مقایسه‌ی ساده‌ و خام ابتلا و مرگ و میر ناشی از کووید-۱۹ در بین کشورهای مختلف، روشی درست و علمی برای مقایسه تاثیرگذاری واکسنهای مختلف نیست. ساده انگارانه است که بعد از گذشت این همه مدت از پاندمی کووید-۱۹، شرایط کشورهای مختلف را یکسان در نظر بگیریم و تنها عامل تفاوت بین آنها را نوع واکسن تزریق شده بدانیم و بخواهیم نتیجه گیری‌ای انجام دهیم. این رفتاری مبتنی بر شبه علم است.

یکی از ادعاها در طول پاندمی همواره این بود که چرا در کشوری خاص با درصد واکسیناسیون بالا، مرگ و میر مجددا افزایش یافته است؟ روشی ساده که برخی کشورها برای بیان تاثیر واکسنها ارائه می‌کنند، مقایسه مرگ و میر بین افراد واکسینه شده و نشده بر اساس گروه سنی و ... است که بارها در کانال ارائه شده است. این روشی ساده برای پاسخ به این ادعاها بوده و هنوز هم معتبر است. ادعای مشابه دیگر این است که چرا اگر واکسنهای خاص تاثیرگذاری بیشتری داشتند حالا کشورهای استفاده کننده از آن واکسنها، مرگ بیشتری را مجددا تجربه می کنند؟ جدای از این که همزمان برخی کشورهای دیگری هم هستند که از این واکسنها استفاده کرده و مرگ کمتری را هم تجربه می کنند و در نتیجه این مقایسه کامل نیست، اما باید به تفاوت بین کشورها اشاره کرد. اینجا به برخی تفاوت های کشورها اشاره می کنم.

۱- رفتار مردم، سیاستها و اقدامات دولتها در طول پاندمی از نظر مسائلی مثل ماسک، فاصله گذاری، لاک داون، قرنطینه، سیاست کووید-صفر و .... برای کشورهای مختلف متفاوت بوده است. همین رفتارهای مختلف منجر به ابتلا و مرگ متفاوت در کشورهای مختلف در طول پاندمی شده است. این خودش منجر به ایجاد سطوح مختلفی از ایمنی در مردم کشورهای مختلف شده است. اینجا منظور ایمنی ناشی از ابتلای قبلی است و نه ایمنی ناشی از واکسیناسیون.

۲- علاوه بر آن، کشورهای مختلف از واکسنهای مختلف استفاده کرده‌اند. واکسنهایی که شواهد علمی تاثیرگذاری آنها را با درجات مختلف نشان داده اند. اینجا علاوه بر نوع واکسن استفاده شده، میزان پوشش اولیه واکسن، میزان پوشش دزهای بوستر، میزان پوشش در گروههای سنی مختلف و ... در کشورهای مختلف متفاوت بوده و هست.

۳- جدای از بحث کسب ایمنی ناشی از ابتلای قبلی و واکسیناسیون، واریانتها و ساب‌واریانتهای مختلف ویروس عامل بیماری کووید-۱۹ اینجا حائز اهمیت است که مشخصا می تواند زمان ورود و غالب شدنشان در کشورهای مختلف متفاوت باشد. حتی در طول پاندمی برخی کشورها شاهد شیوع برخی واریانتها بودند که در برخی دیگر کشورها اصلا شایع نشدند.

۴- کشورهای مختلف سیاستهای مختلف و همین طور توانایی های مختلفی برای انجام تست کووید و ردیابی بیماران داشته و دارند. همین طور گاهی تعاریف مختلفی برای بستری و مرگ و گزاش این موارد داشته‌اند. اینجا حتی شاخص مرگ اضافه هم را در نظر گرفت.


از تلاشهای اصلی در مطالعات علمی این است که شرایط و ویژگی های بین گرووهای مورد مطالعه یکسان باشد، تا اصطلاحا تاثیر فاکتورهای مخدوش گر به حداقل برسد و ما بتوانیم نتیجه گیری را فقط به یک عامل مرتبط بدانیم. پر واضح است که با توجه به این تفاوتهای آشکار بین کشورهای مختلف، مقایسه خام کشورها برای تاثیرگذاری واکسنها درست نیست. حتی دیگر به راحتی نمی توان گفت که اگر یک ساب واریانت در یک کشور منجر به افزایش بیستری شده، در کشور دیگر هم همان رویه را می بینیم یا خیر.

اخیرا در یک مقاله مرور نظام مند در مجله BMJ، محققین چنیی نشان داده اند که در بین همه ترکیبهای واکسنی مورد بررسی، به نظر می رسد که استفاده از سه دز واکسن mRNA (فایزر یا مودرنا) در برابر عفونت کووید-۱۹ بیشترین تاثیرگذاری را داشته است. (حتی برای واریانتهای دلتا و امیکرون). از طرفی همچنان واکسن mRNA به عنوان واکسن ارجح برای دز بوستر مشخص شده است و پیشنهاد می‌شود.

@Scientometric