دو سال قبل در چنین روزی (۱۹ دی ماه) بود که رهبری به یکی از بزرگترین دستاورهای علمی دنیا در ۲۰۲۰ ابراز بی اعتمادی کردند و گفتند:

«ورود واکسن آمریکایی و انگلیسی به کشور ممنوع است. این را من به مسئولین هم گفته ام و الان هم به طور عمومی هم می‌گویم.اگر آمریکایی ها توانسته بودند واکسن تولید کنند، این افتضاح کرونایی در کشور خودشان پیش نمی‌آمد. چند روز پیش در ظرف ۲۴ ساعت، چهار هزار نفر تلفات داشتند اینها، اینها اگر واکسن بلدند درست کنند، اگر کارخانه فایزرشان می‌تواند واکسن درست کند، چرا به ما می‌خواهند بدهند، خوب خودشان مصرف کنند، اینقدر مرده و کشته زیاد نداشته باشند. انگلیس هم همینجور.
به اینها بنابراین اطمینان، اعتمادم نیست من واقعا اعتماد هم ندارم نمی‌دانم گاهی اوقات هست اینها می‌خواهند واکسن را روی ملتهای دیگر امتحان کنند، ببینند اثر می‌کند یا نمیکند. بنابر این از آمریکا از انگلیس، البته به فرانسه هم من خوشبین نیستم علتش هم این است که سابقه آن خونهای آلوده را اینها دارند. بله از جاهای دیگری می‌خواهند واکسن تهیه کنند، جای مطمئنی باشد، هیج اشکالی ندارد.»

در این پست بر اساس بررسی های فکت نامه بخوانید چرا استدلالهای رهبری در ممنوعیت ورود واکسن از برخی کشورها غلط بوده است:
https://t.me/scientometric/2853


در اولین اقدام تحت تاثیر این سخنرانی، ورود ۱۵۰ هزار دز فایزر به ایران کنسل شد. وزیر وقت بهداشت از صحبتهای رهبری دفاع کردند. افراد زیادی شامل وزیر فعلی بهداشت (نامه معروف به نامه ۲۵۰۰ پزشک) به رئیس جمهوری نامه نوشتند و در این نامه آنها پا را فراتر از صحبت رهبری گذاشته و فقط به انگلستان و آمریکا و فرانسه اکتفا نکردند و گفتند که " مراقبت بفرمایید که واکسن های تولیدی این کشورها و هر گونه واکسن تولید شده از سوی مراکز غیرقابل اعتماد، به واسطه گری کشور ثالث نیز وارد کشور نشده و برخی واکسن‌های مربوط به ساز و کار کوواکس نیز که ماهیت مورد شبهه و مشکوک به ارتباط با جریانات کاملا مسئله دار بین‌المللی دارد، خریداری نشود.". برخی هم مثل دکتر پیام طبرسی از اعضای کمیته علمی در تلویزیون گفتند که تصمیم رهبری درست بوده و در مورد فناوری mRNA تردید ایجاد کردند.


واکسن فایزر، تا زمان سخنرانی رهبری، در آمریکا، انگلستان، اتحادیه اروپا و ۲۱ کشور دیگر تایید (اضطراری)شده بود. پروسه تایید آن توسط سازمان غذا و داروی آمریکا کاملا شفاف بود. بیش از شش میلیون دوز از آن به همراه مودرنا تا آن زمان فقط در آمریکا تزریق شده بود. فایزر تنها واکسنی بود که سازمان بهداشت جهانی آن را تایید کرده بود.به نظر من یکی از مهمترین مثالهای دخالت سیاست در علم که به صورت بارز منجر به بی اعتمادی به علم و بازی با سلامت و جان مردم شد، تصمیم عدم ورود واکسن از کشورهای خاص به ایران بود و این بی اعتمادیِ به علم و ضرر و زیان فعلی و آتی آن، صرف نظر از میزان واکسنی است که می‌توانست یا هنوز می‌تواند از این راه وارد شود. ما این موضوع در مقاله BMJ Opinion هم متذکر شدیم.

هم ایمنی ناشی از واکسن (هر نوع واکسن) و هم ایمنی ناشی از ابتلای قبلی، هر دو با گذشت زمان کاهش می‌یابند. از طرفی هر دو ایمنی با پیدایش واریانتهای جدید تحت تاثیر قرار می‌گیرند. مقایسه خام کشورها با یکدیگر برای مقایسه اثربخشی واکسنهای مختلف روش علمی نیست چرا که با گذشت سه سال از پاندمی شرایط کشورهای مختلف از نظر سطح ایمنی و اپیدمیولوژیک متفاوت است. این پست را ببینید. اما موضوع این است که مطالعات از کشورهای مختلف، همسو با هم نشان داده که واکسنهای mRNA، در مقایسه با دیگر پلتفورمها و از جمله ویروس غیر فعال، تاثیرگذاری بیشتری در برابر همه واریانتهای موجود و همین طور انتقال ویروس داشته اند و از طرفی کمتر از دیگر پلتفورمها تحت تاثیر گذشت زمان (waning immunity) قرار می‌گیرند. برتری واکسنهای mRNA توسط انجمن های علمی ویروس‌شناسی و ایمونولوژی در داخل کشور هم عنوان شده بود. حتی شبکه خبر در گزارشی واکسنهای mRNA را واکسن ارجح برای دز بوستر اعلام کرد. (زمانی که صحبت از تولید داخل شده بود). اخیرا هم محققین چینی در یک مقاله متاآنالیز در BMJ برتری این واکسنها را هم به عنوان واکسیناسیون اولیه و هم برای دز بوستر نشان داده است.

اکنون نیز واکسن دو ظرفیتی mRNA وجود دارد و مردم ابران از آن محروم هستند.