Journal and Country Ranking مشخص است که ایران از نظر تعداد مقاله علمی در رتبه ۱۵ در ۲۰۲۱ قرار دارد. اما واضحا این به تنهایی منعکس کننده رتبه علمی ایران نیست. این، همه واقعیت نیست. بررسی این موضوع نیاز به کنار‌هم قرار دادن شاخص های مختلف کمی، کیفی، اخلاق در پژوهش و … دارد. برای بالا بردن تعداد مقالات علمی فرقی نمی‌کند که شما مقالات خود را در یک مجله با ایندکسینگ‌ صرفا اسکپوس منتشر کنید و یا در لنست و نیچر. به هر حال با هر دو روش، تعداد مقالات افزایش پیدا می‌کند. از طرفی نشر مقالات متعدد در مجلات با همین نمایه صرف اسکپوس می‌تواند تعداد ارجاعات شما را هم افزایش دهد. می‌توان در مقالات موسسه IHME شرکت کرد و ارجاعات مقالات پزشکی ایران را به شکل قابل توجهی افزایش داد. پس صرف بررسی یک شاخص کیفی مثل تعداد کلی سایتیشن هم درست نیست. تعداد مقالات و سایتیشنهای ایران بهبود یافته بدون این که هیچ کدام از دانشگاههای ایران درلیست ۵۰۰ دانشگاه برتر از نظر شاخص نیچر قرار بگیرند. در رتبه بندی تامیز هم اولین دانشگاه ایران در رده ۳۵۱ تا ۴۰۰ قرار دارد. رتبه نوآوری ایران هم هر چند سیر صعودی داشته ولی در ۲۰۲۲، رتبه ۵۳ بوده و کشورهایی مثل ترکبه، عربستان، قطر، امارات و اسرائیل در وضعیت بهتری قرار دارند. در نهایت این که وقتی تعداد مقالات به هر شکل ممکن بالا رود ممکن است شما سردمدار نسبت مقالات رترکت شده در دنیا هم باشید.

قسمت دوم ادعای جناب وزیر این است دولت سیزدهم، رتبه علمی ایران را از ۱۶ به ۱۵ در جهان ارتقا داده است. اما رتبه تعداد مقالات ایران قبل از دولت سیزدهم به چه شکل بوده؟

دولت سیزدهم در مرداد ۱۴۰۰ تشکیل شده است. (آگوست ۲۰۲۱). رتبه تعداد مقالات ایران از قبل در ۲۰۲۰ هم ۱۵ بوده است. دولت سیزدهم در ۲۰۲۱ تشکیل شده است. پس این ادعا که ارتقای رتبه از ۱۶ به ۱۵ کار دولت سیزدهم بوده، نادرست است. به نوعی باید منتظر باشیم و رتبه ایران در ۲۰۲۲ را ببینیم و این از نظر تاریخی مربوط به دولت سیزدهم می شود. اما خوب می دانیم که دیده شدن تاثیرات بسیاری از سیاست های پژوهشی معمولا زمان بر است و ناشی از عوامل مختلف و تصمیمات مختلف از دولت و مجلس و … در طول زمان است.

بر این اساس، این ادعای جناب وزیر در بردارنده همه واقعیت در مورد رتبه علمی ایران نبوده و قسمت دوم ادعای ایشان هم نادرست است.

کانال تلگرامی @Scientometric