🔹 جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۶ به سه دانشمند پیشگام—کارل دایسروت، پیتر هگمان و گئورگ ناگل—اهدا شد. این جایزه به پاس ابداع فناوری انقلابی «اپتوژنتیک» و کشف کانال‌های یونی حساس به نور به آن‌ها تعلق گرفت؛ روشی که به دانشمندان امکان داد سلول‌های عصبی مغز را با تابش نور، با دقت میلی‌ثانیه‌ای فعال یا غیرفعال کنند و پرده از رازهای پیچیده رفتار انسان بردارند.
❕ اپتوژنتیک چیست و چگونه کار می‌کند؟
در طبیعت، برخی جلبک‌های تک‌سلولی دارای پروتئین‌های ویژه‌ای هستند که در پاسخ به نور خورشید، کانال‌های خود را باز کرده و یون‌ها را جابجا می‌کنند. دانشمندان با استفاده از مهندسی ژنتیک، ژن این پروتئین‌های نوری را به سلول‌های عصبی مشخصی در مغز منتقل کردند. در نتیجه، وقتی پرتو باریکی از نور لیزر از طریق فیبر نوری به این سلول‌ها تابیده می‌شود، آن نورون‌های خاص دقیقاً در همان لحظه روشن یا خاموش می‌شوند. این فناوری علوم اعصاب را از مشاهده منفعلانه فعالیت مغز به دستکاری دقیق و علت‌ومعلولی مدارهای زیستی ارتقا داد.
🔹 کارل دایسروت، یکی از برندگان این جایزه، علاوه بر پژوهشگری، یک روانپزشک فعال است که سال‌ها در جستجوی ریشه زیستی احساسات انسانی بوده است. او درباره پنج سال پژوهش طاقت‌فرسا و پر از تردید پیش از آزمایش تاریخی سال ۲۰۰۷ می‌گوید:
«در آن دوران به دلیل فشار و استرس شدید، تقریباً هر روز با حالت تهوع و بیماری دست‌وپنجه نرم می‌کردم؛ اما ایمان داشتم این کار برای بشریت حیاتی است. در سال ۲۰۰۷، وقتی برای نخستین بار با روشن کردن نور موش شروع به حرکت کرد و با خاموش کردن آن متوقف شد، دریافتیم که مسیر ما برای همیشه تغییر کرده است.»
❕ آیا این فناوری در آینده برای دستکاری ذهن انسان استفاده خواهد شد؟
دایسروت با رد این تصور تأکید می‌کند که اپتوژنتیک یک «ابزار اکتشاف» در محیط‌های آزمایشگاهی است، نه پروژه‌ای برای کنترل ذهن انسان. ارزش بنیادین این روش در شناسایی مسیرهای دقیق عصبیِ حاکم بر افسردگی، اعتیاد، هراس و زوال عقل در جانوران مدل نهفته است. هنگامی که منشأ دقیق یک نشانه بیماری در سطح اتصالات سلولی کشف شود، پزشکان می‌توانند بدون نیاز به تابش نور، داروهای به مراتب هدفمندتر و درمان‌های غیرتهاجمی بسیار موثرتری برای بیماران مبتلا به اختلالات روانی طراحی کنند.
🔹 دستاورد بزرگ برندگان نوبل ۲۰۲۶ نمادی درخشان از شگفتی علوم پایه است: مطالعه بیوفیزیکی بر روی نحوه جذب نور در جلبک‌های سبز، پس از دهه‌ها تحقیق به نیرومندترین مشعل برای کشف تاریک‌ترین گوشه‌های مغز انسان بدل شد.
[منبع] [منبع]
🆔 @Science_Focus
#نوبل #نوبل_پزشکی #علوم_اعصاب #مغز #اپتوژنتیک #پزشکی #روانپزشکی
